(Nagasaki, 6 mei 1827 – Tokio, 27 augustus 1903 was de eerste vrouwelijke arts die westerse geneeskunde in Japan uitoefende. Ze was de dochter van de Duitser Philipp Franz von Siebold die in dienst was van het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger. Von Siebold had na aankomst in Batavia van Godert van der Capellen, de gouverneur-generaal van Nederlands-Indië het aanbod gekregen factorij-arts op Dejima te worden. Dejima was vanaf 1641 tot en met 1857 een Nederlandse handelspost en het enige contact tussen de westerse wereld en het verder grotendeels van de buitenwereld afgesloten Japan. links|miniatuur|Schilderij van Kawahara Keiga: Aankomst van een Nederlands schip op 1 augustus 1827. Van links naar rechts: Chitose, de zus van Sonogi O-Taki, die op het eiland samenwoonde met Heinrich Bürger, assistent en later opvolger van Von Siebold; Bürger kijkt door de telescoop; naast hem in het witte pak Von Siebold; Orson, vaak de Javaanse bediende genoemd maar feitelijk een slaaf van Von Siebold; helemaal rechts Sonogi O-Taki met haar dochter Kusumoto Ine op haar rug. Haar moeder Kusumoto Taki was een prostituee uit de Maruyama-wijk van Nagasaki. Prostituees die Dejima bezochten (oranda-yuki) konden langdurige relaties aangaan met Europese mannen op Dejima. Chitose, de zus van Kusumoto Taki, woonde op Dejima samen met Heinrich Bürger, assistent en later opvolger van Von Siebold. Uit die relatie werd kort na de geboorte van Kusumoto Ine een zoon geboren met de naam Asakichi. In die periode in Desjima waren er overigens nog meer kinderen uit de relatie tussen een Europese man en een Japanse vrouw die op het eiland woonde. Ook de pakhuismeester Johan van Overmeer Fisscher en de tekenaar Carl Hubert de Villeneuve hadden een kind. Die kinderen overleden snel na de geboorte onder onduidelijke omstandigheden. Kusumoto Ine had een in Japan beroemde vader. Dat bood haar bescherming. Andere kinderen van een niet-Japanse vader hadden het in de xenofobe Japanse samenleving vaak erg moeilijk. Infanticide onmiddellijk na de geboorte kwam in die situaties geregeld voor.
Kusumoto Ine werd op 6 mei 1827 geboren. De toenmalige Japanse wetgeving schreef voor dat bij geboorte van kinderen van buitenlanders en een Japanse vrouw overheidsfunctionarissen met eigen ogen moesten vaststellen of het inderdaad om een kind van een buitenlander handelde. Er is een akte van de dag na de geboorte van die vaststelling bewaard gebleven. Von Siebold werd betrapt op het in zijn bezit hebben van verschillende voorwerpen, waaronder verboden landkaarten (waarvan men vreesde dat zij in handen zouden kunnen vallen van vijanden van Japan, zoals Rusland, dat een bedreiging vormde aan de noordgrens van het land). Hij werd op 22 oktober 1829 veroordeeld tot verbanning uit Japan en verliet het land aan het eind van dat jaar. Kusumoto Ine was toen twee jaar oud. Vergezeld door haar moeder en een aantal studenten van von Siebold nam zij afscheid van haar vader vanuit een vissersboot in de haven, terwijl zijn schip wegvoer.
Von Siebold kwam via Batavia en Kaap de Goede Hoop op 8 juli 1830 in Antwerpen aan. Hij vestigt zich in Leiden. Er is aanvankelijk nog enige malen schriftelijk contact tussen Kusumoto Taki en von Siebold. In 1832 ontvangt hij echter een brief van haar met onder meer de mededeling dat zij inmiddels gehuwd is met een Japanse man. Hierop verbreekt von Siebold het contact met haar. In de jaren daarna poogt Kusumoto Taki met meerdere brieven het contact te herstellen waaronder een smeekbede in ieder geval contact met zijn dochter te blijven onderhouden. Op een kort heel zakelijk briefje na laat von Siebold echter niets meer van zich horen. Het zou dertig jaar duren voordat Kusumoto Ine weer iets van haar vader zou horen.
