De Telecomtoren Lelystad, ook wel bekend als TV-toren Lelystad, is een betontoren met zendmast in de Nederlandse gemeente Lelystad. De voormalige PTT/KPN-toren staat aan de Oostvaardersdijk, en vlak bij de dijk Lelystad-Enkhuizen, op de Houtribhoogte in de gelijknamige wijk. Vanuit de toren heeft men een prachtig uitzicht over de Oostvaardersplassen.Een kijkje in en vanaf de Lelystadse ‘tv-toren’, De Stentor, 23 april 2010 op 6 maart 2025 Het is een van de tien meest beeldbepalende gebouwen en objecten van Lelystad.
Vanaf de toren worden radio- en televisie-uitzendingen, dataverkeer en (mobiele) telecommunicatie doorgegeven. Daarnaast is er ook ruimte beschikbaar voor datacenterdiensten.
De toren werd in opdracht en onder toezicht van de Rijksgebouwendienst tussen 1975 en 1977 gebouwd voor de PTT, die het daarna in gebruik nam als straalverbindingstoren ten behoeve van vaste telefonie en telegrafie (telex, telefax). De toren is onderdeel van een landelijk koppelnet van straalverbindingstorens en masten die tussen 1955 en 1989 voor de PTT zijn gebouwd.PTT-net over enkele jaren voltooid, Dagblad De Waarheid, 27 november 1968De bouw van de straalverbindingstoren in Lelystad vordert gestaag, Nederlands Dagblad, 3 juni 1976
De straalverbindingstoren werd samen met de aangebouwde telefooncentrale van de sector Lelystad, in mei 1979 officieel opgenomen in het telefoondistrict Utrecht van de PTT. De toren ondersteunde vroeger het telefoon- en telexverkeer tussen het noorden en westen van Nederland. Er was daartoe een permanente straalverbinding met de PTT-torens in Hilversum, Spannenburg, Wormer en Zwollerkerspel. Door de technologische ontwikkelingen op het gebied van de telecommunicatie, is de toren nog maar beperkt in gebruik voor straalverbindingen. Tussen 2008 en 2022 is KPN overgegaan op IP-telefonie, daardoor zijn fysieke telefooncentrales niet meer nodig.KPN verruilt telefooncentrales voor straatkasten, Koninklijke KPN, 6 juli 2023Het einde van een tijdperk, www.telecomerfgoed.nl, 1 november 2023
Constructie Op 1 december 1975 is gestart met het bouwrijp maken van de grond. Sinds juni 1976 staat de torenschacht 137,6 meter (NAP: +2,3 m) hoog boven het maaiveld, op een stevige paalfundering.Straaltoren, Het Parool, 23 juni 1976 Het dak bevindt zich 3 meter lager. De vierkante betonkern (9,3 x 9,3 meter) telt 25 verdiepingen, met 60 cm dikke wanden. De inpandige plattegrond van de toren is opgezet met een ruimte voor de lift, de trappen, een kabelschacht en een vloerveld van 8,1 x 5,85 meter, op een repeterende hoogte van 4,80 meter.
