De Hertecant-klok is een historische gevelklok aan de oostgevel van het gemeentehuis van Zele, in de Belgische provincie Oost-Vlaanderen. Het volledig mechanische uurwerk dateert uit 1890 en werd geïnstalleerd door de Zeelse uurwerkmaker Charles Hertecant met zijn zoon Germain, aan wie de klok ook haar naam ontleent.
Vader en zoon Hertecant Vader Charles en zoon Germain Hertecant waren van 1880 tot 1928 werkzaam als uurwerkmakers en bouwers van monumentale uurwerken, met een specialisatie in torenuurwerken. Naast hun werk in de toren van de Zeelse Sint-Ludgeruskerk plaatsten zij ook torenuurwerken in diverse kerken en openbare gebouwen in Oost-Vlaanderen, waaronder in Daknam, Burcht, Eksaarde, Doorslaar, Heiende, Overmere, Knesselare en Zwijndrecht, en leverden zij ook een uurwerk voor het stadhuis van Aalst. In hun winkel op Hoogpoortstraat 1 in Zele (op 13 december 1907 hernoemd naar Cesar Meeusstraat)Verslag gemeenteraad van Zele, 13 december 1907. verkochten ze bovendien zakuurwerken, wekkers en de zelfgemaakte huisklokken.
Charles Hertecant was een gerenommeerd vakman en hij verkreeg in 1860 een Belgisch octrooi voor een 'nieuwe uitvinding' waarbij een zelf ontworpen schakeling de aansturing van het slagwerk van een klok elektrificeert, waardoor er hiervoor geen manuele opwinding meer vereist is.The Commissioners of Patents'Journal.1860. London. Pagina 1539.Ministère de l'Intérieur. Nr. 9623. Brevet d'invention pour un système d'horloge électrique à sonnerie. Bruxelles, 30 september 1860.
Met hun werk namen Charles en Germain deel aan verschillende nationale en internationale tentoonstellingen, waaronder de Nationale Tentoonstelling in Brussel (1880),De Nationale Tentoonstelling van Brussel in 1880 was een groots nationaal evenement om de 50ste verjaardag van België te vieren en de culturele, industriële en economische vooruitgang van het land te tonen. De tentoonstelling werd gehouden op de site die later het Parc du Cinquantenaire / Jubelpark werd, met enorme paviljoenen en indrukwekkende infrastructuur, ontworpen onder leiding van Léopold II en architect Bordiau. (Jubelpark)Exposition Nationale de 1880 - Bruxelles. Catalogue Officiel. Tome II. Classe VI, Horlogerie. p. 78. de Wereldtentoonstellingen in Antwerpen (1894)Exposition Universelle d'Anvers 1894. Catalogue Officiel Géneral. Préliminaires, Section Belge, Sections Spéciales - VII. Petite construction mécanique - Classe 25 - Horlogerie en Lyon (1894),Expositon Universelle, Internationale en Coloniale de Lyon 1894. Revue Chronométrique - Journal de l'Horlogerie Francaise 1894-1895 - Diplômes de médaille de bronze. en de Provinciale Tentoonstelling van Oost-Vlaanderen in Gent (1899).Provincale Tentoonstelling van Oost-Vlaanderen, Gent 1899. Officieele Cataloog, positie 1303-276. In Brussel (zilver), Antwerpen (brons) en Gent (zilver) werd hun inzending met een medaille bekroond.
Ontwerp en constructie De afzonderlijke onderdelen van het uurwerk zijn geproduceerd in de horlogefabriek van Paul Odobey Fils te Morez, in de huidige regio Bourgogne-Franche-Comté (Frankrijk). De Hertecant-klok heeft dan ook de technische eigenschappen van klokken uit die streek en is een authentieke comtoise. Dergelijke klokken bestaan uit twee hoofdcomponenten: het stuurmechanisme en het wijzerwerk. Stuurmechanisme Het stuurmechanisme bevindt zich in een afgesloten technische ruimte binnen in het gemeentehuis en is voor voorbijgangers niet te zien. Het bestaat uit een uitgekiend raderwerk van tandwielen en rondsels dat via kabels, assen en hefbomen het wijzerwerk aanstuurt. De energie wordt geleverd door de zwaartekracht, die twee zware gewichten naar beneden trekt die via kabels het raderwerk in beweging brengen. De gewichten worden wekelijks manueel opgetrokken met een slingersleutel. Ook de slinger – met een decoratief uitgewerkte slingerlens – maakt deel uit van het stuurmechanisme.
