thumb|Vrouwen marcheren in Centraal-Londen in november 2014. Reclaim the Night (RTN, "Eis de nacht terug") is een beweging die eind 1977 in de Britse stad Leeds begon als onderdeel van de internationale vrouwenbeweging. Er werden vanaf toen regelmatig marsen gehouden die eisten dat vrouwen 's nachts veilig over straat en andere publieke ruimten konden gaan. In de jaren 1972–1977 waren er in landen zoals de Verenigde Staten (Take Back the Night), België en Duitsland (Heksennacht) ook al soortgelijke eenmalige optochten georganiseerd. Tot in de jaren 1990 werden er in heel Engeland terugkerende Reclaim the Night-marsen gehouden. De organisatie werd later opnieuw opgestart en ondersteunt sindsdien jaarlijks landelijke marsen tegen seksueel geweld en geweld tegen vrouwen.
In verscheidene landen over de wereld zijn gelijksoortige terugkerende protestmarsen en evenementen gehouden, soms onder dezelfde naam of een daarvan afgeleide of vertaalde noemer. In augustus 2025 begon er in Nederland een nieuwe beweging bekend als 'Recht op de Nacht' en 'Wij Eisen de Nacht Op', in navolging van Reclaim the Night.
Ontstaansgeschiedenis Ontstaan in de Verenigde Staten (vroege jaren 1970)
De inspiratie voor "Reclaim the Night" in het Verenigd Koninkrijk kwam onder meer van marsen die vanaf begin jaren zeventig in de Verenigde Staten plaatsvonden onder de vergelijkbare noemer "Take Back the Night" ("Neem de nacht terug"). Zo organiseerden vrouwen gekleed met zwarte capes en heksenbezems een mars op de campus van de University of South Florida, waarbij zij veiligheid en middelen voor vrouwen opeisten. In Philadelphia in 1975, toen microbiologe Susan 'Sue' Alexander Speeth werd vermoord door steekwonden toen ze van haar werk naar huis liep, hielden inwoners van Philadelphia een groot protest, volgens The Philadelphia Inquirer met als slogan "Take Back the Night". Later, in San Francisco in 1978, was er een mars na een conferentie die was georganiseerd door de radicaal-feministische groep Women Against Violence in Pornography and Media.
Ontstaan in België (1976)
Ondertussen werd er van 4 tot 8 maart 1976 te Brussel in België een Internationaal tribunaal voor misdaden tegen vrouwen gehouden, een opinietribunaal (conferentie) over geweld door mannen tegen vrouwen, bijgewoond door deelnemers uit meer dan 40 landen. Op de laatste avond van dit tribunaal werd er een grootschalige mars gehouden door de straten van Brussel om te protesteren tegen alle vormen van geweld tegen vrouwen en de veiligheid van vrouwen op straat te eisen.
Ontstaan in Duitsland (1977)
Op 30 april 1977 vonden er in West-Duitsland in verschillende steden gelijktijdige marsen plaats, om te protesteren tegen verkrachting en geweld tegen vrouwen. Het evenement vond plaats onder het motto "Vrouwen heroveren de nacht". Veel vrouwen trokken verkleed als heksen door de steden en maakten lawaai met keukengerei om aandacht te vragen voor geweld tegen vrouwen en om symbolisch de straten terug te veroveren. De naam 'heksennacht' is een van de varianten waaronder de demonstraties worden gehouden. Deze term grijpt terug op de Duitse en wicca-traditie Walpurgisnacht, die op 30 april in Duitsland wordt gehouden en tijdens de Tweede feministische golf door feministen opnieuw werd gedefinieerd. De demonstratie vond plaats in de rosse buurt en verstoorde en belaagde opzettelijk locaties waar vrouwen normaal gesproken geen toegang toe hebben. In Berlijn vond de eerste demonstratie tegen seksueel geweld plaats op 1 maart 1977. De protesten ontstonden na de verkrachting van Susanne Schmidtke in Charlottenburg. Drie weken later overleed ze aan de gevolgen van de mishandeling. In de oproep tot de demonstratie stond: "In West-Duitsland worden jaarlijks 35.000 vrouwen verkracht. Dat betekent dat er elke vijftien minuten een vrouw wordt verkracht. Hiervan worden 7.000 verkrachtingen gemeld en slechts 700 verkrachters veroordeeld (0,5%). Het zwijgen over verkrachting moet worden doorbroken!" In Duitsland vinden de Reclaim the Night-demonstraties vaak plaats op 25 november, de Internationale Dag voor de Uitbanning van Geweld tegen Vrouwen, of op 8 maart, Internationale Vrouwendag.
