Mengwu'er shiji of Historische optekeningen over de Mongolen is een Chinees boekwerk dat de geschiedenis van de Mongoolse staten in Centraal- en Oost-Azië beschrijft. De 160 delen zijn samengesteld door de Chinese ambtenaar-literaat Tu Ji (1856-1921) en zijn geschreven in de stijl van de officiële geschiedenissen van Chinese keizerlijke dynastieën. Tu Ji beperkte zich niet tot aanvullingen op en verbeteringen van Yuanshi, de officiële geschiedenis van de Yuan-dynastie, maar stelde een geschiedenis samen die de gehele Mongoolse natie omvatte. Dit is inclusief een overzicht van de afkomst van de Mongoolse heersers, de geschiedenis van de vier khanaten die na de dood van Möngke Khan waren ontstaan, de geschiedenis van het rijk van Timoer Lenk en die van de Noordelijke Yuan-dynastie. Verder voorzag hij de beschreven gebeurtenissen vaak van een eigen commentaar.
Ontstaan
Vanaf 1898, toen hij verbleef in Heilongjiang heeft Tu Ji zich naast zijn ambtelijke werkzaamheden bezig gehouden met de Mongoolse geschiedenis. In 1913 ontving hij van Yuan Shikai een benoeming tot districtsmagistraat van zijn woonplaats Wujin, die hij echter weigerde. Hij nam ontslag als ambtenaar en keerde terug naar huis om zich verder te verdiepen in de Mongoolse geschiedenis. Dit leidde uiteindelijk tot zijn magnum opus, de 160 juan tellende Mengwu'er shiji.
Tu Ji gebruikte in de titel van zijn werk de term Mengwu'er voor Mongolen in plaats van het tot dan toe gebruikelijke Menggu (蒙古). Hij gaf daarmee aan zich niet te willen beperken tot een geschiedenis van de Yuan-dynastie, maar dat hij een geschiedenis van de gehele Mongoolse natie wilde samenstellen. Zo omvat zijn werk ook de opkomst van de Mongoolse voorouders, de geschiedenis van de vier khanaten die na de dood van Möngke Khan waren ontstaan, de geschiedenis van het rijk van Timoer Lenk en die van de Noordelijke Yuan-dynastie.
Hij maakte niet alleen gebruik van Chinese, maar ook van westerse en Perzische bronnen. Zo had hij de beschikking over Vertaalde teksten als aanvullend bewijs voor "Yuanshi" (元史譯文證補, Yuanshi yiwen zhengbu) samengesteld door de in Duitsland geaccrediteerde diplomaat Hong Jun (1840-1893). Dat werk bevatte geparafraseerde vertalingen van Europese en Perzische bronnen over de Mongoolse geschiedenis. Ook een aantal in het westen gepubliceerde werken zijn door Tu Jie (in Chinese vertaling) gebruikt, waaronder (een Russische bewerking van) Il Milione, het reisverslag van Marco Polo. Verder de vierdelige Histoire des Mongols depuis Tchinguis-Khan jusqu'à Timour door de Zweedse diplomaat Abraham Constantin Mouradgea d'Ohsson (1779-1851) en drie werken van de Amerikaanse etnograaf Jeremiah Curtin (1835-1906), History of Mongols, Mongols in Russia en Journey in Southern Siberia: The Mongols, Their Religion and Their Myths. Voor De geheime geschiedenis van de Mongolen over de opkomst van Dzjengis Khan gebruikte hij de vertaling door de Japanse historicus Naka Michiyo (那珂通世, 1851-1908), Genkichi Shikan Jitsuroku (成吉思汗実録, Ware optekeningen van Dzjengis Khan).
In 1911 werden delen van het boek voor het eerst gedrukt. Tu Ji bleef het werk daarna aanvullen, herschrijven en herzien, maar overleed in 1921, voordat hij zijn boek kon voltooien. Zijn zoon Tu Xiaohuan (屠孝宦) verzamelde de gepubliceerde en ongepubliceerde manuscripten die hij nog kon vinden en liet ze in 1934 uitgeven. Dit is de "In eigen beheer uitgegeven versie van Jie Yihuan" (結一宦自刊本, Jie Yihuan zi kanben), genoemd naar de bijnaam van Tu Ji, de "Meester van Jie Yihuan" (結一宦主人 Jie Yi Huan Zhuren). Dit vormt de basis voor alle later uitgegeven versies.
