miniatuur|De volgorde waarin ressorten voor het eerst opperrabbijnen kregen toegewezen De opperrabbijnen en chachamim van Nederland zijn de religieuze voorlieden van de joodse gemeenschappen in Nederland.
Toen Joden zich in Nederland vestigden, behoorde het aanstellen van opperrabbijnen tot hun eerste institutionele taken. Dit Wikipedia-artikel beschrijft de aanstellingen van opperrabbijnen door de tijd heen, gerangschikt per ressort. De ressorten met de vroegste aanstellingen worden als eerste vermeld, overeenkomstig de nummering op de kaart.
In Nederland bestaan van oudsher twee verschillende joodse gemeenschappen. Enerzijds is er de gemeenschap van Joden die uit Portugal emigreerden en zich in de Republiek vestigden. Zij vormden later de Portugees-Israëlitische Gemeente (PIG) en noemen hun opperrabbijn 'chacham' (meervoud: chachamim). Daarnaast was er de gemeenschap van Joden die uit Duitsland en Oost-Europa kwamen. Zij vormden het Nederlands-Israëlitisch Kerkgenootschap (NIK).
Voor de Tweede Wereldoorlog concentreerden de Portugees-Israëlitische gemeenten zich voornamelijk in Amsterdam en Den Haag. De gemeenten van het Nederlands-Israëlitisch Kerkgenootschap waren daarentegen per provincie georganiseerd, doorgaans vanuit een centrale stad binnen die provincie.
Na de Tweede Wereldoorlog keerde slechts circa 25% van de Nederlandse Joden terug. Verschillende ressorten die op de kaart worden vermeld — waaronder Zeeland, Friesland, Noord-Brabant en Drenthe — zijn na de oorlog niet opnieuw georganiseerd. De ressorten van de Portugees-Israëlitische Gemeente in Den Haag, alsmede de ressorten Utrecht, Gelderland, Overijssel en Groningen van het Nederlands-Israëlitisch Kerkgenootschap, werden tijdelijk gereorganiseerd.
In 1955 werd Utrecht de zetel van het opperrabbinaat voor geheel Nederland, met uitzondering van Amsterdam, ’s-Gravenhage en Rotterdam. In 1988 kreeg dit orgaan de naam Interprovinciaal Opperrabbinaat (IPOR).
Het Portugees-Israëlitisch Kerkgenootschap is gevestigd in Amsterdam. Het Nederlands-Israëlitisch Kerkgenootschap kent de ressorten Amsterdam, Rotterdam en Den Haag; daarnaast is er het Interprovinciaal Opperrabbinaat.
1. Amsterdam Portugees-Joodse gemeenschap 1596-heden Ambtsperiode Naam chacham Bijzonderheden1596-1597Moses Uri HaLeviOp Verzoendag 5357 (2 oktober 1596) kwamen ze bijeen voor de eredienst – waarschijnlijk voor het eerst – in het huis van Don Samuel Palache, ambassadeur van de sultan van Marokko in Nederland. De gemeente telde zestien leden. Kort daarna werd een zaal voor de eredienst verworven, genaamd "Beth Ya'aḳob", naar een van de oprichters, Jacob Tirado, en ingewijd op Nieuwjaarsdag 5358. Moses Uri Levi was de prediker: hij sprak in het Duits en zijn zoon Aaron ha-Levi (geboren in 1578) vertaalde zijn preken in het Spaans.1597-1616Joseph Pardo, Moses ben AroyoEerste chachamim van de "Beth Ya'akob". Ze deelden de verantwoordelijkheden.1616-1619Joseph Pardo, Saul Levi MorteiraBen Aroyo vertrok naar Constantinopel.1619-1638Saul Levi MorteiraChacham van "Beth Ya'akob".1608-1610Judah VegaChacham van "Neve Shalom".1610-1622Isaac Uzziel van Fez Chacham van "Neve Shalom".1622-1638Menasseh ben IsraelChacham van "Neve Shalom".1618-1619David PardoChacham van "Bet Israel".1619-1626Samuel TardiolaChacham van "Bet Israel".1626-1638Isaac Aboab