Ontstaan in het Verenigd Koninkrijk (1977) thumb|Een Reclaim the Night-badge in de Cultural Collections van de Universiteit van Leeds. In juli 1977 werd het idee van marsen in het Verenigd Koninkrijk besproken op een conferentie over radicaal feminisme in Edinburgh. Feministen uit Leeds waren aanwezig op de conferentie en de Leeds Revolutionary Feminist Group organiseerde de eerste Reclaim the Night-marsen. Een van de medeoprichters van de mars van 1977 was Al Garthwaite, die later gemeenteraadslid van Leeds werd. De Reclaim the Night-marsen die eind 1977 in Leeds begonnen werden onderdeel van de vrouwenbevrijdingsbeweging in Engeland.
De eerste Britse Reclaim the Night-protesten vonden op 12 november 1977 plaats in Leeds. De marsen waren deels een reactie op de moorden gepleegd door de "Yorkshire Ripper" en de daaropvolgende reactie van de politie, die vrouwen opdroeg om na zonsondergang uit de openbare ruimte te blijven. De demonstranten eisten hun "recht op de nacht" terug; het kon volgens hen niet zo zijn dat vrouwen zich 's avonds en 's nachts niet meer op straat mochten begeven omdat bepaalde mannen zich misdroegen. Diezelfde nacht vonden er in andere steden nog een tiental marsen plaats, aangemoedigd door de inspanningen van vrouwen in Leeds. Deze steden waren onder andere York, Bristol, Brighton, Newcastle, Bradford, Manchester, Lancaster en Londen. In Leeds begonnen de marsen op twee locaties: één in Chapeltown en één op Woodhouse Moor. De Chapeltown-mars bestond uit ongeveer 30 vrouwen, de Woodhouse-mars uit 85. De marsen kwamen samen op City Square (het Stadsplein). Vrouwen droegen borden met daarop teksten zoals "No Curfew on Women – Curfew on Men" ("Geen Avondklok voor Vrouwen – Avondklok voor Mannen").
Volgens wetenschapper Finn Mackay (2014) werden er kort na de eerste gebeurtenissen in 1977 beschuldigingen van racisme geuit tegen Reclaim the Night. Er werd beweerd dat de originele marsen "doelbewust en onnadenkend routes kozen door stedelijke gebieden met een hoog percentage zwarte en etnische minderheidsgroepen (Black and Minority Ethnic, BME), wat meer politietoezicht vereiste en zodoende verbanden legde tussen zwarte mannen en verkrachtingsmisdrijven." Uit onderzoek naar de eerste Reclaim the Night-protesten is echter geen bewijs naar voren gekomen dat deze beweringen ondersteunt.
De mars inspireerde een theaterstuk genaamd The Darkest Corners, dat deel uitmaakte van het Transform 17-festival. De voorstelling vond plaats op een parkeerplaats aan de rand van de door Leeds beheerde rosse buurt.
Australië en Nieuw-Zeeland In 1978 werden de Reclaim the Night-marsen voor het eerst in Australië gehouden. Dat jaar vonden ze voor het eerst plaats in Perth en Sydney. In 1979 volgde ook Melbourne.
In Nieuw-Zeeland dateert het eerste Reclaim the Night-evenement mogelijk tot 22 september 1979, toen in hoofdstad Wellington Women Reclaim the Night: A Women's Celebration werd gehouden door vanaf het Women's Resource Centre te marcheren naar het Central Park.
Canada De organisatie "Vancouver Rape Relief" organiseerde van 1980 tot 1985 "Take Back The Night"-marsen. In 1981 riep de "Canadian Association of Sexual Assault Centers" de derde vrijdag van september uit tot een landelijke dag voor protestmarsen, genaamd "Take Back The Night".
In 1989 vermoordde de zogenaamde "Montreal Antifeminist Mass Murderer" 14 vrouwen en verwondde er 10 anderen, wat leidde tot protesten in heel Canada.
India thumb|Reclaim the Night-protest op 4 september 2024 bij het R. G. Kar-Ziekenhuis in Kolkata. In India vonden evenementen plaats die erop gericht waren om 'de nacht terug te eisen' als reactie op de groepsverkrachting in Delhi in 2012.
In 2017 protesteerden honderden vrouwen uit twintig Indiase steden tegen de massale vrouwenmishandeling in Bangalore tijdens de jaarswisseling 2016–2017.
