Kirmen Uribe (spreek uit [ˈkiɾmen uˈɾibe]; 5 oktober 1970) is een Baskische auteur en dichter.
Biografie Kirmen Uribe werd geboren in Ondarroa, een vissersstadje niet ver van Bilbao. Zijn vader (die in 1999 overleed) was een visser op trawlers, zijn moeder was huisvrouw. Hij studeerde Baskische filologie aan de Universiteit van Gasteiz in Spaans Baskenland en Vergelijkende literatuurwetenschap in het Italiaanse Trente.
Uribe werd geselecteerd voor het Internatioal Writers Program (IWP) in Iowa (VS) en won in 2018 de NYPL Cullman Center Fellowship van de New York Public Library. Hij doceert Creatief Schrijven-cursussen aan New York City University. Hij is een van de bekendste Spaanse auteurs die in het Baskisch schrijven. Zijn werk is in ruim twintig talen vertaald, waaronder Spaans, Frans, Engels, Chinees en Japans.
Werk Een van zijn eerste publicaties was het gedicht "May" in The New Yorker (mei 2003), later volgden ook bijdragen in The Paris Review. In 2006 verschenen tien gedichten in Duitse vertaling op het Duitse online magazine Lyrikline (Berlijn); het was de allereerste keer dat een Baskische schrijver die eer te beurt viel. De Amerikaanse literaire critici Kevin Prufer and Wayne Millar namen Kirmen Uribes poëzie op in hun New European Poets anthology in 2008.
Bilbao-New York-Bilbao Zijn debuut Bilbao–New York–Bilbao (2008) wekte grote belangstelling. Het boek werd begin 2010 tegelijk uitgebracht in een Spaanse, Galicische en Catalaanse vertaling. In de roman vliegt een zekere Kirmen Uribe van Bilbao naar New York J.F.K. Airport. De schrijver denkt tijdens die vlucht aan zijn boek-in-wording, dat verhaalt over drie generaties van zijn eigen familie die gebonden zijn aan de zee. Het boek wordt niet gedragen door een conventionele plot, maar vormt een soort ‘visnet’, waarvan elke knoop een gebeurtenis uit de levens van zijn familie verbindt met beschouwingen over de twintigste eeuw zoals die in Baskenland werd beleefd. “Een boek dat familie, romantiek en literatuur verbindt, diep verankerd in zowel de gesproken cultuur als de boekenwereld, zonder enige verwijzing naar zelfgenoegzaamheid”Ollie Brock, The Times Literay Supplement (augustus 2011) schreef The Times. Daniela Omlor wees op het hybride karakter van dit boek: tegelijk autobiografisch en historisch gedocumenteerd, zowel verhaal als zelfonderzoek, zowel fictie als experiment.Daniela Omlor: “Mare Memoriae: Kirmen Uribe’s Memorial Seascapes” in Stuart Davis and Maite Usoz de la Fuente: The Modern Spanish Canon: Visibility, Cultural Capital and the Academy (Modern Humanities Research Association, 2018), pp. 25–36
Mussche (Lo que mueve el mundo) In 2012 verscheen Mussche (Baskische titel), in het Spaans Lo que mueve el mundo (2013) in de reeks Biblioteca breve, Nederlandse titel Wat beweegt de wereld? (2019). De roman is gebaseerd op ware feiten rond de Gentse schrijver Robert Camiel Mussche (1912-1945), boezemvriend van Johan Daisne, en de Gentse 'los niños de la guerra' (Baskische kind-vluchtelingen). Na het bombardement van de Duitse Luftwaffe op de stad Guernica in april 1937 organiseerde de Baskische overheid een grootscheepse evacuatie van minstens 36.000 kinderen naar verschillende landen in Europa en op het Noord-Amerikaanse continent. België ving verhoudingsgewijs veel vluchtelingenkinderen op, zo'n vijfduizend.miniatuur|Johan Daisne met Carmen Mussche, dochter van Robert MusscheHet gezin Mussche huisvestte, net als vele andere families, een van de 200 in Gent terechtgekomen Baskische kinderen, het meisje Carmen Karmentxu. Mussche was tijdens de Spaanse burgeroorlog verslaggever voor de Belgische krant Vooruit en gaf in Gent ook les aan de Spaanse kinderen. Nadat het meisje Carmen naar Spanje terugkeerde, gaf Robert zijn pasgeboren dochter in 1942 dezelfde voornaam, kort voordat hij als Gents verzetsstrijder naar het concentratiekamp Neuengamme werd afgevoerd. Hij stierf drie jaar later bij een geallieerde raid op het Duitse schip Cap Arcona dat de krijgsgevangenen overbracht naar Lübeck.
In deze authentieke roman komen ook Gentse figuren zoals Evert Thiery (zoon van Daisne) en schrijfster Dora Mahy in beeld, alsook het befaamde Lam Gods en Gentse locaties, zoals de Vooruit (waar de toewijzing van de kinderen aan Vlaamse opvanggezinnen gebeurde) en de Paul Fredericqstraat, genoemd naar de in 1916 gedeporteerde Gentse professor-historicus. Enkele bladzijden werden gewijd aan een optocht van de Baskische kinderen door de Gentse straten. Het verhaal verweeft drie biografieën met elkaar, leert tot wat anonieme helden in staat zijn en toont naast gastvrijheid en engagement ook de wreedheid en absurditeit van de oorlog.
