thumb|Op deze vuilnisbak staat de tekst: 護美入れ. Het is een ateji en een woordspeling tegelijk. "vuilnisbak" wordt gewoonlijk geschreven met hiragana: ごみ入れ [gomi-ire]. Met de karakters op de vuilnisbak krijg je dezelfde lezing maar met de letterlijke betekenis: Bak om de schoonheid te beschermen. Ateji (Japans: 当て字 Hepburn: ateji; Nederlands: toegepast karakter) is het gebruik van kanji in woorden voor louter hun uitspraak. Hierbij is de oorspronkelijke betekenis van het karakter niet van primair belang. Kanshudo - Grammar detail: 当て字・熟字訓・義訓 ateji, jukujikun and gikun kanshudo.com; geraadpleegd: 17-09-2025 Medium - Ateji: The Quirky Kanji Code You Need to Know! (Or Not) medium.com 13-01-2025; geraadpleegd: 17-09-2025 Jisho - 当て字 jisho.org; geraadpleegd: 17-09-2025
Etymologie Het woord ateji, bestaande uit 3 morae: [a-te-ji; あてじ], is de rōmaji-transcriptie van de kanji en hiragana: 当て字 [a + te + ji]. Het is een combinatie van een werkwoordvervoeging en een zelfstandig naamwoord. De werkwoordvervoeging 当て [ate] "toepassen", is de combinatie van de wago-kanji 当 [a] "slaan" of "recht" in de kun-lezing en de hiragana て [te], gezamenlijk vormen ze de te-vorm (continuatieve wijs) van het werkwoord: 当てる [ateru]. Jisho - 当 jisho.org; geraadpleegd: 16-09-2025 Het kango zelfstandig naamwoord 字 [ji] "karakter" in de on-lezing. Jisho - 字 jisho.org; geraadpleegd: 16-09-2025 当て字 [ateji] is een wago-kango-combinatie, een zogenaamde: 混種語; konshugo, maar het is ook een semi-autologie, daar de kanji 当 als een ateji wordt gebruikt en 字 semantisch wordt gebruikt. Ateji kan naar het Nederlands worden vertaald als: toegepast karakter.
Gebruik Ateji worden frequent gebruikt voor: oude wago (inheems Japanse woorden), oude gairaigo (buitenlandse woorden), oude toponiemen, en de daarvan afgeleide demoniemen. Tevens worden ze gebruikt in woordspelingen. De kanji die worden gebruikt zijn vaak - maar niet altijd - hyōgaikanji (buiten-de-lijst-kanji). Veel ateji zijn mettertijd in onbruik geraakt, maar soms worden ze gebruikt in poëzie en literatuur. Ook om teksten een sfeer te geven van oudheid wordt soms gekozen voor het gebruik van een ateji-kanji. PDF-bestand gehost door: Fluxus Editions - Paper, titel: "A Modular Theoretic Approach to the Japanese Writing System: Possibilities and Challenges" (2021) - , eISSN 25345192) - Auteur: Keisuke Honda; Imperial College London, Centre for Languages, Culture and Communication; University of Oxford, Oxford University Language Centre, Verenigd Koninkrijk
Selectie Bij de selectie van een kanji voor een ateji-functie staat voorop dat de inherente betekenis en vorm van de kanji niet storend mogen zijn, het is een balans tussen fonetiek en esthetica. In samenstellingen (jokugo) komt het veelvuldig voor dat één kanji functioneert als een ateji en de andere kanji semantisch is. PDF-bestand gehost door: Electronic Dictionary Research and Development Group (EDRDG) - Paper, titel: "Japanese Dictionaries and Multiple Surface Forms: Issues and Solutions"; door: James Breen; Monash University, Australië
Type ateji Er bestaan drie type ateji, dit zijn: 1. oude leenwoorden (gairaigo); 2. jongerentaal, slang; en 3. woordspelingen; en oude landnamen./ YouTube - 三本塾 -Sambon Juku- -【Q&A 6-2】当て字って何？/What is Ateji? - 25-04-2020 youtube.com; geraadpleegd: 17-09-2025
Oude leenwoorden 珈琲 [kōhī] "koffie" (jade + parelketting), wordt nu geschreven in katakana: コーヒー 咖喱 [kālí] "curry" (jade + kralensnoer), wordt nu geschreven in katakana: カレー
Jeugdtaal, slang, en woordspelingen 夜露死苦 [yoroshiku] “Met vriendelijke groet”, “Zorg goed voor me” of “Ik reken op je”, afhankelijk van de context. Maar de betekenissen van de individuele karakters zijn duister:
夜 [yo] = nacht 露 [ro] = dauw 死 [shi] = dood 苦 [ku] = pijn / lijden
In serieuze contexten wordt "yoroshiku" altijd geschreven met hiragana-karakters: よろしく
Oude landnamen Tegenwoordig worden landnamen in het Japans meestal geschreven in katakana. Toch zijn er nog veel landnamen die eventueel in kanji kunnen worden geschreven.
