Het Warenhuis Ury (officieel Warenhuis van de Gebroeders Ury ) was een warenhuis in Leipzig dat bestond van 1896 tot 1941. Opgericht door de Joodse broers Moritz en Julius Ury, groeide het warenhuis uit tot een van de belangrijkste winkelbestemmingen van de stad. Het gebouw werd verwoest in de Tweede Wereldoorlog.
Locatie en beschrijving Het warenhuis Ury lag vlakbij het stadscentrum aan de westkant van de Königsplatz, de huidige Wilhelm-Leuschner-Platz, en had huisnummer 15/16. Het grensde rechts aan de Nonnenmühlgasse.
Het vijf verdiepingen tellende gebouw was opgetrokken in reformstijl. Boven de begane grond verhieven zich winkelramen op de eerste verdieping met brede rondboogvensters en decoratieve elementen ertussen. De andere verdiepingen hadden smallere ramen, met negentien traveeën aan de pleinzijde en negen aan de Nonnenmühlgasse. De ruimtes tussen de ramen staken licht uit als ondiepe, gecanneleerde pilasters, elk bekroond met een booglamp. Boven de dubbele kroonlijst verhief zich een getrapt schilddak met een rij gebogen dakkapellen en daarboven een rij vleermuisvormige dakkapellen.
De indeling van het warenhuis was als volgt: op de begane grond en de eerste verdieping werden textielproducten aangeboden, op de tweede verdieping kinderartikelen en lederwaren, op de derde verdieping glaswerk en emaillewerk en op de vierde verdieping levensmiddelen.
Geschiedenis De broers Moritz (1872–1939) en Julius Ury (1873–1940), geboren in Birnbaum in de provincie Posen, kwamen in 1896 vanuit Mulhouse in de Elzas naar Leipzig. Beiden hadden na het voltooien van een commerciële opleiding al beroepservaring opgedaan en openden op 4 maart 1896 hun warenhuis op de begane grond van het Café Royal (Königsplatz 15), het eerste warenhuis van dien aard in de stad. Hun motto, "Lage prijzen met een ruime keuze en hoffelijke service", was een succes en in 1906 werd de verkoopoppervlakte uitgebreid.
In 1914 kreeg de Leipzigse architect Emil Franz Hänsel (1870-1943) de opdracht om het hierboven beschreven gebouw te verbouwen en uit te breiden, waarbij het inmiddels verworven aangrenzende pand (Hotel "Münchner Hof") werd opgenomen. De basisstructuur van de voorgevel van het oorspronkelijke gebouw bleef behouden, maar de grens met het aangrenzende pand werd gemarkeerd door twee aangrenzende pilasters.
miniatuur|Ury-advertentie circa 1930 In 1924 telde het bedrijf 400 werknemers met sociaal verzekerde arbeidsvoorwaarden: drie weken betaalde jaarlijkse vakantie, loyaliteitspremies, een spaarrekening met 100 Reichsmark startkapitaal voor elk pasgeboren kind van een werknemer en een stichting ten behoeve van werknemers in nood.
In 1928 werd het bedrijf omgevormd tot een naamloze vennootschap met extra winkels in Saksen, Thüringen en het huidige Saksen-Anhalt. Tijdens het ariseringsproces van de nazi's werden Julius en Moritz Ury, samen met Moritz' zoon Walter, uit de raad van bestuur van het bedrijf gezet als partners en algemeen directeuren. Moritz Ury en zijn vrouw Selma Ury (geboren Bamberger), die in de Villa Seemann aan de Wächterstraße 32 in de Muziekwijk woonden, emigreerden in 1937 naar Zwitserland. Tijdens de Novemberpogrom in Leipzig in 1938 werd ook het warenhuis van Ury in brand gestoken. Julius Ury verliet Berlijn en ging naar Frankrijk. Beide broers stierven in de jaren voorafgaand aan 1940. Het bedrijf werd in 1941 geliquideerd en het warenhuis van Leipzig werd omgebouwd tot het Reichsmessetextilhaus.
Tijdens het bombardement op Leipzig op 4 december 1943 werd het warenhuis aan de Königsplatz verwoest en na het puinruimen bleef het plein tot 2023 onbebouwd. In dat jaar werd een bouwvergunning verleend voor het complex "Urbanum 1" op deze locatie, dat kantoorruimte, appartementen en winkels zou omvatten. De bouw zou in 2024 beginnen. Eind september 2024 diende ontwikkelaar AOC een faillissementsaanvraag in onder eigen beheer.
Grondlegging van de Schocken-groep De gebroeders Ury hadden nog een warenhuis in Zwickau. Op 18 maart 1901 werd Simon Schocken, net als de gebroeders Ury oorspronkelijk afkomstig uit de provincie Posen, persoonlijk aansprakelijk vennoot in het warenhuis Ury in Zwickau. In 1906 werd het warenhuis van de gebroeders Ury overgenomen door Simon Schocken, de toekomstige schoonzoon van Moritz Ury, die de volledige leiding op zich nam. Samen met zijn broer Salman ontwikkelde Simon het tot een van de vijf grootste warenhuisketens in de Weimarrepubliek, Kaufhaus Schocken.
Literatuur Andrea Lorz: Warenhaus Ury Gebrüder. Das Haus der volkstümlichen Preise. In: Leipziger Blätter, Heft 27 (1995), S. 84–88. Andrea Lorz: Das „Haus der volkstümlichen Preise“. Das Warenhaus Ury Gebrüder am Königsplatz. In: Suchet der Stadt Bestes. Lebensbilder jüdischer Unternehmer aus Leipzig. ProLeipzig, Leipzig 1996, . Horst Riedel, Thomas Nabert (Red.): Stadtlexikon Leipzig von A bis Z. 1. Auflage. Pro Leipzig, Leipzig 2005, , S. 615. Peter Schwarz: Das tausendjährige Leipzig. Vom Ende des 18. bis zum Beginn des 20. Jahrhunderts. 1. Auflage. Band 2. Pro Leipzig, Leipzig 2014, , S. 509.
Categorie:Duits warenhuis