Valérie Mannaerts (Brussel, 1974) is een veelzijdige Belgische kunstenares. Zij is onder andere actief als beeldhouwster, kunstschilder, collagekunstenares, assemblagekunstenares, textielkunstenares, keramiste, monumentale kunstenares, fotografe en installatiekunstenares. Haar solotentoonstellingen en veel van haar groepstentoonstellingen bestaan uit ruimtevullende installaties waarin ze "dingen" bij elkaar zet en al haar kunstuitingen combineert tot een gesamtkunstwerk. Zij werkt ook mee aan architecturale projecten, meerdere van haar werken maken deel uit van de openbare ruimte.

Ze woont in Brussel en Genève. Naast kunstenares is ze docente aan de Haute Ecole d'Art et de Design in Genève.

Stijl

Veelzijdige kunstenaar Mannaerts transformeert objecten tot kunstwerken. Door alledaagse voorwerpen in een totaal andere context te plaatsen wordt ze soms geassocieerd met het surrealisme. Zij werkt met de meest diverse materialen zoals brons, keramiek, verf, hout, papier-maché, plexiglas, gips en beton. Daarnaast hecht ze veel belang aan textielkunst zoals borduurwerk, textielcollages, artistieke gordijnen en op mode en design geïnspireerde kunstwerken.

In haar teken- en schilderkunst is de feministische blik op het lichaam prominent aanwezig, ook in haar andere kunstvormen brengt ze haar vrouwelijke benadering expliciet tot uiting. Haar kunst is gegroeid uit de collagekunst. Al haar werken bestaan uit meerdere lagen bestaan die met elkaar een al of niet harmonisch geheel vormen. Kenmerkend voor haar ruimtelijke kunstwerken zijn de complexe structuren met zowel artificiële als organische vormen. Terugkerende thema's in haar werk zijn onder andere lichaamsvormen en abstracte anorganische vormen en figuratieve elementen zoals bloemen, planten, gevonden voorwerpen, lichaamsdelen, zuilen en huiselijke objecten.

Kunst in dialoog met de maatschappij Als kunstenaar onderzoekt Mannaerts voortdurend de relatie tussen kunstenaar, het kunstwerk, de toeschouwer en de ruimte of de omgeving waar het werk te zien zal zijn. Haar kunstwerken moeten het gevoel geven dat ze gegroeid zijn uit de omgeving of de leefwereld waarin ze getoond worden en niet als een product dat door een kunstenaar opgedrongen wordt. Hiermee tracht ze bij de toeschouwer aanleiding te geven tot spontane reflectie, maar zonder sentimentaliteit.

Intuïtief en beredeneerd Als kunstenaar is de tijdsperiode van het maakproces voor Mannaerts even belangrijk als de tentoonstellingsperiode. Haar productieproces wordt intuÏtief genoemd, maar is in werkelijkheid complex en precies. Mannaerts verklaart dat ze zich tijdens het fysieke creatieproces van haar vrije werken laat leiden door het kunstwerk zelf waarmee ze in voortdurende dialoog staat om het tot een interne logische structuur te verwerken, in functie van de bestemming en de toeschouwer. Voor haar werken in opdracht of in samenwerking staat ze voortdurend in overleg met haar opdrachtgevers, experts of medewerkers en houdt ze rekening met de toegevoegde waarde die het kunstwerk kan hebben op de omgeving waarvoor het kunstwerk bestemd is.

Autonomie en samenhang van kunstwerken Elk kunstwerk moet een gevoel geven van afstandelijkheid, autonomie, weerstand of vernieuwing. In haar ruimte vullende installaties laat zij alle elementen met elkaar en met de tentoonstellingsruimte communiceren door ze aan elkaar te verbinden, tegenover, op of naast elkaar te stellen of door te herhalen, hierdoor wordt de autonomie van elk object tegelijk in vraag gesteld. De toeschouwer kan er vrij en onbelemmerd in doorlopen.

Carrière en oeuvre Valérie Mannaerts studeerde van 1992 tot 1996 aan de Academie voor Schone Kunsten in Gent. Ze begon haar carrière in 1996 met tekeningen van lichamen en seksualiteit die ze fotografeerde. Deze foto's presenteerde ze samen met bevreemdende videokunst in de vorm van een beperkte ruimtelijke installatie Porque te vas waarin de videobeelden en de foto's met elkaar in dialoog gingen. Ze kreeg met deze installatie in 1996 haar eerste solotentoonstelling in Opus Operandi in Gent. Dit kunstwerk toonde ze voor het eerst opnieuw in haar overzichtstentoonstelling in Museum M in Leuven in 2026. Geleidelijk aan ontwikkelde haar kunst zich in een eigen beeldtaal waarin elementen uit de eerste installatie regelmatig terugkeerden.