De ontmoeting met zo'n kind-vluchteling in Colombia zette schrijver Kirmen Uribe ertoe aan verder te graven in de geschiedenis van de niños. Via de Baskische journalist Julio Flor kwam hij in België bij Carmen MusscheOorlogsverhalen in Gekleurd verleden - De Zevende Dag (VRT) - 21.11.2010, zie https://www.youtube.com/watch?v=_05As_YvzGs terecht. Zij stoffeerde mee het boeiende verhaal dat Kirmen Uribe over haar vader Robert Mussche schreef, "echt een soort graf voor mijn vader. Een plek waar ik naartoe kan." miniatuur|Struikelsteen in Gent, gewijd aan Robert MusscheUribe documenteerde zijn roman met de exacte historische feiten van verschillende niños en maakte er een spannend boek van, waarin ook Carmen Mussche opduikt. «Kirmen Uribe komt dichtbij de esthetiek van Emmanuel Carrère en J. M. Coetzee. Uribe wilde een monument voor een stervende vriend oprichten aan wie het is opgedragen. Haast als een fluistering vertelt hij het verhaal van herinnering, geheugen en emotioneel verzet", schreef de Spaanse krant El Pais. Het boek werd door de Nederlandse uitgever dan weer vergeleken met Pereira Verklaart van Antonio Tabucchi en De Voorlezer van Bernhard Schlink.
Robert Mussche staat op het omslag van de Baskische editie afgebeeld met zijn opgevangen niña Carmen Karmentxu. In 2019 werd in Gent (Paul Fredericqstraat 91) een struikelsteen (Stolperstein) aan verzetsstrijder Robert Mussche gewijd.Struikelsteen Robert Mussche (informatie) - zie Lijst van Stolpersteine in Vlaanderen#Stolpersteine in Gent Kirmen Uribe tourde met de Belgische muzikant Wim Mertens live met zijn niños-verhaal.
The hour of waking together In 2016 verscheen Elkarrekin esnatzeko ordua (The hour of waking together), waarin Kirmen Uribe de Baskische verpleegster Karmele Urresti weer tot leven wekt. Ze vluchtte in 1937 naar Parijs en ontmoette er haar toekomstige echtgenoot, de muzikant Txomin Letamendi, met wie ze door Europa reisde. Na de Duitse inval in Frankrijk vluchtten ze samen naar Venezuela. Maar Txomin engageerde zich in de Baskische geheime dienst en bespioneerde de nazi’s tot hij in Barcelona werd opgepakt en stierf. Karmele moest het daarna alleen zien te redden in Europa en Venezuela. Uribe slaagt erin vergeten levens in herinnering te roepen en diverse thema’s te behandelen: onze relatie met de natuur, verslaving, liefde en vriendschap onder precaire omstandigheden (oorlog, vluchtelingen).
Ander werk Later verschenen nog La hora de despertarnos juntos (2016) dat opnieuw over de Spaanse burgeroorlog in Baskenland gaat, Izurdeen aurreko bizitza (2021), La vida anterior de los delfines (2022). Uribe schreef ook een aantal kinderboeken.
Kirmen Uribe publiceerde ook poëzie, onder meer Bitartean heldu eskutik (Mientras tanto dame la mano, 2004). Een selectie uit vijfentwintig jaar poëzie is verzameld in de tweetalige (Baskisch-Spaanse) publicatie En mis sueños siempre tiene veinte años (In my dreams you are always twenty, 2024). Zijn poëzie is ook opgenomen in Ghost Fishing: An Eco-Justice Poetry Anthology (2018, University of Georgia Press).
Uribe vertegenwoordigde Spaans Baskenland op internationale literaire festivals zoals het Poesiefestival Berlin en het Festival Internacional de Poesía de Medellín.
Bekroningen Zijn vertaalde dichtbundel Meanwhile Take My Hand (Graywolf, 2007) was genomineerd voor de 2008 PEN Translation Prize.
Voor zijn debuutroman Bilbao-New York-Bilbao won hij in 2008 de Spaanse Prijs van de Kritiek (categorie Baskische romans) en in 2009 de Nationale Spaanse Literatuurprijs (Premio Nacional de Literatura). In 2011 kreeg hij ook de Premio de Periodismo El Correo-Vocento (voor het beste artikel in de Spaanse pers).
Zijn boek Elkarrekin esnatzeko ordua (La hora de despertarnos juntos /The hour of waking together), gelijktijdig uitgebracht in de Baskische, Spaanse en Catalaanse taal, leverde Uribe in 2017 de Spanish Critics Award op (voor proza in de Baskische taal) en de prijs voor het Beste Boek van het jaar van de Baskische Lezers Academie.
Externe link Kirmen Uribe's website
Categorie:Baskische literatuur Categorie:Baskisch schrijver Categorie:Literatuur in Gent