Op de hoogte van 98, 105, 113, 120 en 125 meter bevinden zich ronde bordessen met een uitwendige diameter van 19,8 meter. Het bordes van de 23e verdieping (op 120 meter hoogte) is aan de buitenzijde gesloten met een glaswand. Deze verdieping is oorspronkelijk bestemd voor tv-reportage doeleinden en wordt dan ook wel de reportagering genoemd. Met de komst van satellietwagens (vanaf 1993) is deze functie verloren gegaan.Mobiele nieuwsvoorziening met satelliet en grondstation, NRC Handelsblad, 24 januari 1991
Op de betontoren is een stalen vakwerkmast met radio-antennes geplaatst, die er zo'n 42 meter bovenuit steekt. Daar bovenop staat een vierkante steel spine (stalen kolom) met zendantennes voor digitale televisie (DVB-T2). Deze tv-antennes zijn ter bescherming voorzien van een witte kunststof afdekkap. Op de top is nog een steigerbuis bevestigd met semafoonantennes. De totale hoogte van de toren bedraagt dan ruim 190 meter.Cellnex locatie Lelystad, Gearchiveerd op, 26 januari 2022
Exploitatie Het gebouw heeft sinds de bouw allerlei functies gekend. Behalve straalverbindingen is de toren vanaf 1980 ook gebruikt voor onder meer ontvangantennes voor de Lelystadse kabeltelevisie, die op het onderste bordes stonden opgesteld. De zendmast van de Nozema die er jaren later op is gezet voor Omroep Flevoland. De zend- en ontvangapparatuur voor de landelijke commerciële radiostations, marifoon, mobilofoon en autotelefoon. Door de veranderende technieken en de toepassing van glasvezel zijn veel functies inmiddels weggevallen en zijn er nieuwe bij gekomen.
Eigenaar Cellnex heeft vier verdiepingen (4 x 45 m²) geschikt gemaakt voor verhuur als datacenter, de eerste is in 2018 in gebruik genomen.Alticom levert 21e datacenter op in tv-toren Lelystad, Flevopost.nl, 20 maart 2018
Digitalisering Radio & TV In 2002 is de zendmast aangepast en verhoogd voor de toekomstige digitale radio en televisie. De landelijke publieke omroep is in augustus 2004 gestart met het digitaal uitzenden van radioprogramma's via T-DAB vanuit de toren. Op maandag 14 oktober 2013 schakelde de NPO de 9 radiozenders die te ontvangen waren via DAB over naar DAB+.NPO schakelt DAB kanalen over naar DAB+, pers.npo.nl/persberichten, 10 oktober 2013 De lokale Radio Lelystad is in 2022 gestart met DAB+ vanaf de toren.
In de nacht van 10 op 11 december 2006 is het analoge tv-ethersignaal in Nederland omgeschakeld naar een digitaal ethersignaal. Sindsdien wordt er niet alleen de provinciale tv-omroep digitaal vanaf de toren doorgegeven, maar ook de landelijke (commercieel en publiek) televisieomroepen.Doek valt voor analoog tv-signaal, NU.nl, 8 december 2006
Eigendomsverhoudingen De toren was tot aan de privatisering van de PTT rijkseigendom. De mast en omroepzenders waren tot begin 2005 in handen van de N.V. Nozema, waarvan de Nederlandse Staat meerderheidsaandeelhouder was.
Sindsdien is er sprake van een ingewikkelde eigendomsconstructie: het juridische eigendom van de mast en toren ligt bij Cellnex Telecom (voorheen Alticom). Over de stalen mast heeft Althio (voorheen NOVEC) contractueel het economische eigendom. Terwijl het terrein waarop het geheel staat, van KPN is.Eindrapport Onderzoek intrinsieke veiligheid zendinrichtingen, opgevraagd: 5 november 2024 De omroepmasten van NOVEC zijn na de brand in de zendmast van Smilde in 2011, begin 2012 ondergebracht in een aparte Omroepmasten B.V.
Obstakelverlichting Om van het gebouw een opvallend herkenningspunt te maken, is de toren naast de rode obstakelverlichting sinds 12 maart 2014, op initiatief van de gemeente Lelystad en voormalig eigenaar Alticom 's avonds helder en groen verlicht. Het aanbrengen van de schijnwerpers, en groene ledlampen duurde twee weken en heeft 15.000 euro gekost.
Fotogalerij
Externe links Het Flevolands Archief Omroep Zender Museum Canon van de Telecommunicatie Kathrein broadcast antennas
Categorie:Radio- en televisietoren in Nederland Categorie:Bouwwerk in Lelystad Categorie:Toren in Flevoland Categorie:Straalverbindingstoren