Genua: Le Strade Nuove en het systeem van de Palazzi dei Rolli is een UNESCO-werelderfgoed dat een aantal straten en paleizen in het centrum van Genua, in Noordwest-Italië, omvat.
De Strade Nuove (Italiaans voor "Nieuwe Straten") zijn een groep straten die door de Genuese aristocratie werden aangelegd tijdens de uitbreiding van de stad, in een tijd dat de Republiek Genua op het hoogtepunt van haar financiële en maritieme macht was. Dit zijn de Via Giuseppe Garibaldi (1558–1583, voorheen Strada Maggiore of Strada Nuova) en de Via Balbi (1602–1620, voorheen Strada Balbi), later gevolgd door de Via Cairoli (1778–1786, voorheen Strada Nuovissima). De Palazzi dei Rolli (Italiaans voor "Paleizen van de Lijsten") zijn een groep paleizen — waarvan de meeste ook dateren uit de late 16e en vroege 17e eeuw — die verbonden waren aan een bijzonder systeem van ‘openbare huisvesting’ in particuliere residenties, waarbij belangrijke gasten tijdens een staatsbezoek aan de Republiek namens de staat in een van deze paleizen werden ondergebracht.
Op 13 juli 2006 werden tweeënveertig van de 163 paleizen die oorspronkelijk op een van de vijf openbare lijsten, de "Rolli" (Italiaans voor "lijsten"), stonden, geselecteerd als werelderfgoed door het speciale comité van UNESCO in Vilnius (Litouwen). De site omvat een ensemble van renaissance- en barokpaleizen langs de zogenaamde ‘nieuwe straten’ (Strade Nuove), die een buitengewone variëteit aan verschillende oplossingen bieden en universele waarde hebben door zich aan te passen aan de specifieke kenmerken van de locatie en de eisen van een specifieke sociale en economische organisatie. Ze bieden ook een origineel voorbeeld van een openbaar netwerk van particuliere residenties, bestemd voor het ontvangen van staatsbezoeken.
Op 20 januari 2007 onthulde UNESCO een plaquette in de Via Garibaldi, de voormalige Strada Nuova, waarin de redenen voor de opname van de Strade Nuove en het systeem van de Palazzi dei Rolli in de werelderfgoedlijst werden uitgelegd: Sommige van de Palazzi dei Rolli worden vandaag de dag gebruikt als openbare gebouwen, musea, kantoren en particuliere woningen. Van de paleizen die open zijn voor het publiek, vormen Palazzo Rosso, Palazzo Bianco en Palazzo Doria Tursi samen de Musei di Strada Nuova, gelegen in de Via Garibaldi.
De Rolli van Genua thumb|left|De officiële Rolli van de Republiek Genua De Rolli di Genova — preciezer gezegd, de Rolli degli alloggiamenti pubblici di Genova (Italiaans voor "Lijsten van de openbare verblijven van Genua") — waren de officiële lijsten ten tijde van de Republiek Genua van de particuliere paleizen en herenhuizen van de meest vooraanstaande Genuese families. Als deze door een openbare loting werden gekozen, waren ze verplicht om namens de regering de meest vooraanstaande bezoekers te huisvesten tijdens hun staatsbezoek aan de Republiek.
Later ontvingen deze paleizen veel beroemde bezoekers aan Genua tijdens hun Grand Tour, een culturele reis door Italië.
Tegenwoordig staat Palazzi dei Rolli als verzamelnaam voor de meest prestigieuze paleizen in het historische centrum van Genua, met name langs de zogenaamde Strade Nuove, de "Nieuwe Straten" die door de Genuese aristocratie werden aangelegd op het hoogtepunt van de economische macht van Genua in de 16e en 17e eeuw (Via Giuseppe Garibaldi, voorheen Strada Nuova of Via Aurea; Via Cairoli, voorheen Strada Nuovissima; en Via Balbi, nu de thuisbasis van de Universiteit van Genua).
Geschiedenis Tussen de eerste helft van de 16e en de eerste helft van de 17e eeuw begon de Genuese adel met een zorgvuldige stadsplanning om de bestaande middeleeuwse stad te transformeren en een aanzienlijke stadsuitbreiding naar het noorden te initiëren. De drang om de oude paleizen uit te breiden en nieuwe, weelderige paleizen te bouwen, werd gedreven door de buitengewone rijkdom die de stad binnenstroomde door welvarende financieringsactiviteiten voor diverse Europese machten. In het bijzonder financierde de Genuese aristocratie de dure ondernemingen van de Spaanse Kroon, zoals het huurlingenleger dat Spanje van 1566 tot de Vrede van Westfalen in 1648 in Vlaanderen onderhield. De heersende klasse van Genua, een mix van adellijk bloed en nieuwe handelsrijkdom, probeerde haar prestige te versterken door de bouw van grootse stadspaleizen en voorstedelijke villa's van ongebruikelijke pracht.