Inhoud Hoewel zijn invalshoek breder was, bleef Tu Ji toch de gebruikelijke vorm van de officiële dynastieke geschiedenissen volgen. Zo bestaat ook de inhoud van Mengwu'er shiji uit de vier componenten, keizerlijke annalen (18 juan), biografieën (129 juan), tabellen (12 juan) en verhandelingen (één juan). Het werk bleef onvoltooid, 14 van de 160 geplande juan hebben slechts een titel en bevatten geen inhoudelijke tekst.
Annalen juan 1-18 Titel Vertaling Opmerkingen 1. 世紀 (Shiji) Het vroege tijdvak Voorouders van de Mongoolse heersers 2-3. 成吉思汗 (上下) (Chengjisihan) (shang xia) Dzjengis Khan (A+B) Dzjengis Khan (r.1206-1227) 4. 斡歌歹汗 (Wogedai han) Ögedei Khan Ögedei Khan (r.1229-1241) 5. 古余克汗 (Guyuke han) Güyük Khan Güyük Khan (r.1246-1248) 6. 蒙格汗 (Mengge han) Möngke Khan Möngke Khan (r.1251-1259) 7-8. 忽必烈汗 (上下) (Hubilie han) (shang xia) Koeblai Khan (A+B) Koeblai Khan (r.1260-1294) 9. 鐵穆耳汗 (Tiemu'er han) Temür Khan Temür Khan (r.1294-1307) 10. 海山汗 (Haishan han) Khayishan Khan Külüq Khan (r.1307-1311) 11. 愛育黎拔力八達汗 (Aiyulibalibada han) Ayurbarwada Khan Ayurbarwada Buyantu Khan (r.1311-1320) 12. 碩德八剌汗 (Shuodebala han) Shidibala Khan Gegeen Khan (r.1320-1323) 13. 也孫鐵木兒汗、皇太子阿速吉八 (Yesun Tiemu'er han. Huang Taizi Asujiba) Yesün Temür Khan. Kroonprins Arigabag Yesün Temür (r.1323-1328). Ragibagh Khan (r.1328) 14. 和世㻋汗 (Heshila han) Kuśala Khan Khutughtu Khan Kusala (r.1329) 15. 圖帖睦爾汗、鄜王懿璘質班 (Tu Timu'er han. Fuwang yilinzhiban) Tugh Temür Khan. Prins Fu Rinchinbal Jayaatu Khan Tugh Temür (r.1328-1329, 1329-1332). Rinchinbal Khan (r.1332) 16-17. 妥懽帖睦爾汗 (上下) (Tuohuan Tiemu'er han) (shang xia) Toghon Temür Khan (A+B) Toghon Temür (r.1333-1368) 18. 後紀 (Houji) Het latere tijdvak 有目無文 (You muwuwen) Er is geen tekst aanwezig
Biografieën Juan 19, biografieën 1 (concubines) juan 19 Titel Vertaling Opmerkingen 19. 后妃 (houfei) concubines Chengjisi han zhu houfei (成吉思汗諸后妃), concubines van Dzjengis Khan: Bei'ertie da kedun Huluhun yixia fu (孛兒帖大可敦忽魯渾以下附), Börte, Huluhun. Börte, 1161–1230, eerste echtgenote van Dzjengis Khan en moeder van Jochi, Ögedei Khan, Chagatai Khan en Tolui Khan. Zij was hoofd van de eerste Horde. Huluhun was concubine van Dzjengis Khan. Zij was de tweede vrouw van de eerste horde. Hulan kedun Gu'erbiesu yixia fu (忽蘭可敦古兒別速以下附), Khulan Khatun, Juerbiesu. Khulan Khatun, 1164-1215, concubine van Dzjengis Khan. Zij was hoofd van de tweede Horde. Juerbiesu was concubine van Dzjengis Khan en tweede vrouw van de tweede horde. Yesui kedun Yesugan yixia fu (也遂可敦也速干以下),Yesui, Yesugen. Yesui was de oudere zus van Yesugen. Zij was hoofd van de derde Horde. Yesugen, concubine van Dzjengis Khan en tweede vrouw van de derde horde, jongere zus van Yesui. Gongzhu kedun (公主可敦), Güngji, ook