Het Portret van Eleonora van Toledo en haar zoon Giovanni (Italiaans: ) is een schilderij van Agnolo Bronzino uit circa 1545. Sinds 1798 maakt het deel uit van de collectie van de Galleria degli Uffizi in Florence. Het is een van de beroemdste werken van de kunstenaar en geldt als een hoogtepunt van de maniëristische portretkunst.

Geschiedenis Het werk portretteert de hertogin van Florence Eleonora van Toledo, echtgenote van Cosimo I de' Medici, in het gezelschap van een van haar kinderen, waarschijnlijk Giovanni, geboren in 1543. Het portret werd geschilderd in de zomer van 1545, tijdens een verblijf van de hertogelijke familie in de Medici-villa van Poggio a Caiano.

Eleonora was de dochter van Pedro van Toledo, de onderkoning van Napels. Op zeventien-jarige leeftijd trouwde zij met Cosimo, die haar verkoos boven haar oudere zus. Uit het huwelijk kwamen elf kinderen voort. Giovanni was haar vierde kind en tweede zoon. Hij zou later aartsbisschop van Pisa en kardinaal worden. Eleonora was een kundig bestuurder. Als haar echtgenoot afwezig was, nam ze zijn verantwoordelijkheden waar.

Voorstelling Het schilderij toont Eleonora van Toledo zittend met haar hand rustend op de schouder van haar zoon Giovanni. Door haar op driekwart lengte af te beelden creëerde Bronzino een officieel portret dat gezag uitstraalt. Moeder en kind zijn geïdealiseerd weergegeven, zonder sterke clair-obscurcontrasten, verlicht door een koud licht dat een zekere afstandelijkheid creëert.

De aandacht van de kunstenaar was vooral gericht op een precieze weergave van de kleding, die het prestige van de personages weerspiegelt. Eleonora's jurk is gemaakt van wit zijde, zwart velours en goud brokaat. De hertogin draagt een strak lijfje, een net van gouden koorden met parels op de schouders, wijde mouwen met insneden waaruit het witte shirt eronder poft en een wijde rok. Midden op de borst valt het gestileerde motief van de granaatappel op, een symbool van vruchtbaarheid. Dit was belangrijk voor de familie de' Medici die dreigde uit te sterven. Het symbool is ook aanwezig in de guirlandes die Bronzino op het gewelf van de kapel van Eleonora in het Palazzo Vecchio schilderde.

Eleonora draagt talloze juwelen, die getuigen van haar buitengewone rijkdom. Parels van verschillende groottes en kleuren zijn te vinden rond haar nek, in haar oren (druppelvormig), op het net dat haar schouders bedekt en op haar muts. De kleine ketting heeft een gouden hanger met een grote diamant en een druppelvormige parel. De grote ketting was waarschijnlijk een huwelijksgift. De kostbare gouden riem, versierd met stenen en een parelkwast, is mogelijk gemaakt door de goudsmid Benvenuto Cellini.

De ultramarijne achtergrond is uitgevoerd met het bijzonder kostbare lapis lazuli en licht op rond Eleonora's gezicht, als een soort aureool. Deze kleur werd in de Italiaanse kunst veel gebruikt om de mantel van Maria te schilderen, waardoor het schilderij verwijst naar een afbeelding van de Madonna en kind. Bij nadere bestudering blijkt de achtergrond echter een donkere lucht met in de verte uitzicht op een landschap, mogelijk met de Medici-villa in Poggio a Caiano, waaraan de hertogelijke familie bijzonder gehecht was. Het kan ook gaan om een moeraslandschap in de buurt van Pisa dat Eleonora had gekocht om droog te leggen.

Afbeelding

Literatuur (2014). Uffizi Gallery, art, history, collections. Florence: Giunti. p. 223 (2021). Agnolo Bronzino: The Declining Reputation of a Renaissance Court Artist.

Externe links

Categorie:Schilderij in de Uffizi Categorie:Werk van Agnolo Bronzino