De Fagel-collectie is een omvangrijke bibliofiele verzameling samengebracht door vijf generaties van de familie Fagel, een prominente politieke familie in de Nederlandse Republiek tijdens de vroegmoderne tijd. De collectie is doorheen de geschiedenis als eenheid blijven bestaan, en is anno 2026 te vinden is in de bibliotheek van Trinity College Dublin. Met 30.000 gedrukte boeken, manuscripten, kaarten en ander gegraveerd materiaal, is het een van de omvangrijkste Europese collecties. De documenten bestrijken de periode tussen 1478 en 1799, en besteden - naast veel aandacht aan de politieke en religieuze turbulenties die geleid hebben tot het ontstaan van de Nederlandse Republiek - ook aandacht aan natuurgeschiedenis, geografie, literatuur en theologie.
Geschiedenis miniatuur|Portret van François Fagel de Oude (1659-1746) In 1680 kocht Hendrik Fagel de Oudste een pand aan de Noordeindestraat in Den Haag. Zijn zoon François Fagel bewaarde zijn collecties in een galerij die leidde naar een paviljoen dat nu bekendstaat als de Koepel van Fagel.
Vooral François de Oudere en Hendrik Fagel de Oude droegen bij aan de uitbreiding van de familiebibliotheek. Na de dood van Hendrik kwam zijn kleinzoon Hendrik Fagel de Jonge in het bezit van de verzameling.
Toen in 1795 Franse troepen de Republiek der Nederlanden binnenvielen werd Hendrik de Jongere ontslagen en verbannen uit zijn functie als Griffier van de Staten-Generaal. Financiële problemen als gevolg daarvan brachten hem ertoe de bibliotheek via Hamburg naar Londen te vervoeren, waar hij deze wilde verkopen.
De Bibliotheca Fageliana is zeer divers en wordt gebruikt voor interdisciplinaire onderzoeken en culturele samenwerkingen.
De eerste die onderzoek deed naar de collectie, in 1961, was Ernst Braches.Anne Vader, 'Koning twijfelde: wel of geen oranje das in Ierland?', in: Reformatorisch Dagblad, 14 juni 2019. Gearchiveerd op 4 september 2019.Frozen in Time. The Fagel Collection in the Library of Trinity College Dublin. Edited by Timothy R. Jackson. Dublin, Lilliput Press, 2016. De collectie bleef een belangrijk onderdeel van de Trinity Library en werd in de jaren 2020 opnieuw gecatalogiseerd en ook gedigitaliseerd.The Fagel Collection. het project Unlocking the Fagel Collection, dat sinds 2020 gezamenlijk wordt uitgevoerd door de bibliotheek van Trinity College Dublin en de Koninklijke Bibliotheek van Nederland. Sinds 2019 brachten de Nederlandse koning en koningin, de minister-president en de voorzitters en griffiers van de Staten-Generaal bezoeken aan het Trinity College om met de Fagel-collectie kennis te maken.
Verwerving door het Trinity College van Dublin miniatuur|Portret van Hendrik Fagel de Jonge (1765-1838) Hendrik Fagel de Jongere was oorspronkelijk van plan de familiecollectie op een veiling te verkopen en gaf hiervoor opdracht tot het maken van een catalogus. De verkoop zou plaatsvinden bij veilinghuis Christie's, maar die vond nooit plaats. Met financiering van de Erasmus Smith Trust Erasmus Smith (1611–1691) was een Engels filantroop die via zijn trust projecten van het Trinity College financieerde. werden de collectie gekocht voor de bibliotheek van Trinity College Dublin voor £8.000. De in 115 kisten zorgvuldig ingepakte collectie arriveerde in mei 1802 in Dublin, waar de capaciteit van de bibliotheek met 40 procent werd vergroot. Omdat er een nieuwe ruimte moest worden gebouwd en oudere collecties moesten worden heringericht om de omvang van de uitbreiding te kunnen huisvesten, werd de Fagel-bibliotheek van Trinity College Dublin pas op 1 maart 1809 geopend in een nieuwe vleugel.