wel Jinguo gongzhu 金國公主 (prinses van het koninkrijk Jin). Concubine van Dzjengis Khan en hoofd van de vierde Horde Wogedai han zhu houfei (斡歌歹汗諸后妃), concubines van Ögedei Khan: Ba'erhuzhen da kedun 巴兒忽真大可敦, Boraqchin, eerste echtgenote van Ögedei Khan Anghui er kedun 昂灰二可敦, Anghui, tweede echtgenote van Ögedei Khan Qilijihutieni san kedun 乞里吉忽帖尼三可敦, Qilijisi (Kirghitani), derde echtgenote van Ögedei Khan, moeder van Godan Khan Tuoliekenie Naimanzhen liu kedun 脫列克捏乃蠻真六可敦, Töregene Khatun, †1246, echtgenote van Ögedei Khan, moeder van Güyük Khan, Köchü (闊出), Qarachar (哈剌察児) en Qashi (合失, vader van Kaidu). Zij was 1242-1246 regentes voor haar zoon Güyük Khan. Yelinija feizi 業里吉納妃子, Yeliqina (Ergene), concubine van Ögedei Khan, moeder van Kaidan Guyuke han zhu houfei (古余克汗諸后妃), concubines van Güyük Khan: Dingzong Woyilahaimishi sankedun 定宗斡亦剌海迷失三可敦, Oghul Ghaymish, †1251, echtgenote van Güyük Khan en 1248-1251 regentes. Moeder van twee zonen van Güyük Khan, Khoja (忽察, Hucha) en Naqu (腦忽, Naohu). Zij werd in 1251 geëxecuteerd. Naimanzen kedun hehumu 乃蠻真可敦禾忽母, Naimanzhen, moeder van Khokhoo (禾忽, Hehu), derde zoon van Güyük Khan. Tuolei fei 拖雷妃, concubine van Tolui: Shaerheheitani kedun (莎兒合黑塔泥可敦), Sorghaghtani Beki, 1190-1252, echtgenote van Tolui en moeder van Möngke Khan, Hulagu, Koeblai Khan en Ariq Böke. Mengge han zhu houfei (蒙格汗諸后妃), concubines van Möngke Khan: Huolilasi kedun 豁里剌思可敦, Huolicha Hudouheitai kedun 忽都黑台可敦, Qutai qatun Yesu'er kedun 也速兒可敦, Yesür qatun, †na 1260, concubine van Möngke Khan en zus van Qutuqhai Chubei san kedun 出卑三可敦, Chubei Mingli hudou kedun 明里忽都可敦, (Mingli Hudulu) Qutuqtai qatun (Kutukuy-Khatun), †1256, echtgenote van Möngke Khan Hubilie han zhu houfei (忽必烈汗諸后妃), concubines van Koeblai Khan: Tiegulun da kedun 帖古倫大可敦, Tegülün Chabi kedun Nanbi kedun fu 察必可敦喃必可敦附, Chabi, Nambui. Chabi, 1216-1281, in 1260 aangesteld als koningin van Koeblai Khan en moeder van kroonprins Zhenjin (真金, 1243-1285), behoorde tot de tweede horde Nambui, echtgenote van Koeblai Khan na het overlijden van Chabi, in 1283 tot koningin benoemd, behoorde tot de tweede horde, vermist in 1294. Tala kedun Nuhan kedun fu 塔剌可敦奴罕可敦附, Talahai, Nuhan. Talahai, concubine van Koeblai Khan, behoorde tot de derde horde. Nuhan, concubine van Koeblai Khan, behoorde tot de derde horde. Bayawuzhen kedun Kuokuolun yi xiafu 巴牙兀真可敦闊闊倫以下附, Bayaujin qatun, Kuokuolun. Boyaowuzhen 伯要兀真, concubine van Koeblai Khan, behoorde tot de vierde horde. Kuokuolun, concubine van Koeblai Khan, behoorde tot de vierde horde. Zhenjin taizi fei (真金太子妃), concubine van kroonprins Zhenjin: Kuokuozhen kedun andamishi feizi (闊闊真可敦安達迷失妃子), Kökejin, Anchinmishi. Bolan Yeqiechi 伯藍也怯赤 (Kököjin 闊闊真 Kuokuozhen), 徽仁裕聖皇后 