Jan Koning (Zaandijk, 26 december 1918 - aldaar, 24 februari 1995) was een winkelier, kunstschilder, tekenaar en etser uit Zaandijk (Noord-Holland).

Leven en werk Het was de uitdrukkelijke wens van zijn vader dat hij als enig kind de familiezaak in manufacturen aan de Lagedijk in Zaandijk zou overnemen. Als voorbereiding hierop volgde Koning de opleiding mode- en reclametekenenJan de Carpentier (1965) 26 meiH.D. (1971) in Amsterdam en maakte daarbij kennis met het vak tekenen. Dit had een beslissende invloed op zijn leven.

Hij nam de zaak over en vormde het om tot een zaak voor woninginrichting, terwijl hij tegelijk probeerde kunstenaar te zijn. In 1962 namen Koning en zijn vrouw Elisabeth de Jong het besluit dat hij professioneel kunstenaar werd en zij de zaak verder ging doen.

Bijna 45 jaar oud kon Koning zich volledig wijden aan beeldende kunst. Hij nam les bij Gerrit de JongVoor werk van Gerrit de Jong zie Art Zaanstad en Gerrit WoudtGerrit Woudt () was een neef van de uitgever Klaas Woudt bekend van de uitgave van het debuut van Jan Wolkers Serpentina's Petticoat. In een boek over Klaas Woudts tijdschrift Zaans Groen staan twee schilderijen van Woudt afgebeeld. Verder is zijn werk vrijwel alleen te vinden door specifiek te zoeken naar zijn werk via zoekmachines. om zich verder te ontwikkelen als schilder en tekenaar maar met name als etser. De ets zou zijn favoriete uitingsvorm worden.

Hij stond mede aan de wieg van het omvormen van het Weefhuis in Zaandijk tot expositieruimte.Redactie De Typhoon (1962). Het was de voorganger van de in 1974 opgerichte Zienagoog (vanaf 1991 Kunstcentrum Zaanstad en sinds 2017 ArtzaanstadVoor de geschiedenis van deze instelling zie: van Zienagoog naar Artzaanstad).

In 1972 werd bij het bejaardencentrum Gortershof het dienstencentrum De Boed gebouwd, op steenworp afstand van Konings atelier aan het Gorterspad in Zaandijk. Het deed dienst als recreatieruimte en wijkgebouw. In 1973 had Koning zijn eerste tentoonstelling in De Boed.Jan de Carpentier (1973)Cees van den Kommer (1973) In de jaren hierna bleef hij hier exposities organiseren en promootte zo met veel liefde zijn collega kunstenaars.Redactie Noordhollands dagblad (1995)

In zijn jonge jaren was Koning waterpoloër bij de Nereus. Hij schreef voor De Typhoon over sportevenementen en beeldende kunst in de jaren 50.Redactie Noordhollands dagblad (1995)

Koning werkte achtereenvolgens in figuratieve, surrealistische en kubistische stijlen. Na 1975 keerde hij terug naar een realistische stijl, maar sterk vereenvoudigt en geabstraheerd. Slechts enkele exposities van zijn werk zijn tijdens zijn leven te zien geweest. Onder andere in Weesp, Haarlem en Zaandam.

Krijgsgevangen In 1937 moest Koning opkomen om zijn militaire dienstplicht te vervullen.Noord-Hollands Archief te Haarlem, toegang 23 Militieregisters, inv.nr. 459 Militieregister, 1938, aktenummer 267 Hij was ingedeeld bij het 5de Regiment Infanterie in een bataljon dat zich specialiseerde in het gebruik van de zware mitrailleur zoals de Browning M2.

Tijdens de Duitse inval van 10 mei 1940 werd Koning gemobiliseerd en ingezet om een linie in het noorden van Amersfoort te verdedigen tussen de spoorweg naar Zwolle en de Kamp - Laaglandscheweg rond de Eem.Nederlands Instituut voor Militaire Historie, 409 Gevechtsverslagen en -rapporten mei 1940, inv. nrs. 501024 en 501025 beschrijven zeer gedetailleerd de dagen van 10 tot en met 14 mei 1940 wat betreft het 3de Bataljon, 5de Regiment Infanterie bij Amersfoort

26.000 Nederlandse militairen werden naar de capitulatie van 14 mei 1945 krijgsgevangen gemaakt, maar worden al snel weer vrijgelaten.

Na de verloren slag bij Stalingrad (februari 1943), als het aantal Duitsers dat in militaire dienst moet oploopt, worden alle Nederlandse dienstplichtigen (ongeveer 300.000) opgeroepen om zich te melden voor tewerkstellingVanaf maart 1942 verdween het vrijwillige karakter van de Arbeitseinsatz en werden mensen zonder werk of mensen die in hun bedrijf overbodig waren gedwongen in Duitsland te gaan werken.

De groep waar Koning deel van uitmaakte, die in de loop van 1943 gesommeerd werd om zich te melden om in Duitsland tewerkgesteld te worden, was een bijzondere groep omdat ze dienstplichtigen waren waaronder de 26.000 krijgsgevangen die in juni 1940 waren vrijgelaten. Deze groep werd opgesloten in bestaande kampen voor krijgsgevangen, de Stalags. in Duitsland. Velen gaven daar geen gehoor aan.Zie April-meistaking Koning werd op 17 juni 1943 gearresteerd in Amersfoort en komt via Stalag XI-A (Altengrabow bij Dörnitz) en Stalag IV-B (Mühlberg) op 15 september terecht in Stalag IV-G in Oschatz (Saksen). Hij wordt daar tewerkgesteld als houtwerker.

Op 5 mei 1945 keert Koning terug in Nederland in repatriëring-centrum Winterswijk.Krijgsgevangenendossier Koning, J. bevat een formulier dat door Koning is ingevuld na terugkomst in Nederland met alle details van zijn krijgsgevangenschap. Een kaart vermoedelijk gemaakt bij aankomst in Stalag XI-A en een kaart vermoedelijk gemaakt bij zijn aankomst in Stalag IV-B.

Afsluitend In twee interviews in De Typhoon met H.D.naam onbekend en met Cees van den Kommer in 1973Cees van den Kommer (1973) praat Jan Koning kort over zijn krijgsgevangenschap en de grote invloed die dat op hem heeft gehad. Tegen H.D. zegt hij:"Ik kan jammer genoeg niet meer naar het concertgebouw, een overblijfsel uit de oorlog. [...] Ik moet het gevoel hebben dat ik ergens uit kan zodra ik dat wil."

Verder wordt Koning in interviews en recensies omschreven als "de eenzame vrijbuiter onder de Zaanse kunstenaars",W.P. Groot (1975) 10 januari onafhankelijk en eigenzinnig, maar in persoonlijk contact warm, joviaal en een gezellige prater. In al zijn onafhankelijkheid een sociaal bewogen man en collega-kunstenaar.

Categorie:Nederlands kunstschilder