Vanaf de vorming van de Kazachen halverwege de 15e eeuw leidden de Kazachse khans zowel het verenigde Kazachse kanaat als later de drie belangrijkste Kazachse delen. Khan is een titel voor een heerser die gebruikt wordt door nomadische en semi-nomadische groepen in Centraal-Azië.
De Kazachen waren oorspronkelijk leden van de nomadische Oezbeekse stammen die, onder leiding van Abu'l-Khayr Khan, in de jaren 1430 en 1440 vanuit het noordwestelijke deel van de Dasht-i Qipchaq zuidwaarts richting Transoxiana migreerden en delen van het Timuridische rijk aanvielen.Bregel, p. 44.Twee stamhoofden, Kerei en Janibek, die zelf afstammelingen waren van Urus Khan en bij uitbreiding Genghis Khan, besloten de dienst van Abu'l-Khayr Khan te verlaten. Degenen die Kerei en Janibek volgden, worden bekend als de Oezbeeks-Kazachen, waarbij Kazachs een Turks woord is dat ruwweg vertaald kan worden als "vagebond" of "vrijbuiter". Abu'l-Khayr Khan stierf in 1468 en gedurende de daaropvolgende drie decennia begonnen veel van zijn volgelingen de autoriteit van de Oezbeeks-Kazachse khans te erkennen - Kerei, Janibek en Kerei's zoon Burundyq.Bregel, p. 50. Tegen 1500 verenigde een nieuwe leider, bekend als Muhammad Shaybani Khan, echter veel van de Oezbeken onder zijn controle en trok verder naar het zuiden, naar het huidige Oezbekistan, terwijl de Oezbeeks-Kazachen, die tegen die tijd eenvoudigweg Kazachen werden genoemd, in de steppe bleven. De Oezbeken bleven onder het bewind van Muhammad Shaybani Khan en zijn nakomelingen, terwijl de Kazachen werden geregeerd door de nakomelingen van Kerei en Janibek.
miniatuur|250 px|rechts|Land bezet door de drie Kazachse Hordes aan het begin van de 20ste eeuw (bij benadering)
Na de dood van Tauke Khan in 1718 hield het Kazachse kanaat op te bestaan als een verenigde entiteit. In plaats daarvan werden de drie verschillende jüz, of hordes, van de Kazachen onafhankelijke eenheden, elk met hun eigen khan.Bregel, p. 58. Gedurende de 18e eeuw bleven de Russen zich uitbreiden naar het steppegebied. Als onderdeel van de diplomatieke betrekkingen verklaarden de Kazachse khans, vooral die van de Kleine Horde in het westen, trouw aan Rusland en de tsaar, hoewel deze verklaringen geen daadwerkelijke impact hadden behalve lege woorden. Bregel, p. 60. Tegen het begin van de 19e eeuw begonnen de Russen echter gezag uit te oefenen over de Kazachen en de positie van khan. De Russen kozen ervoor om na 1819 geen nieuwe khan voor de Middelste Horde te benoemen en schaften de positie van khan in de Kleine Horde af na de dood van Shergazy Khan in 1824.
De Russen zorgden ook voor de oprichting van een nieuwe linie van khans, de "Binnenhorde" of "Bokei jüz". Deze jüz bestond uit leden van de Kleine Horde, die in 1801 toestemming kregen om weilanden ten westen van de Oeral op Russisch grondgebied te gebruiken. De positie van khan in de Bokei jüz bleef bestaan tot 1845, toen ook deze door de Russen werd afgeschaft.Bregel, p. 62.
In de jaren 1840 lanceerde een man genaamd Kenesary, een afstammeling van Ablay Khan, een opstand tegen de Russische overheersing, die zich tegen die tijd over het grootste deel van het huidige Kazachstan uitstrekte. Hij werd door de meeste Kazachse leiders erkend als Kenesary Khan en wordt in de Kazachse geschiedenis tegenwoordig beschouwd als een officiële khan, hoewel hij nooit als zodanig door de Russische autoriteiten is erkend. Hoewel de Russen Kenesary jarenlang over de steppe achtervolgden, genoot hij brede steun onder de Kazachen en kon hij daardoor aan gevangenneming ontkomen tot 1847, toen hij in Noord-Kirgizië werd geëxecuteerd.