Zhenjin Taizi fei Huiren Yusheng huanghou, 1240-1300, echtgenote van Zhenjin en moeder van Ganmala (蒙古语, 1263-1302), Darmabala (答剌麻八剌, 1264-1292) en Temür Khan Anchinmishi? Tiemu'er han zhu houfei (鐵穆耳汗諸后妃), concubines van Temür Khan: Shiliandali kedun 失憐荅里可敦, Shirindari, †1305, keizerin van Temür Khan Boluhan kedun 卜魯罕可敦, Bulugan, †1307, tweede keizerin van Temür Khan in 1305 Dalamabala fei (荅剌麻八剌妃), concubine van Darmabala: Daji kedun (荅己可敦), Dagi Khatun, 1262-1322, echtgenote van Darmabala en moeder van Külüq Khan en Ayurbarwada Buyantu Khan. Haishan han zhu houfei (海山汗諸后妃), concubines van Külüq Khan: Zhenge kedun (真哥可敦), Zhenge (Xuanci Huisheng, 宣慈惠圣皇后), †1327, keizerin van Külüq Khan, werd 1310 een boeddhistische non Sugeshili kedun (速哥失理可敦), Sügeširi, concubine van Külüq Khan, een nicht of mogelijk een jongere zus van Zenge Wanzhedai kedun 完者歹可敦、? Wuzong yiqilie si feizi heshila hanmu 武宗亦乞烈思妃子和世㻋汗母, concubine Yiqilie van Külüq Khan en moeder van Khutughtu Khan Kusala (1300-1329), de latere keizer Mingzong (r.1329) Tangwu feizi Tu Tiemu'er hanmu 唐兀妃子圖帖睦爾汗母, concubine Tangwu van Külüq Khan en moeder van Jayaatu Khan Tugh Temür (1304-1332), de latere keizer Wenzong (r.1328-1329 en 1329-1332). Aiyulibalibada han zhu houfei (愛育黎拔力八達汗諸后妃), concubines van Ayurbarwada Buyantu Khan: Anashisheli kedun 阿納失舍里可敦, Radnashiri, †1322, keizerin van Ayurbarwada Buyantu Khan en moeder van Gegeen Khan Dalimashili kedun Anliwudou si bu hua mu 荅里麻失里可敦 安里兀都思不花母, Dharmashiri, (Anliwudou ?), gemalin van Ayurbarwada Buyantu Khan van Koreaanse afkomst. Shuodebala han zhu houfei (碩德八剌汗諸后妃), concubines van Gegeen Khan: Sugebala kedun 速哥八剌可敦, Sugabala, †1327, keizerin van Gegeen Khan in 1321, zus van Yilianzhenbala, khatun van Yesün Temür Khan Yabahudoulu kedun 牙八忽都魯可敦, Yabahudulu, concubine van Gegeen Khan Duo'erzhiban kedun 朵兒只班可敦, Doerjiban Jinwang ganmala fei (晉王甘麻剌妃), concubines van Ganmala: Puyanqielimishi Baibaihai feizi 普顏怯里迷失拜拜海妃子, Buyankhermish, Baibaikhai. Puyan Yilimiyu echtgenote van Ganmala en moeder van Yesün Temür Khan Baibaikhai Hushanghai feizi 忽上海妃子, Khushankhai Yesun Tiemu'er han zhu houfei (也孫鐵木兒汗諸后妃), concubines van Yesün Temür Khan: Babuhan kedun 八不罕可敦, Babukhan, werd in 1324 keizerin van Yesün Temür Khan en was moeder van Ragibagh Khan (Arigabag, 1320-1328, r.1328 als de Tianshun-keizer 天順帝) Yilianzhenbala kedun 亦憐真八剌可敦, Yilianzhenbala, in 1325 khatun van Yesün Temür Khan, zus van Sugabala, keizerin van Gegeen Khan Sugebala kedun 速哥八剌可敦, Boyanqielimishi kedun 卜顏怯里迷失可敦, Boyanqielimishi Shilietiemu'er kedun 失烈帖木兒可敦, Shilietiemu'er Tieni kedun 鐵你可敦, Tieni Buhan kedun 必罕可敦, Bihan, zus van Sugedali Sugedali kedun 速哥荅里可敦, Sugedali, concubine van Yesün Temür Khan, zus van Bihan