o-Fenyleendiamine (OFD) is een organische verbinding met de brutoformule C6H8N2, of met meer nadruk op de structuur ervan: C6H4(NH2)2. Deze aromatische verbinding is een belangrijke uitgangsstof voor veel heterocyclische verbindingen. OFD zelf is een witte, vaste stof, maar monsters worden in de loop van de tijd donkerder ten gevolge van lucht-oxidatie. De stoffen m-fenyleendiamine en p-fenyleendiamnine zijn isomeren van OFD.
Synthese Gewoonlijk wordt OFD in een tweestaps-synthese uit 1-chloor-2-nitrobenzeen bereid, door dit eerst te laten reageren met een tweevoudige overmaat ammoniak. Hierbij ontstaat 2-nitroaniline. De nitrogroep wordt vervolgens gereduceerd:
Stap 1: 80px + \ 2 NH3 \ \longrightarrow 80px + \ NH4Cl Stap 2: 80px + \ 3 H2 \ \longrightarrow 80px + \ 2 H2O
Technisch wordt de tweede stap uitgevoerd met waterstof in tolueen als oplosmiddel. Het diamine wordt vervolgens via destillatie gezuiverd.Hans Beyer und Wolfgang Walter: Lehrbuch der Organischen Chemie, 19. Auflage, S. Hirzel Verlag, Stuttgart 1981, , S. 536, 542. Op laboratoriumschaal wordt de laatste stap meestal gerealiseerd met behulp van zinkpoeder in ethanol. De zuivering van het diamine vindt dan plaats via het hydrochloride. Een donker verkleurde hoeveelheid OFD kan gezuiverd worden door behandeling van de waterige oplossing ervan met natriumdithioniet en actieve kool.
Reacties en toepassingen o-Fenyleendiamine condenseert met aldehydes en ketonen tot een grote verscheidenheid aan waardevolle producten. Met mierenzuur wordt benzimidazool gevormd. Met andere carbonzuren ontstaan 2-gesubstitueerde benzimidazolen.
80px \ \ + \ HCOOH \ \ \longrightarrow 80px \ \ + 2 H2O
De herbicides benomyl, fuberidazool en thiofanaat-methyl worden op deze manier gemaakt. De condensatie-reactie met kaliumethylxanthaat levert 2-mercaptobenzimidazool.
80px \ + \ 120px \longrightarrow 110px + \ 2 H2O
Met salpeterigzuur ontstaat benzotriazool, een corrosieremmer.
80px \ \ + \ HNO2 \ \longrightarrow 80px \ \ + 2 H2O
Quinoxaline-2,3-dion kan gesynthetiseerd worden door OFD met dimethyloxalaat te laten reageren.
80px \ + \ 100px \longrightarrow 100px \ + \ 2 \ CH3OH
De reactie van OFD met diketonen is een belangrijke stap in de bereidig van een aantal geneesmiddelen.Bijvoorbeeld:
Met salicylaldehyde wordt een salen-ligand gevormd,met thionylchloride ontstaat 2,1,3-benzothiadiazool.
80px \ + \ SOCl2 \ \longrightarrow 90px + \ 4 HCl
OFD kan als ligand optreden in compexen met metalen. Oxidatie van OFD-metaalcomplexen geeft een di-imine-complex.
Veiligheid Met een LD50 van 44 mg/L (in water) is OFD ongeveer 1000 keer minder toxisch dan het p-isomeer, maar heel erg hoog is deze waarde ook weer niet. Als aromatisch amine is de stof bovendien waarschijnlijk carcinogeen, en dient dus met de daarbij horende zorg behandeld te worden. In veel oude toepassingen van OFD is de stof vervangen door veiliger alternatieven, zoals 3,3',5,5'-tetramethylbenzidine.
Categorie:Polyamine Categorie:Fenylamine Categorie:Cheleermiddel