alt=Judit Polgár playing a chess move|miniatuur|Judit Polgár, de hoogst genoteerde vrouwelijke schaker in de geschiedenis, behaalde ooit als jongste persoon de titel schaakgrootmeester. Er zijn 44 vrouwelijke schakers die de titel van Grootmeester (GM) dragen, de hoogste titel die wordt toegekend door de Internationale Schaakfederatie (FIDE). De grootmeestertitel werd officieel ingevoerd door FIDE in 1950. Om deze titel te behalen, moeten spelers volgens de huidige regels doorgaans een FIDE-rating van minimaal 2500 behalen en drieVolgens de FIDE-reglementen moeten GM-normen gezamenlijk ten minste 27 partijen beslaan. Hoewel dit in de praktijk meestal neerkomt op 3 toernooien van elk minimaal 9 partijen, kan de GM-titel ook worden verkregen met 2 of 4 normen, zolang het totaal aantal normwaardige partijen ten minste 27 is. grootmeesterresultaten (zogeheten normen) leveren met een toernooiprestatierating van ten minste 2600.
Er zijn echter meerdere uitzonderingen op deze regels. Zo kan de GM-titel in sommige gevallen automatisch worden toegekend, bijvoorbeeld aan de 16 finalisten van de FIDE WereldbekerNiet te verwarren met het Wereldkampioenschap schaken. en aan de winnaar van de FIDE Wereldbeker voor vrouwen.Niet te verwarren met het Wereldkampioenschap schaken Vrouwen. De Indiase schaker Divya Deshmukh verkreeg bijvoorbeeld direct de grootmeestertitel na het winnen van de FIDE wereldbeker voor vrouwen in 2025. De grootmeestertitel is, net zoals alle andere FIDE-titels, een levenslange onderscheiding: na het behalen van de GM-titel hoeven spelers niet een bepaald prestatieniveau in stand te houden of actief te blijven om de titel te behouden. In uitzonderlijke gevallen kan de titel wel worden ingetrokken wegens valsspelen.
Nona Gaprindasjvili, een schaker afkomstig uit de toenmalige Sovjetrepubliek Georgië, was in 1978 de eerste vrouw die de grootmeestertitel behaalde. Ze ontving de titel op grond van meerdere factoren: haar gedeelde eerste plaats tijdens het Lone Pine-schaaktoernooi (Californië) in 1977 waar ze als eerste vrouw een GM-norm behaalde, haar algemeen hoge speelniveau, en haar zestien opeenvolgende jaren als wereldkampioen bij de vrouwen. In 1991 werd Susan Polgár de eerste vrouw die de GM-titel behaalde door te voldoen aan alle reguliere prestatienormen. Later in datzelfde jaar werd haar jongere zus Judit Polgár op 15-jarige leeftijd de destijds jongste grootmeester in de geschiedenis. Daarmee verbrak ze het vorige record van Bobby Fischer. In het jaar 2000 waren er wereldwijd 6 vrouwelijke grootmeesters, wat neerkwam op minder dan 1 procent van het toenmalige totaal van 686Het getal 686 is gebaseerd op de gegevens in de Wikimedia Commons grafiek :Bestand:Anzahl Schach-Großmeister.svg.. Na de eeuwwisseling was er een sterke toename in het aantal vrouwen dat de grootmeestertitel behaalde. In deze periode nam ook het aantal vrouwentoernooien toe, zoals het Europees kampioenschap schaken voor vrouwen, dat in 2000 van start ging, en de FIDE Grand Prix voor vrouwen, die in 2009 werd opgericht. Steeds meer vrouwen spelen wereldwijd schaak, en het totale aantal vrouwelijke beoefenaars is in de jaren 2020 hoger dan ooit tevoren. In het huidige schaakklimaat is de grootmeestertitel echter geen gegarandeerde afspiegeling meer van de absolute wereldtop. Zo is Hou Yifan sinds het jaar 2000 de enige professionele schaker die zich heeft gevoegd bij Judit Polgár en Maia Tsjiboerdanidze als vrouwelijke grootmeesters die ooit tot de top 100 wereldranglijst behoorden.
