Het immuunsysteem van het oog heeft een aantal eigenschappen die het oog beschermen tegen sterke immuunreacties. Die komen niet voor in de rest van het lichaam. In plaats van de standaardreacties heeft het oog een eigen immuunsysteem.
Een 'normale' ontsteking, zoals die elders in het lichaam voorkomt bij een infectie of een corpus alienum, zou het oogweefsel (blijvend) kunnen beschadigen. Een voorbeeld is littekenweefsel: in het oog kan het slechtziendheid of zelfs blindheid veroorzaken, terwijl het elders in het lichaam vaak geen problemen geeft.
Het oog heeft daarom unieke anatomische en immunologische kenmerken die de immuniteit reguleren.Streilein JW. Ocular immune privilege: therapeutic opportunities from an experiment of nature. Nature Reviews Immunology. 2003;3(11):879–889.
Immuunprivilege Er zijn meer organen en structuren die een gespecialiseerd afweersysteem hebben en deels vrijgesteld zijn van het normale immuunsysteem. Dit wordt wel aangeduid als immuunprivilege of immunologisch privilege. Voorbeelden zijn het centrale zenuwstelsel, de foetus en de placenta en de testikels.
Anatomische barrières Het oog beschikt over meerdere structuren die immuuncellen buiten houden: Bloed-retinabarrière: beschermt het netvlies (retina) tegen de normale immuunreactie. Bloed-kamerwaterbarrière: verhindert dat eiwitten uit het bloedplasma en ontstekingscellen terechtkomen in de voorste oogkamer. Fysieke compartimenten: zoals het glasachtig lichaam en de aderlaag.
Deze anatomische barrières zorgen ervoor dat het netvlies en andere gevoelige delen van het oog beschermd blijven tegen ontsteking en schade door immuuncellen.Caspi RR. A look at autoimmunity and inflammation in the eye. Journal of Clinical Investigation. 2021;131(2).
Selectieve remming van immuuncellen Het oog kan te sterke immuunreacties voorkomen door moleculen aan te maken die ervoor zorgen dat binnenkomende afweercellen minder actief worden of uitgeschakeld worden.
Voorbeelden: PD-L1 (Programmed Death-Ligand 1): remt de immuunrespons door de activiteit van immuuncellen te onderdrukken.Hori J et al. Regulation of ocular inflammation by transforming growth factor-β and programmed death-ligand 1. Journal of Immunology. 2010;185(3):1617–1624. Dit eiwit werkt als ligand en is betrokken bij de apoptose (geprogrammeerde celdood) van cellen. FasL: een eiwit dat werkt als ligand en betrokken is bij de geprogrammeerde celdood van overactieve afweercellen.
Op deze manier voorkomt het oog dat een ontsteking te heftig wordt en het gezichtsvermogen beschadigt. De genoemde eiwitten zijn overigens ook elders in het lichaam actief.
ACAID Een bijzonder kenmerk van het oog is ACAID (Anterior Chamber–Associated Immune Deviation). Wanneer een lichaamsvreemd deeltje in de voorste oogkamer terechtkomt, reageert het afweersysteem anders dan in de rest van het lichaam. De ontstekingsreactie wordt opzettelijk beperkt om te voorkomen dat het zicht beschadigd raakt.
Dit mechanisme zorgt ervoor dat: ontstekingsreacties gematigd blijven regulatoire T-cellen worden geactiveerd de immuunrespons via de milt wordt gestuurd
Op deze manier blijft het oog beschermd zonder dat het zichzelf schade toebrengt.
Ontbreken van klassieke lymfevaten De retina, het glasvocht en het vaatvlies (choroidea) bevatten geen klassieke lymfevaten. Lymfevaten vormen in het algemeen een belangrijke route voor de activatie van immuuncellen, de aanmaak van antistoffen en de afvoer van reststoffen. Het ontbreken van deze vaten in het oog beperkt daarom de ontwikkeling van een sterke ontstekingsreactie. Afvoer van reststoffen vindt plaats via: perivasculaire routes de nervus opticus een eigen afvoersysteem dat een functie vervult die vergelijkbaar is met het glymfatisch systeem
Dit mechanisme is een belangrijk onderdeel van het immunologisch privilege.Wang X et al. Glymphatic drainage in the eye. Experimental Eye Research. 2020;197:108113.
Klinische relevantie Wanneer deze beschermingsmechanismen verstoord raken, kan het oog kwetsbaar worden voor ernstige ontstekingsziekten. Een belangrijk voorbeeld hiervan is uveïtis, een ontsteking van de uvea, waaronder de iris (iriditis) en het vaatvlies (choroiditis) vallen. Door de nauwe anatomische relatie kunnen omliggende structuren zoals het netvlies en de nervus opticus mee aangetast worden.
Andere aandoeningen die hierbij kunnen ontstaan zijn: retinale vasculitis immuun-gemedieerde retinopathieën
oog Categorie:Oog