thumb|Monument Transvaalplein (augustus 2013) Het Monument Transvaalplein is een oorlogsmonument voor de Holocaustslachtoffers uit de Amsterdamse Transvaalbuurt. Het reliëf hangt aan het gebouw Transvaalplein 1 in Amsterdam-Oost, maar is daar niet te zien, want het hangt aan een zijgevel langs de Transvaalstraat.
Achtergrond Het Transvaalplein werd in de jaren tien ingericht met huizen van Hendrik Petrus Berlage. Naast nieuwe Amsterdammers kwamen er bewoners uit de binnenstad waarvan de woningen onbewoonbaar verklaard waren, waaronder een groep Joden. In de jaren dertig volgde een nieuwe groep Joden, die Nazi-Duitsland ontvluchtten.
Bij de Holocaust tijdens de Duitse bezetting werden Joden uit de Transvaalbuurt op dit plein verzameld om naar Amsterdamse stations of de Hollandse Schouwburg te worden gebracht voor verdere deportatie naar de concentratie- en vernietigingskampen. Slechts enkelen wisten te overleven en nog minder konden terug naar hun oude buurt.
Plan Bij een van de renovaties van Berlages woningen stelde de eigenaar, de Algemene Woningbouw Vereniging, een gedenkteken voor ter herdenking van de omgebrachte Joden. Een inspiratiebron was de monografie over de omgekomen Joden in Transvaal van de schrijver Ab Caransa, een buurtbewoner.
Reliëf
De keramisch kunstenaar Mieke Blits (1949, Gerrit Rietveld Academie) ontwierp een tweekleurige davidster, opgebouwd uit een bruine driehoek die naar boven wijst en een gele met de punt naar onderen. De driehoeken lopen zodanig door elkaar dat er twaalf driehoeken in bruin en geel ontstaan. De kleine driehoeken springen iets uit het gevelvlak: de lijnen vanaf linksboven liggen verder van de gevel. Het reliëf hangt op drie meter hoogte aan een blinde gevel.
Burgemeester Ed van Thijn onthulde het reliëf op 4 mei 1987 en stelde dat het moest waarschuwen voor opnieuw opkomend racisme. De tekst op de begeleidende plaquette luidt: Het is een van de weinige kunstwerken van Blits in de openbare ruimte; de site Buitenkunst Amsterdam meldde nog een Social Sofa in de Tasmanstraat, waar ze atelier hield.
Categorie:Beeld in Amsterdam-Oost Categorie:Tweede Wereldoorlog-monument in Amsterdam