In 2026 zijn alle vrouwelijke grootmeesters nog steeds in leven. Het overgrote deel van de spelers die hun GM-titel in 2000 behaalden, is nog steeds actief. De meeste vrouwelijke grootmeesters vertegenwoordigen China en Georgië, en in totaal zijn er acht federatiesDit is gebaseerd op de huidige federatie waarin spelers actief zijn, waarbij ook spelers onder de FIDE-vlag als aparte federatie worden meegeteld. met meer dan één vrouwelijke grootmeester. Vrijwel alle vrouwelijke grootmeesters komen uit Europa of Azië, met uitzondering van Irina Krush, die als enige uit de Verenigde Staten komt. Het record van Judit Polgár als jongste vrouwelijke grootmeester werd in 2002 verbroken door Koneru Humpy, en in 2008 opnieuw door Hou Yifan, die de titel behaalde op 14-jarige leeftijd. Naast de spelers met de algemene grootmeestertitel, zijn er meer dan 450In 2020 waren er 458 actieve WGM's volgens chess.com. vrouwen die de aparte FIDE-titel Vrouwelijke Grootmeester (WGM) hebben, waarvoor andere toelatingseisen gelden.
Achtergrond
Geschiedenis van de grootmeestertitel De Internationale Schaakfederatie (FIDE) werd in 1924 opgericht in Parijs als bestuursorgaan voor competitieve schaaksport. Destijds werd de term "grootmeester" al informeel gebruikt om zeer vaardige schakers aan te duiden. In 1950 stelde FIDE de titel grootmeester officieel in. Dat jaar kende de organisatie de titel toe aan 27 nog levende schakers die destijds door FIDE als de beste ter wereld werden beschouwd, zonder dat er al gestandaardiseerde richtlijnen bestonden voor de toekenning. Geen van de 27 schakers was een vrouw. De Tsjechisch-Britse schaker Vera Menchik werd destijds dan ook niet in overweging genomen voor de onderscheiding. Menchik was de eerste vrouw die op hoog niveau deelnam aan competitieve schaakwedstrijden met mannen en was de eerste winnaar van het Wereldkampioenschap schaken voor vrouwen. In 1944 kwam ze om het leven bij een Nazi-bombardement op Londen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Omdat FIDE op dat moment alleen levende schakers in aanmerking nam voor de toekenning, viel Menchik buiten de selectie.
In 1957 stelde FIDE formele criteria op voor de toekenning van de grootmeestertitel die als voorlopers gelden voor het huidige normensysteem. De vereisten voor de GM-titel waren gebaseerd op de individuele prestaties van een speler in internationale toernooien. Deze toernooien moesten voldoen aan minimumeisen wat betreft het aantal deelnemers, het aandeel titelhouders en internationale spelers. Daarnaast werd de titel automatisch toegekend aan de winnaar van het Wereldkampioenschap schaken.
In 1970 voerde FIDE het Elo-ratingsysteem in. Ook hield FIDE bij de toekenning van GM-normen voortaan rekening met de gemiddelde rating van de toernooideelnemers. Gedurende deze periode moesten grootmeesters een minimale FIDE-rating hebben van 2450. In 1993 nam FIDE de regel aan dat de winnaar van het Wereldkampioenschap schaken voor vrouwen direct de GM-titel toegekend kreeg. In 2024 is dit gewijzigd; sindsdien krijgt de winnaar van de FIDE Wereldbeker voor vrouwen - het kwalificatietoernooi voor het WK vrouwen kandidatentoernooi - automatisch de GM-titel toegekend. Moderne GM-normen vereisen daarnaast een minimum FIDE-rating van 2500 en een prestatierating van 2600, waarbij er gekeken wordt naar het gemiddelde ratingniveau van de tegenstanders van een speler in plaats van dat van alle deelnemers aan het toernooi.
20e eeuw – eerste vrouwelijke grootmeesters miniatuur|Nona Gaprindasjvili is de eerste vrouw in de geschiedenis die de grootmeestertitel behaalde. Vanaf de jaren zestig was Nona Gaprindasjvili de eerste vrouw sinds Vera Menchik die op hoog niveau concurreerde met mannelijke schakers. Tijdens het Lone Pine International-toernooi van 1977, na ongeveer vijftien jaar als wereldkampioen bij de vrouwen, werd zij de eerste vrouw die een grootmeesternorm behaalde. Gaprindasjvili behaalde er een toernooiprestatierating van 2647 - de hoogste van alle deelnemers - en scoorde 6½ uit 9. Daarmee bereikte ze de gedeelde eerste plaats, samen met Joeri Balasjov, Óscar Panno en Dragutin Sahović.
