De Joost Zwagerman Essayprijs is een Nederlandse jaarlijkse literaire prijs, ingesteld ter nagedachtenis van de schrijver, dichter en essayist Joost Zwagerman (1963-2015). De prijs is een initiatief van de Van Bijleveltstichting en wordt georganiseerd in samenwerking met de erven van Zwagerman en de gemeente Alkmaar. De essays die op de shortlist belanden worden traditiegetrouw gepubliceerd in het winternummer van de Nederlandse Boekengids.
Achtergrond De uitreiking vindt plaats in Alkmaar, de geboortestad van Zwagerman, op of rond diens geboortedag (18 november), op dezelfde dag waarop de Joost Zwagerman Lezing wordt gehouden. De prijs werd voor het eerst uitgereikt in 2018.
De prijs, bestaande uit een geldbedrag van 7500 euro is een aanmoedigingsprijs, is bestemd voor aanstormend talent: schrijvers die nog geen essay in boekvorm hebben uitgebracht en niet structureel betaald schrijven voor media.
Winnaars en genomineerden
2018 Jilt Jorritsma, Onthoofd
Overige genomineerden: Yousra Benfquih, Over de serendipiteit van bananenbrood en sterrenstof Sjoerd van Hoorn, De terugkeer van de kitsch Nicole Kaandorp, Ik had eens twee meisjes Ianthe Mosselman, Het einde van de brief Max Urai, Stickin' it to the man – Lessen van activistisch Nederland Hannah de Vries, Het kermen van de bomen Jury: Barber van de Pol, Maria Vlaar, Joost de Vries en Aleid Truijens (voorzitter)
2019 Jolanda van Benthem, Een te strak gespannen draad
Overige genomineerden: Jelena Barišić, Prijskaartje van een herinnering Caroline Benoit, Bach horen, Bacon zien, Barthelme lezen Marion Bruinenberg, De dingen, ze zingen Nout Hoogendoorn, Het Fotomuseum
2020 Anouk Kootstra, Een jas die past
Overige genomineerden: Eelco Couvreur, Een Indische cultuur van schaamte, zwarte gaten en zwijgende raadsels Wiel Dorssers, Zijn geur, zijn hand Fatiha al Mansouri, Jilla Marcel Oden, Twitteren waar eens de grutto vloog Laura Weeda, Taal is de eerste en grote verdeler
2021 Fien Veldman, Not really making it
Overige genomineerden: Marinus Gisolf, De grens waarvan Jerôme Gommers, Natte dromen Barry Hofstede, Planeet Oorlog Maria Kager, Melk Janna Reinsma, Zweefmoment
2022 Falun Ellie Koos, Bruiklener
Overige genomineerden: Mira Aluç, Het warenparadijs Revka Bijl, Tussen waan en woorden Roelof ten Napel, Holografie. Over het heden Barbara Zwirs, Misdaad en beloning
2023 Luuk Vulkers, Alles lekt
Overige genomineerden: Lotte Krakers, Lak Tuly Salumu, Gezocht: de zwarte genen van mijn witte zoon Linde van Wingerden, We live in a society. Over gen Z-ironie Marloes Zwagerman, Wacht maar
Jury: Merlijn Olnon, Barber van de Pol, Fien Veldman en Aleid Truijens (voorzitter)
2024 Jos Verbrugge, Het Net van Hephaistos
Overige genomineerden: Siska Baeck, De sprinkhaan en de waarheid Dafne Gotink, Ordeningen Daan Lameijer, Wéér een einde? Inge Marleen, Gips voor mijn geheugen
Jury: Margot Baar, Merlijn Olnon, Barber van de Pol, Anouk Kootstra en Aleid Truijens (voorzitter)
2025 Benjamin van Schothorst, Bekentenis van een watermens
Overige genomineerden: Kaatje Gijbels, Onbehaaglijk Vrouwelijk Verlangen Yves Peirsman, Prompt engineering Lieke Smits, Stuwwal Humber van Straalen, Leven met afval Jury: Barber van de Pol, Anouk Kootstra, Aleid Truijens, Guido van Hengel (voorzitter) Categorie:Nederlandse literatuurprijs Categorie:Essay