miniatuur|Umari observeren het herbestraten van het Piazza Maggiore in Bologna, Italië. miniatuur|Umari in Valladolid, Spanje. Umarell (Nederlands: mannetje; meervoud: umari ), is de Italiaanse naam voor een man van pensioengerechtigde leeftijd die langdurig een bouwplaats observeert, waarbij hij soms de bouwvakkers of de stratenmakers ongevraagd advies geeft. Huffpost - Umarèlls a Bologna, pensionati in prima fila per assistere ai lavori in corso. "Ogni giorno controlliamo quel che succede nei cantieri" (VIDEO, FOTO) huffingtonpost.it door Silvia De Santis 06-02-2016; geraadpleegd: 25-11-2025 Hoewel de term umarell afkomstig is uit het Bolognese dialect, zijn umari een internationaal verschijnsel.
Etymologie Umarell is de Italiaanse spelling van het Bolognees-Emiliaanse woord: "umarèl". Het woord is waarschijnlijk samengesteld uit het Bolognees-Emiliaanse woord 'óm' "man" samen met het mannelijke diminutiefsuffix '-èl'. Het lijkt erop dat een 'a' /a/ is geïnterpoleerd voor het vloeiender maken van de uitspraak, de /ɾ/ (geschreven als: 'r') lijkt dezelfde functie te hebben, maar dit is niet helemaal zeker. Sommigen zouden vermoeden dat de 'r' hier een epenthetische functie heeft maar dat is niet met zekerheid vast te stellen. De fonologie van het Emiliaanse dialect is hiervoor onvoldoende onderzocht. De 'o' van 'óm' wordt in dit geval omgezet naar een 'u' uitgesproken als een /u/. Umarell betekent letterlijk: mannetje.
Neologisme De term is gepopulariseerd in 2005 door de Bolognese schrijver Danilo Mascotti. Il Fatto Quotidiano - Bologna, all’inaugurazione di Piazzetta degli umarells c’erano tutti. Pure i contestatori ilfattoquotidiano.it door: Danilo Mascotti 21-04-2018; geraadpleegd: 25-11-2025 Periscopio - La nostalgia degli ‘umarells’ è paralizzante. Bisogna cominciare a immaginarsi un futuro diverso periscopionline.it; geraadpleegd: 25-11-2025 Het woord is in 2021 toegevoegd aan het Italiaanse Zingarelli-woordenboek. ANSA - La parola 'Umarell' entra nel vocabolario Zingarelli ansa.it; geraadpleegd: 25-11-2025
In 2024 is het woord door de Zweedse taalraad toegevoegd aan de jaarlijkse woordenlijst van de Zweedse taal. Institutet för språk och folkminnen - Nyordslistan 2024 isof.se door: Linnea Hanell; geraadpleegd: 25-11-2025
Riccione De Italiaanse stad Riccione, ongeveer 130 kilometer ten zuidoosten van Bologna, stelde in 2015 een budget van €11.000 beschikbaar om umari te betalen voor het toezichthouden op bouwplaatsen in de stad. Ze telden het aantal vrachtwagens die de bouwplaats op- of afreden om zo ervoor te zorgen dat de materialen volgens de bonnen werden aan- en afgevoerd, en ze bewaakten tegen diefstal wanneer de bouwplaats onbeheerd was. La Repubblica - Bologna - Riccione, il Comune paga i pensionati per sorvegliare i cantieri repubblica.it door: Luca Bortolotti 18-12-2015; geraadpleegd: 25-11-2025
Tilburg In Tilburg staan umari elk jaar te kijken naar de opbouw van de Tilburgse Kermis. Aldaar worden ze lokaal "Kijkmannen" genoemd.Brabants Dagblad - Nog mooier dan de Tilburse kermis: het Kijkmannen kijken bd.nl door: Bas Vermeer 17-07-2025; geraadpleegd: 25-11-2025Omroep Tilburg - Tilburgse Kijkmannen volgen kermisopbouw op de voet omroeptilburg.nl door: Tristan Kans 19-07-2024; geraadpleegd: 25-11-2025
Zie ook Treinspotten Vliegtuigspotten Busspotten Kijkfile
Categorie:Neologisme Categorie:Recreatie