Biënnale van Venetië In 2003 vertegenwoordigde de toen nog vrij onbekende Mannaerts de Franstalige Gemeenschap op de Biënnale van Venetië met tekeningen, collages, foto's en films, samen met Sylvie Eyberg. Deze tentoonstelling kende weinig succes, maar ze zette Mannaerts in de kijker. In een begeleidend boek beschreef curator Thiery De Duve waarom hij Mannaerts en Eyberg had geselecteerd. Hij had bewust gekozen voor het anti-spectaculair en meditatief karakter van hun werk dat verder ging dan oppervlakkige prikkels. Het presenteren van het werk van deze hedendaagse kunstenaressen in een klassieke tentoonstelling was quasi onmogelijk. Ze hechtten immers evenveel belang aan het creatieproces als aan het eindproduct en als verwoed verzamelaar van beelden en objecten maakten ze hun kunst met de meeste uiteenlopende technieken en kunstvormen.

Sculpturen In 2007 was Mannaerts artist in residence in de Rijksakademie van Amsterdam en in 2008 in het ISCP (International Studio & Curatorial Program) in New York. Ze breidde haar werkterrein uit naar ruimtelijke objecten en ging over tot het maken van vormsculpturen, monumentale kunstwerken en installaties waarin ze haar verscheidene kunstvormen samen met de tentoonstellingsruimte verweefde tot een gesamtkunstwerk. In haar solotentoonstelling Experimental architecture in het kunstencentrum Etablissement d’en face in Brussel in 2007 kwam haar interesse voor architecturale projecten naar boven. In de kunstmanifestatie Beaufort 03 in 2009 bracht ze in de duinen van Oostduinkerke het publiek in verwarring met complexe beschilderde betonstructuren. Een van deze werken werd opgenomen in de Vlaamse kunstcollectie.

Installaties en scenografie In haar grote solotentoonstelling "Blood Flow" een installatie in de vorm van een beeldenpark in Extra City Kunsthal Antwerpen in 2010 ging voor het eerst de scenografie de vormgeving en de rondleiding van de tentoonstelling domineren. Deze tentoonstelling werd gevolgd door een gelijkaardige tentoonstelling met nieuwe werken in het kunstinstituut De Appel in Amsterdam onder de titel "Diamond Dancer". Deze tentoonstellingen gaven aanleiding tot een monografie samengesteld door Anselm Franke en Ann Demeester.

Mannaerts kreeg in 2013 een solotentoonstelling in Bozar onder de titel Orlando waarin ze verschillende zalen van het museum inrichtte als een installatie in de vorm van een parcours door een stilleven vol van ruimtelijke objecten zoals vondsten, sculpturen, schilderijen, textielkunst, collages, zuilen en stoelen. Met de monumentale gordijnen die de niet-toegankelijke gedeeltes afsloten kwam ook het belang van de textielkunst in het oeuvre van Mannaerts op de voorgrond.

Architecturale kunstprojecten In 2013 toonde ze in de Elisa Platteau Galerie in Brussel een reeks van 13 schilderijen met de titel "Real if I want to" die door een trompe-l'oeuil de illusie gaven dat de tentoonstellingsruimte er in verder liep. Deze reeks werd opgenomen in de ING Collectie.

In dat jaar werkte Mannaerts ook voor het eerst samen met het architectenbureau Robbrecht en Daem in het tentoonstellingsproject Route N16 - Openbare Plaatsen voor Privé-ervaring langs de gewestweg N16 in Puurs. Met objecten en linten zorgde ze dat een akker de illusie van een bouwplaats kreeg. Zij zou in 2016 opnieuw met het architectenbureau samenwerken in het project rond de renovatie van het Café Victor Bozar, het café-restaurant van het Paleis voor Schone Kunsten in Brussel.

Het kunstwerk "You Again", een soort menselijke figuur in geometrische kostuum werd ontworpen voor de openluchttentoonstelling De Parade in Knokke in 2021 en werd verworven door de Vlaamse Gemeenschap die het uitleende aan het Middelheimmuseum. De sculptuur "Joyfully Wet" in de vorm van een bassin met paddenstoelen aan het Kasteel Bouckenborgh in Merksem werd in 2024 gemaakt in opdracht van de Vlaamse Gemeenschap.