Vanaf de leeftijd van veertien jaar volgde ze een opleiding in de westerse geneeskunde bij leerlingen van haar vader. De eerste fase vindt plaats op het eiland Shikoku. Daar besluit ze zich te specialiseren in verloskunde. In 1846 gaat ze in de leer bij een andere leerling van haar vader, de gynaecoloog Ishii Soken in Okayama. In januari 1852 keerde zij zwanger terug naar haar moeder in Nagasaki. De zwangerschap was vrijwel zeker het gevolg van een verkrachting van haar door Ishii Soken. In mei 1852 krijgt zij een dochter die zij de naam Tada geeft, het Japanse woord voor 'voor niets' of gratis. Haar moeder neemt de feitelijke zorg voor het kind op en Kusumoto Ine begint onder de naam van haar vader een verloskundige praktijk in Nagasaki.
Met het verdrag van Kanagawa van maart 1854 wordt Japan gedwongen het zelfgekozen isolement van het land te beëindigen. Een aantal havens word open gesteld voor niet-Japanse schepen. Dat betekent niet dat op dat moment de ballingschap van von Siebold werd opgeheven. Pas in december 1857 bereikt hem dat bericht. Von Siebold die formeel nog steeds in dienst was van het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger had zich in Nederland door zeer eigengereid en veeleisend gedrag bij de Nederlandse regering onmogelijk gemaakt. Von Siebold meende recht te hebben op een diplomatieke functie in Nagasaki of als toekomstig gezant in Edo. Daar kon volgens de regering geen sprake van zijn. Von Siebold werd na opnieuw een woede-uitbarsting hierover op staande voet ontslagen. Op voorspraak van koning Willem III kreeg hij uiteindelijk een contract voor twee jaar als adviseur van de agent Albert Baduin die verantwoordelijk werd voor een handelsagentschap in Nagasaki van de Nederlandsche Handel-Maatschappij. Dit onder de voorwaarde dat hij zich zou onthouden van elke bemoeienis met politieke zaken. Hij kwam op 4 augustus 1859 met zijn dertienjarige zoon Alexander weer in Nagasaki aan.
Na enige weken vestigden von Siebold en zijn zoon zich in een buitenverblijf even buiten Nagasaki. De relatie tussen van Siebold en zijn dochter verslechtert snel. Begin 1860 wordt duidelijk dat von Siebold een zeventienjarig dienstmeisje in dat buitenverblijf zwanger heeft gemaakt. De belangrijkste reden is echter een andere. Ine was uitgegaan van de verwachting dat haar vader een vermaard en gerenommeerd arts zou zijn. Von Siebold had echter na zijn terugkeer in Europa het vak van arts niet meer uitgeoefend en al die dertig jaar geen nieuwe ontwikkelingen op medisch gebied gevolgd. De verwachting dat Ine iets van haar vader zou kunnen leren bleek niet juist te zijn. Von Siebold toonde ook nauwelijks interesse voor de medische vaardigheden die zijn dochter had verworven. Als Von Siebold door onhandigheid ernstige brandwonden aan handen en gezicht oploopt wordt hij behandeld door Johan Pompe van Meerdervoort die vanaf 1857 in Nagasaki medicijnen doceert aan de Japanse marine-opleiding. Ine volgt zijn colleges en assisteert later ook bij operaties. Van Meerdervoort spreekt in zijn boek Vijf jaren in Japan uiterst lovend over Ine. Ook zijn opvolger in Nagasaki, Anthonius Franciscus Bauduin schreef in zijn verslagen zeer lovend over haar.
