De Gelüşke Hanı (Turks: Gelüşke Hanı, letterlijk de han van Gelüs) is een historische han in Midyat, gelegen in de regio Tur Abdin in het zuidoosten van Turkije. In het Aramees stond het bekend als Bayto d'Gallo (ܒܝܬܐ ܕܓܠܠܐ, het huis van Gello) of Han Taḥtoyo (ܗܢܐ ܬܚܬܝܐ, de benedenhan). Het gebouw dateert uit het begin van de 20e eeuw en geldt als een van de belangrijkste voorbeelden van de stedelijke handelsarchitectuur in de regio Tur Abdin.
Geschiedenis De Gelüşke Hanı werd in 1903 gebouwd door de Syrisch-orthodoxe burger Musa Samas, een invloedrijke handelaar uit Midyat. De naam verwijst naar Gelüs (Gello in het Syrisch), de broer van Musa, aan wie de han zijn naam dankt; het pand zou eigendom zijn geweest van Gello, Musa en drie andere broers. In de Ottomaanse periode maakte Midyat deel uit van een belangrijke handelsroute tussen Diyarbakir en Bitlis, waardoor talrijke herbergen en karavanserais in de stad werden gebouwd.
Tussen 1950 en 1970 diende de Gelüşke Hanı als boerenmarkt, en in de jaren 1980 werd het gebouw gebruikt als stal en slachthuis. Na een restauratie kreeg het gebouw een nieuwe functie als café en toeristische ontmoetingsplaats, en tegenwoordig is het een populaire bestemming voor bezoekers van Midyat.
Architectuur
De Gelüşke Hanı is gebouwd in lokale kalksteen volgens het traditionele bouwsysteem van de regio, met dikke muren in natuursteen en tongewelven. Het gebouw bestaat uit drie niveaus: een kelder, een begane grond en een eerste verdieping. De plattegrond is georganiseerd rond een rechthoekige binnenplaats, omgeven door overdekte galerijen (revaks) en kamers.
De begane grond bevatte oorspronkelijk opslagruimtes en stallen, terwijl de bovenverdieping was bestemd voor reizigers en kooplieden. De kelder diende als opslagplaats en is bereikbaar via verschillende trappen vanuit de binnenplaats.
De hoofdingang bevindt zich aan de noordzijde en is geplaatst binnen een spitsboogvormig portaal, een typisch element van de Ottomaanse stedelijke architectuur. In de binnenplaats bevinden zich een traditionele waterput en een kleine fontein (şadırvan), gebruikt voor reiniging en watervoorziening.
Bouwtechniek en materialen De constructie bestaat uit zorgvuldig gehouwen kalksteenblokken aan de gevels, terwijl in de binnenmuren ruwere natuursteen en mortel zijn toegepast. De tongewelven zijn deels gepleisterd, en de vloeren zijn belegd met kalksteenplaten. De deuren en ramen zijn van hout, met metalen tralies; sommige elementen zijn later vervangen door pvc- en ijzerwerk.
De Gelüşke Hanı vertoont typische kenmerken van de stedelijke han-architectuur van de late Ottomaanse periode, waaronder de symmetrische opbouw, de binnenplaatsfunctie en de nadruk op vakmanschap in natuursteen.
Huidige toestand Het gebouw is tegenwoordig in gebruik als café en cultureel ontmoetingspunt. Tijdens recente restauraties zijn delen van de gevels en tongewelven hersteld, maar er zijn nog altijd sporen van verwering zichtbaar, waaronder kleine scheuren en voegen die met cement zijn opgevuld. Ondanks deze ingrepen behoudt het gebouw grotendeels zijn oorspronkelijke karakter en vormt het een belangrijk onderdeel van het historische stadsbeeld van Midyat.
Categorie:Midyat Categorie:Arameeërs