Haar voorkeur voor architecturale opdrachten kwam in 2023 opnieuw tot uiting met haar kunstwerk "Private Architecture", een monumentale granieten mozaïekvloer voorzien van plantenmotieven, in het Beurspaleis.

Textiel, mode en design In haar overzichtstentoonstelling in Bozar in 2013 had Mannaerts reeds haar interesse voor textielkunst met een voorliefde voor gordijnen getoond. Deze voorliefde kwam terug in haar creatie The Words are These in 2015, deze keer met nageschilderde gordijnen op doek voor de groepstentoonstelling The Corner Show in Kunsthal City.

In het project rond de renovatie van het Café Victor Bozar in 2016, een samenwerking met het architectenbureau Robbrecht & Daem, maakte Mannaerts drie handgeborduurde akoestische wandgordijnen die het café konden afsluiten bij evenementen. De gordijnen, met de titel Pleasure in Making waren voorzien van figuratieve elementen in de vorm van bloemen- en plantenmotieven, lichaamsdelen en huishoudelijke voorwerpen. Gordijnen werden een vast element in haar oeuvre, die ze ook op bestelling ging maken.

Het belang van textiel in haar werk kwamen ook naar voor in het kunstwerk Arbalette uit 2016, een beschilderde zijden kimono met ophangrek tentoongesteld in de kunstgalerie Maniera in Brussel en in 2017 in de Expo Rechts/Averechts - Textiel tussen kunst en design in het Design Museum in Gent in 2017.

In de groepstentoonstelling Family Fiction in Kunsthal Extra City in 2019 kwam tegelijk met haar textielkunst ook haar liefde voor fotografie naar voor met foto's van kledingstukken van haar vader.

Een reusachtige sculptuur met tule en schilderdoek in de vorm van een vodoo pop getiteld Freedom to think of things in themselves gemaakt naar aanleiding van haar deelname aan de de Biennale voor de Schilderkunst in het Roger Raveelmuseum in 2020, werd aangekocht door de Vlaamse Gemeenschap en uitgeleend aan Mu.Zee in Oostende.

Met Private Architecture (oui oui, non non) in 2020 liet ze zich opmerken als ontwerpster van juwelen in de Fondation Thalie in Brussel.

Overzichtstentoonstelling Antennae Het M Museum in Leuven organiseert van april tot augustus 2026 Antennae, een overzichtstentoonstelling van het 30-jarig oeuvre van Valérie Mannaerts, samen met nieuw werk, waaronder drie complexe textielsculpturen.

Werk in musea en collecties (selectie)

Permekemuseum Kunstcollectie Cera Museum M, Leuven Middelheimmuseum Vlaamse Gemeenschap, Ellipsegebouw Brussel, "Boisterous Somethings", 2011, 8 kleine bronze sculpturen ING Collectie, Brussel MuZee Nationale Bank van België

Tentoonstellingen (selectie)

Solo en duotentoonstellingen

2026 Antennae, Museum M, Leuven 2024 La Verrière, Brussel 2021 Unrehearsed Conversation,Galerie Bernier/Eliades, Brussel 2019 Private Architecture (Snowflake), permanent site-specific work, Fondation Thalie, Brussel 2018 A Winged Thing, A Temporary Monument for Brussel #2, Artlead, Brussel 2018 Faire un Tissu, Dessins Préparatoires, Au Longcourt with Lorette Sagouis de Sansonetti 2017 Tiger Milk, Atelier Juan d’oultremont Brussel met Benjamin Installé 2017 Real Somethings, Bernier/Eliades Galerie, Brussel 2016 Arbalette, Maniera Brussel, met Sophie Nys 2016 Pleasure in Making, Café Victor Bozar, Brussel 2014 Real if I want to, Elisa Platteau Galerie, Brussel 2013 Orlando, Bozar, Brussel 2013 Bernier/Eliades Gallery, Athene 2011 Elisa Platteau & Cie Galerie, Brussel 2010 Diamond Dancer, Kunstencentrum de Appel, Amsterdam 2010 Blood Flow, Extra City, Kunsthal Antwerpen 2008 Wherefore the worm universe, Galerie Les Filles du Calvaire, Brussel 2007 Experimental Architecture, Etablissement d’en Face, Brussel 2004 Shady me shady you, sculptures with sunglasses, Galerie Drantmann, Brussel