Jukujikun (Japans: 熟字訓 ; Hepburn: jukujikun; Nederlands: gevestigde kanjilezing) is de unieke lezing van een kanji-samenstelling in het Japans voor een wago-woord. De karakters die worden gebruikt hebben een relevante betekenis maar hebben niet hun reguliere on-lezing. Jukujikun bestaan altijd uit ten minste twee kanji, maar dit kunnen er ook meerdere zijn. In het verleden zijn er diverse jukujikun verdwenen die tegenwoordig worden geschreven met hiragana. In sommige Jukujikun die functioneren als werkwoorden en bijvoeglijke naamwoorden worden vanwege vervoegingen of verbuigingen aangevoegd met hiragana (okurigana genoemd), bijvoorbeeld in het woord oishī (美味しい, "heerlijk"). Kanshudo - Grammar detail: 当て字・熟字訓・義訓 ateji, jukujikun and gikun kanshudo.com; geraadpleegd: 27-09-2025
Voorbeeld en illustratie Een aantal termen in het Chinees worden weergegeven door de combinatie van twee of meer karakters. Bijvoorbeeld: 明日 "morgen" werd in het Klassieke Chinees met twee karakters geschreven, te weten: "helder" en "dag". In het Japans bestond echter al het woord "asu" voor 'morgen'. Uiteindelijk heeft het Japans de karakters 明日 geadopteerd voor het woord 'asu', dat later is geëvolueerd naar "ashita". Dit terwijl beide karakters on-lezingen hebben die niet worden gebruikt in deze samenstelling.
Etymologie Het woord Jukujikun, bestaande uit 4 morae: [ju-ku-ji-kun; じゅくじくん], is de rōmaji-transcriptie van de kango-kanji: 熟字訓 [juku + ji + kun]. Het is de samenstelling van de zelfstandige naamwoorden: 熟 [juku] "volgroeid" of "rijp", in de on-lezing Jisho - 熟 jisho.org; geraadpleegd: 27-09-2025; 字 [ji] "karakter", ook in de on-lezing Jisho - 字 jisho.org; geraadpleegd: 27-09-2025; 訓 [kun] "lezing", eveneens in de on-lezing. Jisho - 訓 jisho.org; geraadpleegd: 27-09-2025 Jukujikun kan grofweg worden vertaald als volgroeide karakterlezing, maar wordt in het Nederlands doorgaans vertaald als: gevestigde karakterlezing.
Voorbeelden Jukujikun Hepburn On-lezing Vertaling Namen van tijdseenheden ototoi issakujitsu eergisteren kinō sakujitsu gisteren kyō konnichi vandaag // tegenwoordig kotoshi konnnen dit jaar kesa konchō vanmorgen asu, ashita myōnichi morgen asatte myōgonichi overmorgen kisaragi - tweede maand van de maankalender yayoi - derde maand van de maankalender Jaargetijden en weer samidare - vroege zomerse regen shigure - herfstbui tsuyu baiu regentijd (juni–juli) nadare - sneeuwlawine fubuki - sneeuwstorm kagerō yōen hitteflikkering / luchtspiegeling momiji kōyō herfstbladeren hayate shippū stormwind Telwoorden hitori - één persoon futari - twee personen chotto issun nogal // één sun (3,03 cm) Familie itoko jūkeitei neef itoko jūshimai nicht oji hakufu oom (oudere broer van moeder/vader) oji shukufu oom (jongere broer van moeder/vader) oba hakubo tante (oudere zus van moeder/vader) oba shukubo tante (jongere zus van moeder/vader) himago sōson achterkleinzoon / achterkleindochter yashago genson achter-achterkleinzoon / -dochter Planten kudamono - fruit azuki - adukiboon wasabi - wasabi yuri - lelies Adjectieven / Adverbia kawaii - schattig okashii - grappig; belachelijk; vreemd oishii - lekker ainiku - jammer genoeg, helaas Overig tachi - tachi dashi - versierde feestwagen dekoboko - oneffen - ōtotsu hol-bol, oneffen zako - klein visje, visjes inaka densha platteland, landelijk gebied
Zie ook Kanji Ateji Gikun Nanori
Externe links Skritters - Yamato Kotoba, Jukujikun, and Irregular Readings - Artikel over jukujikun en onregelmatige lezingen in het Japans.
Categorie:Japans schrift