Anna Maria Christina Stiena Ruypers-Erens (Valkenburg, 27 juni 1857 – Valkenburg, 31 juli 1930) was een Nederlands gemeenteraadslid en – op dezelfde dag als Willy Hofman-Poot in Oostzaan – de eerste vrouwelijke wethouder en locoburgemeester van Nederland.
Biografie Stiena Erens was de dochter van Joannes Gerardus Erens (1818-1903), die boer en leerlooier was, en Joanna Barbara Schetters (1824-1900). Ze was het derde kind in een gezin van acht kinderen. Haar ouders waren welvarend en bezaten een boerderij en een leerlooierij.
Er is niets bekend over haar vroege jeugd. Ze bleef lang ongehuwd. Op 30 januari 1902 – ze was toen al 44 jaar – trouwde ze met de toen 26-jarige Mathias Leopoldus (Leopold) Ruypers (1875-1937), die ook afkomstig was uit een boerenfamilie. Volgens een anekdote uit de familie was Erens aanzienlijk dapperder dan haar echtgenoot. Zo achtervolgde ze tijdens een inbraak de inbrekers met een wapen, terwijl haar man pas op enige afstand volgde.
Eerste vrouwelijke wethouder In 1919 stelde de inmiddels 62-jarige Stiena Ruypers-Erens zich kandidaat voor de gemeenteraad. Als vrouw had ze geen actief stemrecht, en dit was het eerste jaar dat vrouwen voor de gemeenteraad op de kieslijst mochten staan. Gehuwde vrouwen waren toen nog juridisch handelingsonbekwaam. Ze mochten bijvoorbeeld niet zelf een bankrekening openen of een paspoort aanvragen.
Ruypers-Erens was partijvoorzitter en stond als eerste op de lijst. Haar echtgenoot stond op de tweede plaats. Bij de verkiezingen – waarbij alleen mannen mochten stemmen – kreeg ze 27 van de 321 uitgebrachte stemmen en daardoor werd ze op 2 september 1919 verkozen tot lid van de gemeenteraad van Valkenburg. Ze werd ook direct verkozen tot wethouder. Niemand schonk veel aandacht aan deze gebeurtenis, hoewel het een historisch moment was. Willy Hofman-Poot, die op diezelfde dag in Oostzaan werd gekozen, was de andere eerste vrouwelijke wethouder in Nederland. Ruypers-Erens kreeg de portefeuille armoede en sociale wetgeving. Toen ze op 24 augustus 1920 tot locoburgemeester werd benoemd, werd ze de eerste vrouwelijke locoburgemeester in Nederland. Hofman-Poot volgde haar een maand later. Tijdens haar ambtstermijn fungeerde Ruypers-Erens twee jaar als waarnemend burgemeester, omdat burgemeester Piet Hens ziek was.
De gemeentesecretaris van Valkenburg had moeite met de vrouwelijke wethouder. Er waren slechts twee wethouders, en de gemeentesecretaris schreef wel over wethouder Sjang Herwarts, maar hij noemde Stiena slechts "mevr. Ruypers," dus zonder haar functie te noemen.
Conflicten in stad en gemeente Tijdens haar periode in de gemeenteraad ontstonden talrijke, vaak persoonlijke, conflicten. Deze vloeiden voort uit de tegenstellingen die op allerlei terreinen in Valkenburg speelden. Zo had Valkenburg al heel lang een Vereniging Voor Vreemdelingenverkeer, de oudste van Nederland, maar in 1895 werd een concurrerende club opgericht, het Kur-Comité Falcobergia. Er was ook rivaliteit tussen de Valkenburgse harmonieverenigingen Kurkapel Falcobergia, waar de familie Erens een prominente rol speelde, en Walram, waar de families Prevoo en Herwarts (waar de andere wethouder uit stamde) de dienst uitmaakten. De twee rivaliserende verenigingen droegen bij aan de onenigheid.
Een ander langdurig twistpunt was het gebruik van de Gemeentegrot van de stad op de Cauberg. In 1921 veroorzaakte een incident in deze grot, een ontmoetingsplaats voor avant-garde-jongeren, grote opschudding. De opzichter van de grot had Ruypers en haar man daar gezien, samen met een eerder verwijderde jongeman. Ruypers stelde dat zij de jongeman had helpen zoeken naar zijn verloren geld en rijbewijs. Ruypers gooide zelf ook olie op het vuur door een raadslid ervan te beschuldigen dat deze de nacht met vrouwen in de grot had doorgebracht. Sjang Herwarts vond het bezoek van Rypers met haar man aan de grot illegaal, en hij zei dat hij haar bij een volgend onbevoegd bezoek hoogstpersoonlijk uit de grot zou slaan. Ruypers-Erens riep de gemeenteraad op om deze "schaamteloze behandeling" te beoordelen. Burgemeester Hens nam stelling en zei dat Ruypers zich voortaan alleen moest bemoeien met zaken die haar aangingen. Raadslid Mathieu Prevoo diende vervolgens een motie van afkeuring in, die in de raad werd aangenomen met een meerderheid van vier tegen drie. Ruypers was boos, maar trok geen conclusies uit deze raadsuitspraak. Ze verliet de raadzaal lachend.