蘭国 [rankoku] "Nederland", wordt nu geschreven in katakana: オランダ
蘭 [ran] = orchidee, elegant, soms geassocieerd met Nederland (zoals in 蘭学 [rangaku] "Nederland studies") 国 [koku] = land of staat
比利時 [birugi] "België", wordt nu geschreven in katakana: ベルギー
比 [hi] = vergelijking of evenaren 利 [ri] = winst of nut 時 [ji] = tijd of periode
蘇利南 [sorinan] "Suriname", wordt nu geschreven in katakana: スリナム
蘇 [so] = herleven of wederopstanding 利 [ri] = winst, voordeel 南 [nan] = zuiden
亜米利加 [amerika] "Verenigde Staten", wordt nu geschreven in katakana: アメリカ
亜 [a] = lager in rang 米 [bei/mai] = rijst 利 [ri] = voordeel, winst, of nut 加 [ka] = toevoegen of vermeerderen
仏蘭西 [furansu] "Frankrijk", wordt nu geschreven in katakana: フランス
仏 [futsu] = Boeddha, Boeddhisme, vreemd, of buitenlands 蘭 [ran] = orchidee, elegant, soms geassocieerd met Nederland (bijvoorbeeld: 蘭学 [rangaku] "Nederland studies") 西 [sei] = westen of westelijk
英吉利 [Igirisu] "Verenigd Koninkrijk", wordt nu geschreven in katakana: イギリス
英 [ei] = uitmuntend, schitterend, of heroïsch 吉 [kichi/kitsu] = geluk, goed, of voorspoedig 利 [ri] = winst of nut
Voorbeelden Woord Transcriptie Lezingen Letterlijke betekenis per kanji Betekenis 寿司 sushi on-on lange levensduur, besturen sushi 天麩羅 tenpura on-on-on hemel, gluten, net tempura 珈琲 kōhī on-on sieraad, parelketting koffie 亜細亜 ajia on-on-on sub, fijn, sub Azië 米国 beikoku on-on rijst, land Verenigde Staten 瓦斯 gasu on-on tegel, dit gas 倶楽部 kurabu on-on-on samen, plezier, afdeling club 合羽 kappa on-kun samenvoegen, veer regencape 煙草 tabako kun-kun rook, gras tabak 台詞 serifu on-on platform, woord repliek 南瓜 kabocha on-on zuid, meloen pompoen 海老 ebi kun-kun zee, oud garnaal 海苔 nori kun-kun zee, mos zeewier 算盤 soroban on-on berekenen, schijf abacus 剃刀 kamisori kun-kun scheren, mes scheermes 田舎 inaka kun-kun rijstveld, hut platteland 亜米利加 amerika on-on-on-on sub, rijst, voordeel, toevoegen Amerika 仏蘭西 furansu on-on-on boeddha, orchidee, west Frankrijk 流石 sasuga kun-kun stromen, steen zoals verwacht 沢山 takusan kun-kun moeras, berg veel 出鱈目 detarame kun-kun-kun uit, kabeljauw, oog onzin 滅多 metta on-on vernietigen, veel zelden 無花果 ichijiku on-kun-kun geen, bloem, fruit vijg 伊太利亜 itaria on-on-on-on Italië-specifiek, groot, voordeel, sub Italië 独逸 doitsu on-on alleen, ontsnappen Duitsland 加州 kashū on-on toevoegen, staat Californië 馬邦 mabō on-on paard, land Massachusetts 耳邦 jibō kun-on oor, land Arkansas 麻省 mashō on-on hennep, provincie Massachusetts 葡国 hogoku on-on druif, land Portugal 英吉利 igirisu on-on-on held, geluk, voordeel Engeland 西班牙 supein on-on-on west, klasse, tand Spanje 羅馬 rōma on-on gaas, paard Rome 伯剌西爾 burashiru on-on-on-on graaf, prikken, west, bos Brazilië 亜剌比亜 arabia on-on-on-on sub, snijden, vergelijken, sub Arabië 唐辛子 tōgarashi on-kun-kun Tang-dynastie, rood, kind chilipeper 馬鹿 baka on-kun paard, hert idioot 目茶 mecha kun-kun oog, thee extreem
Zie ook kanji Jukujikun Gikun Nanori
Externe links Morg Systems - Ateji - Informatieve pagina over ateji
Categorie:Japans schrift