thumb|Zaailand vanaf de Wirdumerdijk (2023) Zaailand is een straat in de binnenstad van Leeuwarden in de Nederlandse provincie Friesland.
De straat Zaailand begint bij de Westerkade aan de Westerstadsgracht en loopt een halve kilometer oostwaarts naar de Wirdumerdijk. Aan de noordwestzijde van de straat bevinden zich drie grote gebouwen: De Harmonie, Pathé Leeuwarden en het Paleis van Justitie. In het midden van de straat ligt aan de noordzijde het Wilhelminaplein, dat door een deel van de Leeuwarders ook Zaailand wordt genoemd.
Geschiedenis Zaailand (1643 Het bouwland binnen de stadswal, 1645 ’t Saylandt genaemt) werd bij de stadsuitbreiding van 1621-1623 binnen de stadswallen gebracht. De naam beperkte zich later tot de straat van Wirdumerpoortsdwinger.W. Dolk, Leeuwarder straatnamen (1997). Oudere straatnamen in de binnenstad (pdf) via Historisch Centrum Leeuwarden. De naam Zaailand (1644 't Saailand) is ontleend aan het feit dat het gebied oorpronkelijk in gebruik was als bezaaid land of bouwland.
Op de hoek van het Zaailand en de Zuiderstraat was van 1876 tot 1947 het Old Burger Weeshuis gevestigd. Dit pand werd op 14 april 1945, een dag voor de bevrijding van Friesland, door de S.D. die het gebouw in 1940 had gevorderd, in brand gestoken. De restanten werden twee jaar later gesloopt.
Monumenten Zaailand ligt binnen het Rijksbeschermd gezicht Leeuwarden. De straat telt een bouwwerk dat is aangewezen als rijksmonument (RM) en telt vier gemeentelijke monumenten (GM).
Adres Beschrijving Monument Afbeelding Zaailand 76 Het pand (vh. 80) werd gebouwd als logement. Het is van architectuurhistorisch belang als een goed voorbeeld van de stilistische ontwikkelingen in de tweede helft van de negentiende eeuw. GM 0080/256 100pxZaailand 94-92A Herenhuis, ca. 1870 gebouwd naar ontwerp van architect H.R. Stoett. In 1950 werd de gevel verbouwd naar een plan van architect S. Riddersma GM 0080/257 100px Zaailand 96-98 ged. (vh. 98) Logegebouw. Het pand van vrijmetselaarsloge De Friesche Trouw werd in 1792 gebouwd. GM 0080/131 100px Zaailand 106 Het hoofdkantoor van het waterleidingbedrijf Intercommunale Waterleiding Gebied Leeuwarden (IWGL) op de hoek van het Zaailand en de Zuiderstraat werd in 1964 gebouwd naar ontwerp van Jo Vegter. Het kwam op de plaats waar voordien het Old Burger Weeshuis stond. GM 0080/235 100px Zaailand 110 Bankgebouw met conciërgewoning in traditionalistische stijl (Coöperatieve Zuivelbank) (1936-'37), architect A. Baart sr. 100px
Categorie:Straat in Leeuwarden (stad)