Naarmate de gemeenteraadsverkiezingen van 1923 naderden, liepen de politieke spanningen in Valkenburg opnieuw hoog op. In de raad stemde Ruypers-Erens herhaaldelijk tegen voorstellen van het stadsbestuur. Bij de verkiezingen van 1923 ontving de lijst van Ruypers-Erens, die zich inmiddels had aangesloten bij de Rooms-Katholieke Kiesvereniging, 316 van de 703 uitgebrachte stemmen. Vrouwen hadden inmiddels actief stemrecht gekregen. Zij ontving zelf 167 stemmen. De lijst van Herwarts kreeg echter meer stemmen, waardoor Ruypers-Erens' ambtstermijn tijdelijk ten einde kwam. Ze bleef wel gemeenteraadslid. Vier jaar later deed ze als onafhankelijke kandidaat mee aan de verkiezingen voor "onze mooie stad". Ze behaalde 18 procent van de stemmen en werd opnieuw gekozen tot wethouder en locoburgemeester. Herwarts was op dat moment vertrokken uit de politiek.
Op 31 juli 1930, halverwege haar tweede termijn als gemeenteraadslid, overleed Ruypers-Erens op 73-jarige leeftijd. De Oude Nobele Schutterij van Valkenburg, waarvan zij het eerste vrouwelijke lid was, bracht haar een saluut met kanonnen tijdens haar begrafenis. "Zij was een vrouw met een mannelijk karakter die niet aarzelde om een rol in het openbare leven op zich te nemen," luidde het op haar bidprentje.
Nevenfunctie Ruypers-Erens was enige tijd voorzitter van de R.K. Vrouwenbond.VALKENBURG. MEVR. RUYPERS—ERENS †. "De Limburger". Sittard, 01-08-1930, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 07-02-2026/
Na haar overlijden Na haar overlijden probeerde haar weduwnaar het college van B&W te overtuigen om een geschilderd portret van haar – de eerste vrouwelijke wethouder van Nederland – te laten maken. B&W werd daar niet warm van en vond het onnodig. Er werd wel een foto van haar in de burgemeesterskamer opgehangen.
Het duurde nog lang voordat in Limburg een tweede vrouw tot wethouder werd benoemd. Dat was pas in 1961, toen mevrouw Spee-Op den Kamp wethouder werd in Born.MENSEN en DINGEN Tweede vrouwelijke wethouder in Limburg Ik denk wel dat het lukken zal. Mevrouw Op den Kamp, (Born) krijgt sociale zaken, huisvesting en 'n beetje financiën. "Limburgsch dagblad". Heerlen, 07-02-1961, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 07-02-2026,
In 1998 herdacht de Emancipatiecommissie van de gemeente haar als een vrouw waar Valkenburg trots op kon zijn en richtte de Stiena Ruypers Ring op: een prijs die elke twee jaar op Internationale Vrouwendag wordt uitgereikt aan een man of vrouw in Valkenburg die zich heeft ingezet voor gelijkheid. De ontvangers van de ring waren onder andere:
2020 – Elisabeth PrinsAls ik denk dat we linksaf moeten, gaan we linksaf’ 2023 – Connie WezemanEmancipatieprijs Valkenburg voor Connie Wezeman 2025 – Myriam Ramakers
Het Stiena Ruypers Park in Broekhem is eveneens een eerbetoon aan de strijdbare en eigenzinnige politica. Het oorspronkelijke plan was om dat park te vernoemen naar Jan Hanlo, die daar gewoond had. Daar werd tegen geprotesteerd vanwege de pedofiele geaardheid van Jan Hanlo, waarna het hof naar Ruypers genoemd werd.
Kunstenares Michelle Faaij maakte een borstbeeld van Ruypers, dat in 2023 in het park voor het gemeentehuis van Valkenburg werd geplaatst.
Familie en persoonlijk Veel leden van de familie van Stiena Ruypers-Erens, evenals die van haar echtgenoot, waren politiek actief. Haar vader was gedurende drie termijnen raadslid in Valkenburg. Haar jongere broer, Alphons, was aanvankelijk raadslid en wethouder, en van 1894 tot 1907 burgemeester van Valkenburg. Drie leden van de familie Ruypers bekleedden decennialang de functie van burgemeester van Schin op Geul en Urmond. Stiena's echtgenoot, Leopold, werd in 1914 lid van de gemeenteraad van Valkenburg. Het echtpaar Ruypers bleef kinderloos.
Categorie:Nederlands wethouder