De volgende lijst toont de bekende khans van de Kazachen van 1456 tot 1847. +Kazakh Khans vóór de splitsing in de drie jüzs : Naam Regeringsperiode Naam in het Kazachs Kerei 1456–1473 Керей, كيري Janibek 1473–1480 Жәнібек, جانيبك Burunduk 1480–1511 Бұрындық (Мұрындық), بورونديق Qasim 1511–1518 Қасым, قاسم Muhammed 1518–1523 Мұхаммед, محمد Tahir 1523–1533 Тахир, طاهر Buidash 1533–1538 Бұйдаш, بويداش Ahmed 1533–1535 Ахмед, أحمد Toghym 1535–1537 Тоғым, توغيم Haqnazar 1538–1580 Хақназар, حقنازار Shygai 1580–1582 Шығай, شیغای Tauekel 1582–1598 Тәуекел, تاوكل Esim 1598–1628 Есім, عاصم Jangir 1628–1652 Жәңгір, جهانگیر Batyr Khan 1652-1680 Батыр, بهادور Tauke 1680–1715 Тәуке, تاوكي Qaiyp 1715–1718 Қайып, كايب Bolat 1718–1729 Болат, بولات Abulmambet Khan 1729–1771 Әбілмәмбет, أبو المامبيت Ablai Khan 1771–1781 Әбілмансұр, أبو المنصور Kenesary Khan 1841–1847 Кенесары, كينيساري miniatuur|176x176px|Postzegel uit Kazachstan gewijd aan Abul Khair Khan +Kleine Horde khans: Naam Regeringsperiode Naam in het Kazachs Abu'l-Khair 1718–1748 Әбілқайыр, أبو الخير Nur Ali 1748–1786 Нұр Әли, نور علي Eraly 1791–1794 Ералы, إيرالي Esim 1795–1797 Есім, عاصم Aishuaq 1797–1805 Айшуақ, ايشواق Sher Ghazi 1812–1824 Шер Ғази, شيرغازي +Khans van Bokei : Naam Regeringsperiode Naam in het Kazachs Bokei 1801–1815 Бөкей, بوكي Shygai 1815–1823 Шығай, شیغای Jäñgir 1823–1845 Жәңгір, جهانگیر miniatuur|178x178px|Postzegel uit Kazachstan met fantasiebeeld van Ablai Khan +Middelste Horde khans: Naam Regeringsperiode Naam in het Kazachs Sameke 1719–1734 Сәмеке, سميكي Abilmambet 1734–1771 Әбілмәмбет, أبو المامبيت Abu'l-Mansur 1771–1781 Әбілмансұр, أبو المنصور Wäli 1781–1819 Уәли, الوالي Gubaidullah 1819–1822 Ғұбайдуллаh, عبيد الله +De laatste officiële khan tijdens het Russische Rijk : Naam Regeringsperiode Naam in het Kazachs Kenesary 1841–1847 Кенесары, كينيساري +Centraal-Aziatische opstand van 1916 : Naam Regeringsperiode Naam in het Kazachs Äbdiğapar Janbosynūly 1916–1917 Әбдіғаппар Жанбосынұлы, عبد الغبارجانبوسينولي Ospan Şolaqūly 1916–1917 Оспан Шолақұлы, شــوـلــاـكــوـۆوـســپــاـنـ
Notities
Referenties
Zholdaspaev, S. and D. Babaev. 7 klass - Istoriia srednevekogo Kazakhstana. (Almaty: Atamura) 2003.
Test materials for History of Kazakhstan Categorie:Kan Kazachse Kans Categorie:Kazachs politicus