da FonsecaChacham van "Bet Israel".1638-1660Saul Levi MorteiraIn 1638 fuseerden de drie gemeenschappen en namen de naam "Talmud Tora" aan, waarvan Saul Levi Morteira de eerste chacham (hoofd) was. Onder zijn leiding werd een nieuwe school opgericht, de "Ets Haim", waarvan hij de eerste rector werd. Later was de rector van "Ets Haim" ook de chacham van de Talmud Tora-synagoge.1661-1693 Isaac Aboab da FonsecaIn 1656 was hij een van de geleerden die de filosoof Baruch Spinoza excommuniceerden. Aboab kende Spinoza eerst als student aan de jesjiva en later tijdens de avondgesprekken die Saul Levi Morteira, Menasseh en Aboab leidden. Tijdens deze periode (1675) werd de nieuwe Esnoga ingewijd.1693-1698Jacob SasportasNu brak er een tijd aan waarin het hele jodendom in beroering raakte. Shabbethai Ẓebi, de valse messias, verscheen. De grote meerderheid van de Portugese Joden in Amsterdam in 1666 was besmet met de heersende waanzin, en de situatie had ernstig kunnen worden als Jacob Sasportas niet met al zijn energie was opgestapt om de waanzin die iedereen in zijn greep had te bestrijden.1698-1708 Salomon de OliveiraHij introduceerde de regel dat de leerlingen van de hoogste klas elke maand juridische vraagstukken moesten oplossen.1708-1728Salomon Judah AyllonWas voorheen een grote aanhanger van Shabbethai Ẓebi.1728-1753David Israel Athias, Isaac Haim Abendana de Britto Ze deelden de verantwoordelijkheden. Vanaf hun tijd werden de maandelijkse responsa gedrukt onder de naam Sheelot U Teshuvot Pri Ets Haim. In de periode 1728-1807 werden bijna 1000 responsa gedrukt.De originele responsa zijn te vinden op: https://pehh.library.utoronto.ca/; Gedigitaliseerde versies zijn beschikbaar via: https://peh.dicta.org.il/book/prietshaim.1753-1760Isaac Haim Abendana de BrittoDe functie bleef de volgende twee jaar vacant.1762-1782Salomon Salem1782-1792David Acohen de Azevedo1792-1822Daniel Acohen de AzevedoZoon van David.1822-1828Jacob de Eliezer Ferares, Salomon de Abraham Acoen Pereira, Isaac Mendes de SolaNa het overlijden van De Azevedo in 1822 werd eveneens geen opperrabbijn aangesteld, maar een bet din (rabbijnse rechtbank), waarvan één persoon tot av bet din (hoofd) werd benoemd.
De responsa die horen bij het moré-examen van Ferares zijn te bekijken op https://pehh.library.utoronto.ca/collections/show/210. 1828-1839Jacob de Eliezer Ferares, Isaac Mendes de SolaBet Din van twee personen.1839-1849Jacob de Eliezer Ferares, Isaac Mendes de Sola, David Lopez CardozoBet Din van drie personen.1849-1852Jacob de Eliezer Ferares, David Lopez CardozoBet Din van twee personen.1852-1860David Lopez Cardozo, Aaron Mendes Chumaceiro, Aaron Vaz Dias, Raphael MontezinosBet Din van vier personen. David Montezinos, de zoon van Raphael, schonk zijn privécollectie aan Ets Haim, dat voortaan Ets Haim – Livraria Montezinos zou heten.1860-1866David Lopez Cardozo, Aaron Mendes Chumaceiro, Aaron Vaz DiasBet Din van drie personen.1866-1885David Lopez Cardozo, Aaron Vaz Dias, Jacob Mendes ChumaceiroBet Din van drie personen. Jacob was de zoon van Aaron. De responsa die horen bij het moré-examen van Chumaceiro zijn te bekijken op https://pehh.library.utoronto.ca/collections/show/21.1885-1890David Lopez Cardozo, Jacob Mendes Chumaceiro, Izak van Juda Palache, Aaron Rodrigues PereiraBet Din van vier personen.
