Prof. dr. Alexandra (Sasha) Zhernakova (Sint-Petersburg, 19 april 1971) is een Nederlands-Russisch wetenschapper en hoogleraar genoom en exposoom aan de Rijksuniversiteit Groningen. Ze is gelieerd aan het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG). Haar expertise ligt op het gebied van de menselijke genetica, gen-omgevingsinteracties en microbioomonderzoek met speciale aandacht voor het darmviroom en het microbioom tijdens de zwangerschap en de eerste levensjaren.
Biografie Zhernakova studeerde in 1995 af in de geneeskunde aan de Staats Pediatrische Medische Universiteit van Sint-Petersburg. Van 1998 tot 2000 werkte zij als consultatief kinderarts in de medische genetica bij het Centrum voor Medische Genetica in Sint-Petersburg. Na haar verhuizing naar Nederland in 2000 begon zij als vrijwilliger en werd later onderzoeksanalist bij de afdeling Genetica van de Universiteit Utrecht. In 2009 promoveerde zij cum laude aan de Universiteit Utrecht met het proefschrift “The autoimmune puzzle – shared and specific genetics of immune-related diseases”, onder begeleiding van prof. Cisca Wijmenga.
Vervolgens deed zij postdoctoraal onderzoek bij de afdeling Reumatologie van het Leids Universitair Medisch Centrum en bij de afdeling Reumatologie van de Harvard Medical School in Boston. In 2012 begon zij aan een tenure track-positie bij de afdeling Genetica van het Universitair Medisch Centrum Groningen, ondersteund door een Rosalind Franklin Fellowship. In 2017 werd ze benoemd tot universitair hoofddocent (uhd).
Onderzoek Het vroege onderzoek van Zhernakova richtte zich op de genetische aanleg voor complexe immuungemedieerde ziekten, waaronder coeliakie, reumatoïde artritis en inflammatoire darmziekten. Zij publiceerde studies over gedeelde genetische vatbaarheid voor auto-immuunziekten en over biologische veroudering (telomeerlengte, leeftijdsgebonden genexpressie en andere factoren) bij immuun- en stofwisselingsziekten.
Sinds 2012 richt haar werk zich op het humane microbioom en de interactie daarvan met genetische en omgevingsfactoren. In 2013 initieerde zij een nieuwe onderzoekslijn naar de rol van het microbioom bij gezondheid en ziekte.
Zij was medeoprichter van de Groningen Microbiome Hub en leidde in samenwerking met het Lifelines-cohort grootschalige studies waarin omgevings-, genetische en medicatiegerelateerde invloeden op het darmmicrobioom werden geïdentificeerd, evenals verbanden met metabolisme en gezondheid. Haar groep onderzoekt ook het darmviroom en beschreef talrijke voorheen onbekende bacteriofagen bij volwassenen en kinderen.
In 2022 werd Zhernakova wetenschappelijk leider van het LLNEXT-geboortecohort, waarin 1.500 gezinnen worden gevolgd om de samenhang tussen vroege leefomgeving, moedermelksamenstelling, het microbioom en de gezondheid van zuigelingen te bestuderen. Momenteel ligt de primaire focus van haar onderzoek op de zwangerschap en factoren in de vroege levensfase die de ontwikkeling en gezondheid van baby's beïnvloeden.
Zhernakova was betrokken bij meer dan 262 publicaties waaronder 200 wetenschappelijke artikelen. die meer dan 60.000 keer werden geciteerd. Ze heeft een H-index van 100 en een I10-index van 227. Sinds 2020 staat zij jaarlijks op de lijst van "Highly Cited Researchers" van Clarivate Web of Science.
Onderwijs Momenteel (2025) begeleidt Zhernakova 8 promovendi als hoofdpromotor en 6 als co-promotor. Van de 9 afgeronde promovendi verdedigden er 4 hun proefschrift cum laude. Verder begeleid zij 12 bachelor- en masterstudenten en 3 gastpromovendi.
Functies 2020–2024 Hoogleraar Genoom en Exposoom, Afdeling Genetica, UMCG, Groningen 2012–2020 Rosalind Franklin Fellow, toen universitair hoofddocent in het UMC Groningen 2011–2012 Postdoc, Afdeling Reumatologie, Universiteit Leiden Medisch Centrum, Leiden 2010–2011 Postdoc, Afdeling Reumatologie, Harvard Medical, Boston, MA, Verenigde Staten 2005–2009 Doctoraat, Complex Genetics Group, Afdeling Biomedische Genetica, UMC Utrecht 2002–2005 Onderzoeksanalist, Lab. Moleculaire Genetica, Afdeling Medische Genetica, UMC Utrecht 2000 maart-okt Vrijwilligerswerk, Lab. Moleculaire Genetica, Afdeling Medische Genetica, UMC Utrecht 1998–2000 Kinderarts en klinisch geneticus, St. Petersburg Centrum Medische Genetica, RU
Beursen en samenwerkingsverbanden 2024: NWO VICI-beurs, Nederland, hoofdaanvrager 2023: HORIZON-ID-DarkMatter-NCD, EU, werkpakketleider 2023: NWO ZonMW call over ME/cvs, NL, subprojectleider 2023: NWO-KIC call Gezond van bodem naar darm en terug, NL, medeaanvrager, 2023: HORIZON-INITIALISE, EU, werkpakketleider 2020: NWO Zwaartekracht (Zwaartekracht), NL, mede-projectleider, 2019: EASI-Genomics beurs, Duitsland, hoofdaanvrager 2019: CardioVascular Research Netherlands (CVON) subsidie, NL, mede-leider van het werkpakket 2017: NWO VIDI-beurs, NL, hoofdaanvrager 2016: ERC starting grant, EU, hoofdaanvrager 2012: Rosalind Franklin Fellowship, NL, hoofdaanvrager 2010: Rubiconbeurs, NWO, hoofdaanvrager
Categorie:Hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Groningen Categorie:Lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen Categorie:Lid van de Academia Europaea Categorie:Winnaar van de Spinozapremie Categorie:Universitair Medisch Centrum Groningen Categorie:Geneticus