Cozy mystery's (of gezellige mysteries) zijn een subgenre van misdaadfictie waarin seks en geweld zich buiten beeld afspelen, de detective een amateur is, en de misdaad en de opsporing plaatsvinden in een kleine, sociaal intieme gemeenschap. Cozy mystery's staan dus in contrast met hard-boiled fictie, waarin meer geweld en expliciete seksualiteit centraal staan in de plot. De term "cosy" werd voor het eerst bedacht aan het einde van de 20e eeuw, toen verschillende schrijvers werk produceerden in een poging de zogenaamde Gouden Eeuw van de Detectivefictie te herscheppen.
Personages De detectives in dergelijke verhalen zijn bijna altijd amateurs en vaak vrouwen. Dorpspolitieagent Hamish Macbeth, die voorkomt in een reeks romans van MC Beaton en verslaggever Jim Qwilleran, die voorkomt in de serie The Cat Who... van Lilian Jackson Braun, zijn opmerkelijke uitzonderingen.
Deze personages zijn doorgaans goed opgeleid en intuïtief, en hebben banen waardoor ze voortdurend in contact staan met andere bewoners van hun gemeenschap en de omliggende regio (bijv. cateraar, herbergier, bibliothecaris, leraar, hondentrainer, winkeleigenaar, verslaggever). Net als andere amateurdetectives hebben ze doorgaans een contactpersoon bij de politie die hen toegang kan geven tot belangrijke informatie over de zaak in kwestie, maar die contactpersoon is doorgaans een echtgenoot, geliefde, vriend of familielid, en geen voormalige collega.
De detectives worden door de autoriteiten in het algemeen afgedaan als nieuwsgierige bemoeials, vooral als het om vrouwen van middelbare leeftijd of ouderen gaat. Ze hebben in cosy mystery's de vrijheid om te luisteren, aanwijzingen te verzamelen en hun aangeboren intelligentie en intuïtieve 'gevoel' voor de sociale dynamiek van de gemeenschap te gebruiken om de misdaad op te lossen.
De moordenaars in cosy mystery's zijn doorgaans geen psychopaten of seriemoordenaars en worden, eenmaal ontmaskerd, meestal zonder geweld in hechtenis genomen. Ze zijn doorgaans lid van de gemeenschap waarin de moord plaatsvindt en kunnen zich in het volle zicht verbergen.
Hun motieven (hebzucht, jaloezie, wraak) zijn vaak geworteld in gebeurtenissen die jaren of zelfs generaties oud zijn. De moordenaars zijn doorgaans rationeel en vaak zeer welbespraakt, waardoor ze hun motieven na hun ontmaskering kunnen uitleggen of verder kunnen uitwerken.
De bijfiguren in gezellige mysteries worden vaak zeer breed uitgemeten en gebruikt als vrolijke noot. De opeenstapeling van dergelijke personages in langlopende cosymysteryseries, zoals die van Charlotte MacLeod, creëert vaak een vaste groep excentriekelingen, van wie de detective opvalt als de meest, misschien wel enige, echt wijze persoon.
Een subtiele grap in dit soort series is hoe de hoofdpersoon constant betrokken raakt bij zoveel spraakmakende zaken, vaak per ongeluk. Een veelgehoorde grap in de serie Murder, She Wrote was dat de hoofdpersoon/detective (Jessica Fletcher) in elke zaak wel de moordenaar moest zijn: "Waar ze ook gaat, er gaat altijd wel iemand dood!"
Inhoud Cosy mystery's gebruiken alleen de mildste vormen van grof taalgebruik. De moorden vinden buiten beeld plaats en worden vaak uitgevoerd met methoden zoals vergiftiging en vallen van grote hoogte, waarbij relatief weinig bloed vloeit. De verwondingen die het slachtoffer worden toegebracht, worden nooit uitgebreid behandeld en zelden als aanwijzingen gebruikt.
Seksuele activiteit, zelfs tussen getrouwde personages, wordt altijd slechts subtiel gesuggereerd en nooit direct aangesneden, en het onderwerp wordt vaak volledig vermeden.
Het cosy mystery speelt zich meestal af in een stad, dorp of andere gemeenschap die klein (of anderszins geïsoleerd) genoeg is om het geloofwaardig te maken dat alle hoofdpersonages elkaar kennen en mogelijk langdurige sociale relaties met elkaar hebben.
De amateurdetective is meestal een gezellig, geliefd individu, die de leden van de gemeenschap vrijuit over elkaar laat praten. Er is meestal minstens één zeer deskundig, nieuwsgierig, maar betrouwbaar personage in het boek dat de persoonlijke geschiedenis en onderlinge relaties van iedereen in de stad goed kent en de ontbrekende puzzelstukjes kan invullen om de amateurdetective in staat te stellen de zaak op te lossen.
