J.A.A.M. (Jan) Jonkergouw (Sittard, 18 april 1921 - 9 februari 2012) was een Nederlandse klinisch psycholoog en beeldend kunstenaar.Overledenen - Jan Jonkergouw, SPUI-UVA Alumni magazine, 1/2012, p.34 Hij was lid van Pulchri Studio. Een grote collectie van zijn kunstwerk bevindt zich in museum Noordwijk.

Levensloop Jonkergouw groeide op in een cultureel-katholieke milieu in Limburg. Na in 1945 zijn eindexamen gedaan te hebben aan de hogereburgerschool van het Bisschoppelijk College Sittard,Jaarboek, 1942-1948, Bisschoppelijk College Sittard. genoot hij zijn academische opleiding aan de Universiteit van Leiden. Hij deed er in 1955 zijn doctoraalexamen in psychologie.

Hij was hoofd afdeling Psychologie in het psychiatrisch ziekenhuis Sancta Maria in Noordwijkerhout. Als klinisch psycholoog was hij voorts verbonden aan Centrum'45, het landelijk expertisecentrum voor psychotraumaklachten. Hiernaast tekende, schilderde en exposeerde hij, met name bij de Voorschotense Kunstkring (VKK), Ars Aemula Naturae en Pulchri Studio.

Na zijn pensionering richtte hij zich volledig op het schilderen, tekenen en schrijven.

Inspiratiebronnen Jonkergouw's werk is geworteld in filosofie, wetenschap, kunst en religie. Geïnspireerd door het cultureel-katholieke milieu van zijn jeugd in Limburg en zijn academische opleiding aan de Universiteit van Leiden, gevolgd door zijn beroep als psycholoog richtte hij zich op het onderzoeken en herinterpreteren van mythische en filosofische verhalen. Deze verhalen omvatten thema’s als Mozes, Elia, de schepping, de Apocalyps, Socrates en Nietzsche. In zijn werk streefde hij er naar deze eeuwenoude verhalen opnieuw betekenis te geven en ze relevant te maken voor de hedendaagse tijd zoals blijkt uit zijn eigen toelichting bij zijn tentoonstellingen "Mozes" en "Ëlia" in galerie Arti-Shock te Rijswijk in respectievelijk 2007 en 2009.

Thematiek In zijn toelichting stelt de kunstenaar dat hij met zijn kunst mensen aan het denken wil zetten over de uitdagingen en tegenstrijdigheden van onze tijd. Zijn werk is een uitnodiging tot bewustwording, bezinning en verandering, aspecten die ook in zijn professionele leven een belangrijke drijfveer zijn geweest. Zijn manier van kijken naar oude verhalen en mythen past bij de inzichten uit de filosofie en cultuurgeschiedenis waarin mythen worden gezien als tijdloze verhalen die ons aan het denken zetten over wat waar is en wat goed of fout is. Mythen zijn voor hem niet slechts oude of fantasierijke verhalen vol religie en poëzie maar ook verhalen met meerdere betekenislagen die waardevolle inzichten bieden in het menselijke gedrag. Naast de rituele, culturele en psychologische rollen ziet hij de betekenis van mythen voor de moderne tijd vooral in de parallellen met moderne vormen van verering en hun fatale gevolgen,

Met zijn werk wil Jonkergouw laten zien dat mythen in kunst en literatuur kunnen dienen als waarschuwing tegen de illusie dat alles naar onze hand gezet kan worden en tegen het geloof dat materiële welvaart het ware welzijn brengt. Met mythen is het volgens hem mogelijk om op symbolische wijze te laten zien hoe de hedendaagse verering van het rationalisme, het individualisme, de technologische vooruitgang en het economische groeimodel ernstige negatieve gevolgen hebben voor het menselijk welzijn en het milieu.

Techniek Jonkergouw stelt dat beeldende kunst, anders dan literatuur of film, niet beschikt over een lineair narratief en daarom werkt met fragmenten en gelijktijdigheid. Hij zou zijn werk combineren in verschillende momenten en betekenislagen binnen één beeld, waardoor de toeschouwer wordt uitgenodigd verbanden te leggen. Hij gebruikt hiervoor een collageachtige benadering, waarin afzonderlijke scènes of motieven samenkomen tot een visueel geheel. Jonkergouw zou daarbij bewust kiezen voor een verhalende maar niet-illustratieve techniek: de beelden verwijzen naar een verhaal, zonder dit letterlijk uit te leggen en laten ruimte voor herkenning en reflectie door de kijker.

An-Kristin de Ruyter, een journalist die meerdere keren over Jonkergouws werk geschreven heeft, neemt zijn techniek in beschouwing zoals hij die gebruikt heeft bij het verbeelden van het bijbelverhaal van Mozes. Ze stelt dat Jonkergouw het bijbelverhaal volledig beeldend heeft uitgewerkt, zonder begeleidende tekst uit het Oude Testament. Volgens De Ruyter werkt Jonkergouw in een serie tekeningen en schilderingen in warme, verzadigde kleuren, waarin het verhaal chronologisch wordt verteld: van de vondeling in het biezen mandje tot de uittocht uit Egypte. Jonkergouw legt daarbij de nadruk op het omzetten van mythische en religieuze verhalen in begrijpelijke beeldtaal. Hij houdt, zo wordt gesteld, rekening met het specifieke karakter van de mythe: de beelden blijven herkenbaar, maar functioneren tegelijk als zinnebeelden en metaforen. De gebeurtenissen worden niet naturalistisch uitgewerkt, maar zodanig verbeeld dat zij verwijzen naar universele menselijke ervaringen en religieuze thema’s.

Oeuvre Vroeg werk Vroeg werk van Jonkergouw

Voordrachten Mijn ouderdom deel I en II Drie Psalmen-Utopia Verhaal en Mythe

Tentoonstellingen Jonkergouw heeft in de loop van de jaren diverse tentoonstellingen gehouden, solo of samen met andere beeldende kunstenaars, in meerdere gevallen onder de paraplu van Pulchri Studio. Hieronder volgen enkele tentoonstellingen waarover enige of uitgebreide recensies zijn gepubliceerd: 1973: Gouaches, met Voorschotense Kunstkring (VKK) en Ars Aemula Naturae, in het cultureel centrum, Voorschoten 1988: Tekenwerk met Pulchri Studio, in Galerie Podium, Den Haag 2003: 'De toren van Babel', expositie samen met Theo Boons in Galerie Arti-Shock, Rijswijk 2005: Tekeningen met interpretaties van Oude Testament, solotentoonstelling in Galerie Arti-Shock, Rijswijk 2007: Het verhaal van Mozes, naverteld in beeldvorm, tentoonstelling in Galerie Arti-Shock, Rijswijk

Publicaties Het RKD en Beeldend Nederland (1993) noemen Jonkergouw ook een schrijver. Enkele van zijn publicaties zijn de volgende: Introspectie, Pulchri-blad, nr.1, maart 2007, p.20 Verhaal en beeldende kunst, Pulchri-blad, nr.2, mei 2007, pp.28-29 Het fenomeen Engel, Pulchri-blad, vol.38. nr.3, juli 2010, pp.8-9 opgeslagen in collectie van Groninger Museum.

Bronnen, noten en referenties

Categorie:Nederlands beeldend kunstenaar