Vita Björn ('Witte Beer', officieel Kronohäktet i Kastelholm, Nederlands: 'koninklijke gevangenis van Kastelholm') is een gevangenismuseum in een voormalige gevangenis in de gemeente Sund in de Finse autonome regio Åland. Het gebouw ligt op een heuvel, op een afstand van ongeveer 150 meter naast kasteel Kastelholm, en wordt omgeven door het openluchtmuseum Jan Karlsgården. Het is het oudste bewaard gebleven gevangenisgebouw in Finland.
Geschiedenis Eind 17e eeuw was Kastelholm de enige plaats in Åland waar gevangenen vastgehouden werden. Aanvankelijk hadden de cellen geen ramen of deuren; gevangenen werden eenvoudig door een luik van bovenaf in de cel gegooid. De bekendste persoon die daar vastgehouden is, was Erik XIV van Zweden.
In 1745 was het kasteel grotendeels afgebrand, en het enige overgebleven deel van dat kasteel heeft nog enige decennia provisorisch als gevangenis gediend. Uiteindelijk was het in een zodanig slechte staat dat het onbruikbaar was geworden. Ter vervanging werd in 1784 Vita Björn gebouwd. Aanvankelijk waren er drie gevangeniscellen; in 1839 werden er twee toegevoegd. Later is er ook nog een kleine luchtplaats bijgekomen.
Aanvankelijk had het gebouw een dak van turf; eind 18e eeuw werd het vervangen door een houten dak, en weer een halve eeuw later kreeg het gebouw een metalen dak. Eind 19e eeuw werd een schuurtje bijgebouwd, waarin brood werd gebakken en waarin de was werd gedaan.
Het gebouw werd bijna twee eeuwen lang gebruikt als detentiecentrum, totdat die activiteiten in 1975 werden verplaatst naar Godby.
Na de sluiting werd eerst uitgebreid architecturaal-historisch onderzoek gedaan naar het gebouw, en werd Vita Björn vervolgens grondig gerestaureerd en in 1985 heropend als museum. Het werd daarmee het eerste openbare gevangenismuseum van Finland.
Beschrijving Het gebouw heeft een typische opbouw van een 18e-eeuwse provinciale gevangenis: het lijkt een boerderij maar heeft dikke muren. Een deel was de woning van de gevangenisbewaker en zijn gezin, de andere helft huisvestte vijf gevangeniscellen. De cellen waren klein (ongeveer 4 m²) en hadden oorspronkelijk geen ramen.
Activiteiten van het museum Het museum is tijdens het zomerseizoen geopend voor het publiek. Het toont: Het historisch ontwerp van de gevangeniscel, en hoe het gevangenisregime in de loop der tijd veranderde. Elke opeenvolgende cel toont de situatie uit een opvolgende tijdsperiode, respectievelijk de vroege 19e eeuw, de periode rond 1850, de vroege 20e eeuw, en de periode rond 1950. De woon- en werkomstandigheden van gevangenisbewakers, zoals die leefden in de periode van de late 19e en vroege 20e eeuw. De ontwikkeling van het gevangeniswezen in Åland De voormalige keuken ontbreekt; dat vertrek is tegenwoordig in gebruik als werkruimte van de museumstaf.
Externe link Webpagina over het museum
Categorie:Voormalige gevangenis in Finland Categorie:Museum in Åland