De responsa die horen bij het moré-examen van Pereira zijn te bekijken op https://pehh.library.utoronto.ca/collections/show/34.1890-1894Jacob Mendes Chumaceiro, Izak van Juda Palache, Aaron Rodrigues PereiraBet Din van drie personen.1894-1900Jacob Mendes Chumaceiro, Izak van Juda PalacheBet Din van twee personen.1900-1926Izak van Juda PalacheNa het overlijden van J.M. Chumaceiro werd I. van J. Palache benoemd tot Hakham (de eerste sinds 1822).1928-1942Benjamin David Israel Ricardo, Eliaou Moshe FrancesBet Din van twee personen.1940-1942Meijer Cohen de Lara, Joseph d'Ancona Benoemd tot adjunct-rabbijnen. 1945-1968Salomon Rodrigues Pereira De responsa die horen bij het moré-examen van Pereira zijn te bekijken op https://pehh.library.utoronto.ca/collections/show/71.1968-1998Barend DrukarchEerste Asjkenazische chacham2012-hedenPinhas Toledano
2. Amsterdam en Noord-Holland 1635-heden Tot 1936 bediende het Noord-Hollandse ressort de gehele provincie. In 1936 werd een apart Amsterdams ressort opgericht, waardoor Amsterdam niet langer tot het Noord-Hollandse ressort behoorde. Dit is een lijst van opperrabbijnen van beide synagogale ressorten.
Ambtsperiode Naam opperrabbijn Bijzonderheden 1640-1643 Mozes ben Jacob Weile 1643-1647 Isaac ben Josua van Emmerich 1647-1660 Abraham ben Josua van Worms Broer van Isaac. 1660-1672 Isaac ben Simon Dekingen 1672-1675 Abraham ben Josua van Worms 1675-1679 Meir ben Juda Stern van Fulda 1680-1684 David ben Aryeh Leib van Lida 1685-1706 Moses Judah ben Kalonymous Charif 1707 Saul ben Josua uit GlogauStierf op zijn reis naar Amsterdam. 1708-1709 Arje Leb ben David uit Kalisch 1710-1714 Tzvi Hirsch ben Yaakov Ashkenazi Vader van Jacob Emden. Beter bekend als de Haham Tsvi. 1714-1716 Moses Frankfurt, Joseph Dayyan, en Isaac van Zamosc Ze deelden de verantwoordelijkheden. 1716-1730 Abraham ben Judah Berlin De functie bleef de volgende 5 jaar vacant. 1735-1740 Eleazar ben Samuel van BrodyOok bekend als de Maasei Rokeach, Rebbi Elazar van Krakow. Vertrok naar Israël en overleed daar in 1741. 1740-1755 Levi ben Saul Löwenstam Zoon van Saul uit Glogau. Ook bekend als Aryeh Leib. Zoon van een schoonzoon van de Haham Tsvi, zwager van Jacob Emden. 1755-1790 Saul Löwenstamm Zoon van Aryeh Leib. 1793-1815 Jacob Moses Löwenstamm Zoon van Saul. 1815-1838 Samuel Berenstein Schoonzoon van Jacob Moses. De eerste opperrabbijn van het in 1814 opgerichte Nederlands-Israëlitisch Kerkgenootschap. 1838-1874 Avraham Joseph Susan (tot 1861), Jacob Moses Content, Berend Samuel Berenstein, Joseph Tzewi Hirsch (tot 1870), Joseph David Wijnkoop (van 1871) Vormden een Bet Din. 1874-1911 Joseph Zwi Dünner Ook rector van het Nederlands-Israëlitisch Seminarium. 1911-1917 Abraham Samson Onderwijzer en Joël Vredenburg Ze deelden de verantwoordelijkheden. 1917-1934 Abraham Samson Onderwijzer De functie bleef de volgende 2 jaar vacant.1936-1943Philip FrankIn 1936 werd het ressort Noord-Holland opgericht om de provincie, buiten Amsterdam, te bestrijken. Frank werd in Bloemendaal geëxecuteerd door de nazi's. Er zijn, na de oorlog, geen officiële benoemingen van opperrabbijnen van Noord-Holland meer geweest. 1936-1940 Lodewijk Hartog SarlouisVoor het Amsterdamse ressort 1945-1954 Justus Tal 1955-1972 Aaron Schuster 1972-2007 Meir Just2008-2016Aryeh RalbagDe laatste opperrabbijn2016-hedenEliezer WolffAv Bet Din
3. Zuid-Holland uit Rotterdam 1648-heden