Overzicht Gedrukte werken De collectie diende oorspronkelijk als naslagbibliotheek voor de familie Fagel, toen zij achtereenvolgens als griffiers werkten. Dat is de reden waarom het grootste deel uit gedrukte werken bestaat, o.a.:
De Trinity College Plutarch, een tweedelige uitgave van de verzameling biografieën van de Griekse filosoof Plutarchus, Parallelle Levens. Deze uitgave werd gedrukt in het Latijn op fijn perkament en gezet in Romeinse letters door Nicolas Jenson, en verlucht door de Meester van de Londense Plinius in Venetië, rond 1478. Zesendertig toneelstukken die tussen 1718 en 1726 in Den Haag zijn gepubliceerd door Thomas Johnson. Jacob Breyne’s Plantarum Exoticarum Centuria Prima.
Manuscripten Het dagboek van Simon van der Stel over zijn reizen naar Namaqualand in de jaren 1680. De Fagel-missaal, vervaardigd door het het Convent van Sint-Agnes in Delft rond 1460, opmerkelijk vanwege de uitgebreide versiering. De naam 'Margaret' staat op het missaal geschreven, wat suggereert dat het door een vrouw is geschreven. Dit is een zeldzaamheid in de periode waarin het missaal werd gemaakt, aangezien veel vrouwelijke schrijvers en illustratoren anoniem bleven. Een album met tulpenillustraties, getekend tussen 1637 en 1641. Het is een van de vijftig overgebleven manuscripten van dit type, een product van de Nederlandse 'tulpenmanie' van vóór 1637.
Bouwplannen Bouwtekeningen van de wijzigingen die het Fagel-huis in de loop der tijden heeft ondergaan. Een album met achttiende-eeuwse architectuurtekeningen van gebouwen in Sint-Petersburg, waaronder een plattegrond van het Smolnyklooster. Dit album is opmerkelijk omdat het een van slechts vier exemplaren van dit soort is die buiten Rusland zijn gevonden.
Kaarten Een aanzienlijk aantal losse kaarten van hoge kwaliteit, die de Fagel Atlas wordt genoemd. John Ogilby's Grote en nauwkeurige kaart van de stad Londen uit 1676, een ichnografische kaartAfkomstig van het Griekse woors 'ikhnos' (voetafdruk) en 'graphia' (schrift). De term duidt op een grondplan dat nauwkeurig de layout van een gebouw of een stad weergeeft in een uniforme schaal. bestaande uit 20 bladen in een onberispelijke staat. Kaarten (gebonden in boekvorm) bestemd voor de Posterij-diensten van de postmeester op Engeland, Jacob Quack (Brielle, ca. 1620-1668). De kaarten dateren van rond 1665-1666; de ingebonden versie die in het bezit was van de Fagels dateert echter van later.
Archieven Het Nationaal Archief van Nederland bewaart de privé- en administratieve documenten van verscheidene leden van het geslacht Fagel.
Externe links De Fagel-collectie, digitale collecties in de bibliotheek van Trinity College Dublin. Het onderzoeksproject 'Unlocking the Fagel Collection' in de bibliotheek van Trinity College Dublin en 'Unlocking the Fagel Collection' (Nederlandstalig) in de Koninklijke Bibliotheek van Nederland. Verslag van het symposium over de Fagel-collectie (Nederlands) van de Koninklijke Bibliotheek van Nederland De Fagel Collection-blog van boekhistoricus en bibliograaf Alex Alsemgeest De videoserie 'Unlocking the Fagel Collection' van de Library of Trinity College Dublin en de Koninklijke Bibliotheek van Nederland.
Categorie:Fagel Categorie:Boekverzamelaar Categorie:Manuscript Categorie:Bibliotheek