Wijzerwerk Het zichtbare buitengedeelte van de klok bestaat uit het wijzerwerk, aangevuld met een komvormige bel en een hamer die zorgen voor de uur- en de halfuurslag. De klok heeft twee wijzerplaten die hoeks tegenover elkaar geplaatst zijn. De beide wijzerplaten zijn ondergebracht in een decoratieve behuizing, geïnspireerd op acanthusbladeren. Het geheel is bevestigd aan een sierlijk gevelhekwerk dat afgewerkt is met bladgoud.
Geschiedenis De Hertecant-klok en haar balustrade werden in 1890 opgehangen aan de gevel van de winkel in de Cesar Meeusstraat en bepaalden zo gedurende bijna een eeuw het aanzicht van de straat. In 1982 werd het gebouw verkocht en schonk de familie Hertecant de klok aan de Heemkring Erfgoed Zele,Briefwisseling tussen Maurice Hertecant en het college van burgemeester en schepenen in Zele - april 1984. waardoor dit erfgoed voor de toekomst veilig werd gesteld. Voorafgaand aan de verkoop van het gebouw werd de klok van de gevel losgemaakt en volledig gedemonteerd. In de periode april-september 1984 werd de klok grondig gerestaureerd door Zelenaar Frans Meirsman, in samenwerking met medewerkers van de technische dienst van het gemeentebestuur van Zele. Omdat Heemkring Erfgoed Zele in 1984 over geen eigen gebouw beschikte, werd het Zeelse gemeentebestuur gecontacteerd en werd in overleg beslist de Hertecant-klok een definitieve plaats te geven aan de oostgevel van het gemeentehuisVolgens het dagboek dat Frans Meirsman schreef tijdens de periode van de restauratie, werd na uitgebreid overleg uiteindelijk besloten om deze aan de oostgevel van het gemeentehuis van Zele te plaatsen.. Daar werd de gerestaureerde klok, inclusief de authentieke balustrade, ingehuldigd op zondag 4 november 1984.
In 2022 werd het uurwerk op vraag van het gemeentebestuur opnieuw grondig onderhouden, ditmaal door de Brusselse firma An-Hor ANECA. Bij deze onderhoudsbeurt werden defecte of versleten onderdelen van het mechanisme vervangen en werd de gietijzeren behuizing opgeknapt.
Lokaal erfgoed De Hertecant-klok is door regelmatig onderhoud en restauraties functioneel gebleven en maakt deel uit van het Zeels erfgoed. Als openbaar object op een centrale locatie draagt de klok ook bij aan de zichtbaarheid van de lokale geschiedenis voor een breed publiek. De klok heeft herhaaldelijk aandacht gekregen in de jaarboeken van Heemkring Erfgoed Zele, in lokale edities van de nationale pers en bij de regionale nieuwszender TV Oost. Daarnaast wordt de klok vermeld op de Inventaris Onroerend Erfgoed van de Vlaamse overheid. De makers van de klok worden in de belangrijkste naslagwerken over Belgische uurwerkmakers vermeld.
Op 7 november 2025 organiseerde de heemkring een voordracht onder de titel 'Het Huis Hertecant: Zeelse meesters van tijd en ambacht', waarin onder meer aandacht werd besteed aan de geschiedenis van de Hertecant-klok. In het museum van Heemkring Erfgoed Zele werd op 15 november 2025 een thematentoonstelling geopend over het Huis Hertecant, waarin heel wat memorabilia, documenten, foto’s en authentieke Hertecant-klokken te zien zijn.
In het jaarboek van Heemkring Erfgoed Zele (uitgave 27 maart 2026) is een uitgebreid artikel gewijd aan 'Het Huis Hertecant' en de 'Hertecant-klok'.DE WILDE, KAREL. Eindredacteur Jaarboeken Heemkring Erfgoed Zele. E-mail van 5 januari 2026.
Categorie:Uurwerk Categorie:Zele