Zijn broer, de handelsagent Albert Bauduin, beëindigt na ruim een jaar het contract met von Siebold. In het jaarverslag over 1860 wordt opgemerkt dat 'adviezen achterwege zijn gebleven, zijn briefwisseling zich beperkte tot de wijze van uitbetaling van zijn salaris. Door het ophouden van zijn betrekking tot de Maatschappij zal dan ook geen groot verlies worden geleden'. Von Siebold slaagde erin een positie als adviseur bij de Japanse regering te verkrijgen. Hij verbleef eerst in Yokohama. De West-Europese gemeenschap maakte zich ernstige zorgen daar over de uitgesproken pro-Russische houding van von Siebold. Het gebrek aan tact en gevoel voor politieke verhoudingen breekt von Siebold uiteindelijk in Edo op. De Nederlandse consul-generaal vraagt de Japanse regering dringend het contract met von Siebold te verbreken en hem het land uit te zetten. De Japanse regering geeft gevolg aan dat verzoek. In april 1862 vertrok hij naar Batavia. Begin 1863 is hij weer in Europa. miniatuur|Ine en haar dochter Taka rond 1902 Vanaf 1862 woonde en werkte Ine met haar dochter weer op het eiland Shikoku. Nu in de stad Uwajima. Zij genoot daar de bescherming van de daimyo. Om duidelijk te maken dat voor haar een nieuwe levensfase ingegaan is geeft ze zichzelf en haar dochter een nieuwe naam. De naam Tada voor haar dochter (voor niets) wordt veranderd in Taka dat hoog betekent. Haar eigen naam Oine ( Ine) verandert ze in Itoku. Zij begeleidde onder meer de bevalling van een van de bijvrouwen van de daimyo. In april 1869 overleed haar moeder Kusumoto Taki. Haar dochter woonde inmiddels in Tokio en Ine besluit ook daar heen te trekken. Zij wil daar een vrouwenkliniek openen en vraagt daar bij hulp van haar halfbroer Alexander von Siebold. Die organiseert woon- en werkruimte voor haar. In ruil voor het eigendom van het buitenverblijf nabij Nagasaki verschaft hij haar ook werkkapitaal voor de kliniek. Zij maakt dan ook kennis met nog een halfbroer, de tweede zoon van Von Siebold, Heinrich, die zich ook in Japan had gevestigd. De kliniek is een groot succes. In de aanvang waren het vooral buitenlandse vrouwen die haar bezochten maar spoedig legde ze ook huisbezoeken af bij Japanse vrouwen. Zij wordt ook geïntroduceerd aan het keizerlijk hof. In 1873 krijgt ze de taak voor het begeleiden van de geboorte van de eerste zoon van de keizer. Het kind kwam dood ter wereld. Ine werd echter geprezen om haar professionele aanpak. In de jaren daarna zou Ine geregeld door het hof gevraagd worden voor medisch advies. In 1876 overlijdt Shuzo, de echtgenoot van haar dochter. In 1877 besluit Ine de kliniek in Tokio te sluiten. Ze keert met haar dochter terug naar Nagasaki en opent daar weer een vrouwenkliniek.
In 1886 overleed ook de tweede echtgenoot van haar dochter. Ine had echter niet de financiële mogelijkheden om haar dochter en drie kleinkinderen te ondersteunen. Zij overlegde met haar halfbroers hierover en er wordt besloten de kliniek in Nagasaki te sluiten en weer in Tokio te gaan wonen. Heinrich woonde in een villa aan de rand van de stad, was zeer veel op reis en verhuurde een deel van de villa aan Ine. Er was echter en zeker in Tokio een enorme vooruitgang gemaakt met de kwaliteit van de medische zorg. Veel van de kennis van Ine bleek wat achterhaald. In 1891 stopt Ine dan ook op de leeftijd van 64 jaar met het uitoefenen van haar vak. Zij vraagt aan Alexander het buitenverblijf nabij Nagasaki aan haar terug te verkopen, zodat zij nog iets aan de familie kan nalaten. Zij krijgt de koopsom rond door het verkopen van al haar medische instrumenten en boeken. Ine overleed op 27 augustus 1903 waarschijnlijk aan de gevolgen van een voedselvergiftiging.
Categorie:Japans medicus Categorie:Gynaecoloog