Cosymysteryseries hebben vaak een prominent thematisch element dat wordt geïntroduceerd door de baan, het huisdier of de hobby van de detective. De mystery's van Diane Mott Davidson draaien bijvoorbeeld om koken, die van Parnell Hall om kruiswoordpuzzels, en de "Sarah Kelling"-serie van Charlotte MacLeod om kunst. Andere series richten zich op onderwerpen zoals vissen, golfen, wandelen, mode, antiek en interieurdecoratie. Kattenliefhebbers zijn goed vertegenwoordigd in de gelederen van gezellige mysteriedetectives, met name in het werk van Lilian Jackson Braun en Rita Mae Brown; kruidkundigen komen regelmatig voor (van wie de bekendste Ellis Peters' middeleeuwse detective Brother Cadfael is). Er zijn ook gezellige cosymysteryseries met thema's als Kerstmis, Pasen en andere feestdagen.
Voorbeelden
Literatuur De Cat Who...-serie van Lilian Jackson Braun begon eind jaren zestig als een meer 'hard-boiled' mysterieserie, maar veranderde in cosy mystery's toen de auteur er bijna 20 jaar later weer mee begon. Rita Mae Brown schreef drie cosymysteryseries: De Foxhunting Mystery Series, die zich afspeelt in Virginia, heeft als hoofdpersoon "Sister Jane" Arnold, een 70-jarige meester van de vossenjacht. De Mags & Baxter Mystery Series, die zich afspeelt in Nevada, heeft Mags Rogers, voormalig Wall Streeter, Baxter, Mags' ruwharige teckel, Jeep Reed, Mags' grootmoeder, rancher, en King, Jeeps Duitse herderskruising, in de hoofdrol. De Mrs. Murphy-reeks van gezellige dierenmysteries, die zich afspelen in het diepe zuiden, is 'mede geschreven' door Sneaky Pie Brown, de pratende kat waarop het hoofdpersonage, Mrs. Murphy, is gebaseerd. Het personage Miss Marple, gecreëerd door Agatha Christie, komt voor in 12 romans die meerdere keren zijn verfilmd en voor televisie zijn bewerkt. In Cleo Coyles Coffeehouse Mysteries draait het om Clare Cosi, eigenaresse van een koffieshop in Greenwich Village, die met hulp van haar ex-man en haar team van eigenzinnige barista's op onderzoek uitgaat. De romans Mr. and Mrs. North van Frances en Richard Lockridge gaan over een gewoon stel dat in Greenwich Village woont met hun katten Gin, Sherry en Martini en mysteries oplost. Het personage Father Brown, gecreëerd door Gilbert Keith Chesterton, is een priester in een klein dorp die tevens amateurdetective is. Het is talloze keren verfilmd en verfilmd voor televisie. The Grantchester Mysteries, geschreven door James Runcie, is een reeks korte verhalen die zich afspelen in de jaren 50 in het dorpje Grantchester in Cambridgeshire, met de Anglicaanse dominee Sidney Chambers en later dominee William Davenport. Beiden ontwikkelen een bijbaan in het speurwerk met de hulp van rechercheur Geordie Keating. De serie is bewerkt tot een Britse televisieserie, Grantchester . Het personage Agatha Raisin, gecreëerd door MC Beaton, is een gefrustreerde, maar innemende pr-agente van middelbare leeftijd die van Londen naar Carsely in de Cotswolds verhuisde toen ze haar pr-bureau in Mayfair verkocht en met vervroegd pensioen ging, maar haar eigen detectivebureau opricht om misdaden en moorden op te lossen. Bewerkt tot een gelijknamige Britse televisieserie .
Televisie Murder, She Wrote is een Amerikaanse serie met Angela Lansbury als Jessica Fletcher, een schrijfster van mysteryromans, die in haar eigen leven dikwijls parallellen ontdekt met haar werk. Rosemary & Thyme is een Britse mysteryserie die speurwerk combineert met tuinieren. Death in Paradise is een Brits-Franse televisieserie, die focust op een detective die werd overgeplaatst vanuit de Metropolitan Police in Londen om moordonderzoeken te doen op het fictieve eiland Saint Marie, een Brits overzees gebied met een Franse koloniale geschiedenis. The Brokenwood Mysteries is een Nieuw-Zeelandse televisieserie over detective Mike Shepherd, die vanuit Auckland naar Brokenwood gestuurd wordt om moordonderzoeken te doen.
Categorie:Literair genre Categorie:Detective