In 2024 marcheerden duizenden vrouwen en mannen in West-Bengalen gedurende verschillende evenementen van "মেয়েরা রাত দখল করা" (Meyera Raat Dokhol Koro, Bengaals voor "Meiden nemen de nacht over") als protest tegen het verkrachten en vermoorden van een 31-jarige vrouwelijke arts in het R. G. Kar-Ziekenhuis in Kolkata.
Nederland Heksennacht (sinds 1978)
In navolging van de eerdere marsen in de VS, België en Duitsland, zijn er sinds 1978 jaarlijks op 19 mei zogenaamden Heksennachten gehouden in Nederland. Aanvankelijk bestond het idee om naar het voorbeeld van de West-Duitse steden van 30 april 1977 deze Heksennacht te laten samenvallen met Walpurgisnacht op 30 april. Omdat in Nederland op 30 april Koninginnedag was, koos de initiatiefgroep een andere dichtbijgelegen datum die niet met een christelijke feestdag samenviel, en kwam uit bij 19 mei, de verjaardag van een van de actievoersters. In Nederland organiseerde feministische actiegroep Vrouwen tegen Seksueel Geweld uit Amsterdam de eerste "Reclaim the night"-demonstratie in 1978 naar een voorbeeld uit Londen, waar een van de actievoersters ten tijde van die mars was. Deze eerste demonstratie werd in meer dan tien steden tegelijkertijd gehouden, waaronder in Amsterdam, Utrecht, Nijmegen, Groningen en Den Haag, met in totaal meer dan 8.000 deelneemsters.
Recht op de Nacht (2025) "Het rode handtasje. Ik denk steeds aan het rode handtasje. Hoe het bungelde aan haar stuur, terwijl ze de nacht doorreed. Een nacht die ook aan haar toebehoorde, want we hebben allemaal 24 uur in onze dag. 24 uur die we mogen benutten hoe en waar we willen. (...)Ik eis de nacht op.Ik eis de straten op.Ik eis dat de angst wordt verlegd.Ik eis dat meisjes van 17 veilig thuiskomen.#rechtopdenacht" fragmenten uit Recht op de Nacht van Nienke 's Gravemade (augustus 2025) In augustus 2025 werd Nederland opgeschrikt door een reeks nieuwsberichten over geweld tegen meisjes en vrouwen. Met name het bericht over hoe de 17-jarige Lisa uit Abcoude, die in de nacht van dinsdag 19 augustus op woensdag 20 augustus naar huis fietste, maar onderweg door een man van haar fiets gesleurd, met veel geweld werd vermoord, maakte veel los in de Nederlandse samenleving.
Andere vrouwen en meiden die soortgelijke fysieke of seksuele mishandelingen of intimidatie hadden meegemaakt maar overleefd, deelden massaal hun eigen verhaal om de samenleving bewust te maken van het feit dat dit veel vaker voorkomt dan soms wordt gedacht. De hieruit ontstane maatschappelijke discussie ging onder meer over de vraag welke maatregelen er konden worden genomen zodat vrouwen en meiden zowel veiliger zouden zijn als zich veiliger konden voelen in de openbare ruimte, met name als het buiten donker is en er minder sociale controle is dan overdag.
Schrijver Nienke 's Gravemade wijdde aan Lisa het gedicht "Recht op de nacht", dat massaal werd gedeeld op sociale media en ook in traditionele media uitgebreid werd besproken. Ze legde uit dat het schokkende nieuws vrouwen zoals haar verdrietig en boos maakte: "We zijn allemaal wel eens Lisa geweest"; iets wat tienduizenden vrouwen online beaamden. Bovendien zou Lisa alle maatregelen voor haar veiligheid hebben genomen die van haar verwacht kunnen worden en zou slachtofferbeschuldiging volkomen onterecht zijn: "Zij heeft alles goed gedaan. Ze dacht: ik ben 17, ik ga lekker naar huis fietsen, ik heb een snelle fiets en het vertrouwen van mijn ouders. En zij moet het terechte gevoel hebben gehad dat ze het recht had daar te fietsen, en dat is haar ontnomen. Het is verschrikkelijk." De in 's Gravemades gedicht gebruikte hashtag #rechtopdenacht ging viraal, eerst in Nederland en vervolgens ook in België en het Verenigd Koninkrijk, toen andere vrouwen en meisjes ook hun nare ervaringen deelden van onveiligheid, lastigvallerij, seksuele intimidatie en geweld door mannen in het nachtleven.