Het daaropvolgende jaar besloot FIDE haar op basis van die norm en haar eerdere prestaties rechtstreeks de grootmeestertitel toe te kennen. Daarmee werd afgeweken van de gebruikelijke vereiste om drie normen te behalen voor het verkrijgen van de titel. Dit was destijds niet ongebruikelijk: zo had FIDE in 1976 de GM-titel toegekend aan Rosendo Balinas Jr., terwijl ook hij niet aan de normeneisen voldeed.
Op 17-jarige leeftijd versloeg de Georgische schaker Maia Tsjiboerdanidze in 1978 Gaprindasjvili tijdens het wereldkampioenschap voor vrouwen en volgde zij haar landgenoot op als de nieuwe wereldkampioen. Tsjiboerdanidze werd in 1984 de tweede vrouw die de grootmeestertitel behaalde. Ze was de eerste vrouw die een plek bemachtigde in de top 100 van de schaakwereldranglijst, met een hoogste notering op plaats 45Over de exacte hoogste notering van Maia Tsjiboerdanidze bestaat onduidelijkheid: sommige bronnen vermelden plaats 43, andere plaats 48. In werkelijkheid deelden de spelers op de posities 43 tot en met 49 van de wereldranglijst in januari 1988 allemaal dezelfde FIDE-rating van 2560. Bij gelijke ratings wordt de rangschikking beïnvloed door aanvullende factoren zoals recente prestaties en het aantal gespeelde partijen. Hoe FIDE precies tot de rangorde komt, is echter niet volledig duidelijk. Bovendien werden de ratinglijsten vóór 2001 handmatig samengesteld, wat regelmatig leidde tot fouten, duplicaten en inconsistenties. met een rating van 2560 in januari 1988. alt=De drie jonge Polgár zussen - links staat Sofia, in het midden Judit en rechts Susan - poseren samen buiten voor een foto in 1988. Ze staan dicht bij elkaar. De achtergrond toont een natuurlijke omgeving, vermoedelijk is er een schaakevenement gaande.|links|miniatuur|De Polgár-zussen behaalden hun eerste GM-normen vóór hun twintigste. Susan (rechts) en Judit (midden) werden allebei grootmeester. Na de doorbraak van de eerste twee vrouwelijke grootmeesters uit Georgië, destijds nog onderdeel van de Sovjet-Unie, markeerden de successen van de drie Hongaarse Polgár-zussen een verschuiving in de internationale top van vrouwelijke schakers. Op 15-jarige leeftijd had Susan Polgár in 1984 samen met Pia Cramling de hoogste rating van alle vrouwelijke schakers ter wereld. In 1988 leidde Susan samen met haar jongere zussen Sofia en Judit Polgár Hongarije naar de gouden medaille op de Schaakolympiade voor vrouwen. Tussen 1988 en 1989 behaalden alle drie als tieners hun eerste grootmeesternormen in open toernooien in respectievelijk Royan, Rome en Amsterdam. Met name Sofia’s prestatie in Rome trok internationaal veel aandacht vanwege haar uitzonderlijk hoge prestatierating van rond de 2900 - ver boven de vereiste norm.
In 1991 behaalden zowel Susan als Judit de grootmeestertitel. Susan werd daarmee de derde vrouwelijke grootmeester in de geschiedenis, en de eerste die de titel verwierf door het behalen van een volledige reeks normen en te voldoen aan de ratingeis. Judit behaalde haar laatste norm door het winnen van het open Hongaars kampioenschap en werd daarmee de vierde vrouwelijke grootmeester. Op de leeftijd van 15 jaar, 4 maanden en 28 dagen werd Judit bovendien de jongste grootmeester in de geschiedenis. Hiermee verbrak ze het record van Bobby Fischer, die in 1958 de GM-titel behaalde toen hij 15 jaar, 6 maanden en 1 dag was. Dit record hield ze ruim twee jaar vast. Judit wordt algemeen beschouwd als de beste vrouwelijke schaker in de geschiedenis. In 1989 stond Judit op 12-jarige leeftijd op plaats 55 van de top 100 wereldranglijst. Vanaf dat moment stond ze onafgebroken in de top 100 tot en met augustus 2015, nadat ze het jaar ervoor met pensioenHoewel Judit in augustus 2014 haar terugtreden van het competitieve schaken aankondigde, was haar FIDE rating nog steeds actief tot en met augustus 2015. was gegaan van het competitieve schaken. In 2004 bereikte ze voor het eerst de 8e plaats, en in 2005 behaalde ze op die plaats haar hoogste rating van 2735. Daarmee bereikte ze de status van "supergrootmeester"; een informele benaming voor schakers met een FIDE-rating boven de 2700.