De Rolli — preciezer gezegd, de Rolli degli alloggiamenti pubblici di Genova (Italiaans voor "Lijsten van de openbare verblijven van Genua") — waren officiële lijsten die in 1576 werden opgesteld door de Senaat van Genua — een aristocratische instelling die aan belang won door de oligarchische hervormingen van prins en admiraal Andrea Doria. Deze lijsten bepaalden welke paleizen beschikbaar waren voor de regering om ervoor te zorgen dat de Republiek Genua passende accommodatie kon bieden aan de meest vooraanstaande gasten die de stad regelmatig bezochten, zoals prinsen, koningen, diplomaten of religieuze autoriteiten. Het feit dat er niet één paleis werd gekozen, maar vele, was een teken dat de autoriteiten van de Republiek Genua de hele stad als een "republikeins koninklijk paleis" beschouwden.Ennio Poleggi (1998), Una reggia repubblicana. Atlante dei palazzi di Genova 1576–1664. Torino
De Palazzi dei Rolli werden op basis van hun prestige onderverdeeld in drie categorieën — met omvang, schoonheid en belangrijkheid als belangrijkste criteria — om te bepalen of een paleis geschikt was voor het huisvesten van kardinalen, prinsen en onderkoningen, feodale heren, ambassadeurs of gouverneurs. Slechts drie paleizen werden geschikt geacht om de hoogste hoogwaardigheidsbekleders, zoals pausen, keizers, koningen en de belangrijkste kardinalen en prinsen, te ontvangen: het Palazzo Doria Spinola in Salita Santa Caterina, het Palazzo Grimaldi Doria Tursi in de huidige Via Garibaldi en het Palazzo Lercari Parodi, eveneens in de huidige Via Garibaldi.
De "Rolli" of "Lijsten" die tot op heden bewaard zijn gebleven, zijn er vijf: 1576 (met 52 paleizen); 1588 (111); 1599 (150); 1614 (96); en 1664 (95). In totaal werden 162 paleizen minstens een keer in een van deze officiële lijsten opgenomen.
Citaten Breng de brief naar mevrouw Mojon, in de Via Balbi; dit is een van de drie namen van een grote straat, die ook de mooiste van Italië is (Stendhal, Journal d'un vojage en Italie et en Suisse pendant l'annee 1828, 1828) Ik probeerde drie galerijen met beroemde schilderijen te bezoeken in de Via Balbi. Omdat de eigenaars de goede gewoonte hebben om in de kamers te wonen waar de schilderijen zich bevinden, moet men meerdere keren aanbellen; en vaak neemt het ongeduld dat de arrogante weigeringen van de bedienden bij mij opwekken, de vreugde van het zien van de schilderijen weg. De rijken van Genua wonen bijna altijd op de derde verdieping om de zee te kunnen zien. De trappen zijn van marmer, maar wanneer - na honderd van die treden te hebben beklommen - een bediende je een kwartier laat wachten en dan zegt: "Zijne Excellentie is nog in zijn kamer, kom morgen terug", is het toegestaan om een vlaag van slecht humeur te tonen, vooral als men 's avonds moet vertrekken (Stendhal, Memoires d'un touriste, 1837)
Werelderfgoed thumb|right|Kaart van de Strade Nuove en de Palazzi dei Rolli die zijn opgenomen in het UNESCO-werelderfgoed Le Strade Nuove en het systeem van de Palazzi dei Rolli werden in 2006 een werelderfgoed. De criteria voor deze selectie werden als volgt door UNESCO toegelicht: Criterium (ii): Het ensemble van de Strade Nuove en de bijbehorende paleizen toont een belangrijke uitwisseling van waarden over de ontwikkeling van architectuur en stadsplanning in de 16e en 17e eeuw. Door de architectonische traktaten van die tijd werden deze voorbeelden bekendgemaakt, waardoor de Strade Nuove en de laat-renaissancistische paleizen van Genua een belangrijk ijkpunt werden in de ontwikkeling van de maniëristische en barokke architectuur in Europa. Criterium (iv): De Strade Nuove in Genua zijn een uitstekend voorbeeld van een stedelijk ensemble bestaande uit aristocratische paleizen van hoge architectonische waarde, die de economie en politiek van de handelsstad Genua op het hoogtepunt van haar macht in de 16e en 17e eeuw illustreren. Het project stelde een nieuwe en innovatieve geest voor die de Siglo de los Genoveses (1563 tot 1640) kenmerkte. In 1576 stelde de Republiek Genua een wettelijk vastgelegde lijst van Rolli op, waarin de meest opmerkelijke paleizen werden erkend voor de officiële huisvesting van vooraanstaande gasten.
Lijsten van paleizen Dit zijn de tweeënveertig paleizen die momenteel door UNESCO zijn opgenomen in de Werelderfgoedlijst: