thumb|Een klant met een Kagema (陰間), een mannelijke prostituee, die worden bespied door een derde man. Door de kunstenaar Kitagawa Utamaro in de late 18e eeuw. Homoseksualiteit in Japan kent een lange geschiedenis. In de premoderne Japanse samenleving bestond geen concept voor een vaste homoseksuele identiteit; seksuele relaties tussen personen van hetzelfde geslacht werden doorgaans niet als bepalend voor iemands sociale rol beschouwd. Doch homoseksuele relaties werden algemeen geaccepteerd. OUT Adventures - Homosexuality in Japan: A Surprisingly Colourful History outadventures.com 23-10-2024; geraadpleegd: 05-01-2026 Deze acceptatie stond in scherp contrast met latere opvattingen uit de moderne periode en met de historische ontwikkeling in veel westerse samenlevingen. Gedurende meer dan duizend jaar werden relaties tussen mannen niet alleen getolereerd, maar in bepaalde contexten zelfs als cultureel en moreel ideaal beschouwd. De acceptatie van homoseksualiteit in Japan was geen afzonderlijk fenomeen, maar maakte deel uit van bredere religieuze, sociale en feodale structuren, met name binnen het shintoïsme, het boeddhisme en de samoeraiklasse. ToFuGu - The Gay Of The Samurai: All about homosexuality, Buddhist monks, Samurai, and the Tokugawa middle class tofugu.com door: Koichi 30-09-2015; geraadpleegd: 09-01-2026
Homoseksualiteit in het oude Japan Binnen het shintoïsme en het boeddhisme bestond geen expliciete morele veroordeling van seksuele relaties tussen mannen. In religieuze en militaire contexten waren relaties tussen oudere mannen en jongere leerlingen of krijgers wijdverbreid. Deze praktijken stonden bekend als nanshoku (男色) en ontwikkelden zich later in de 12e eeuw tot wakashudō (若衆道), een sociaal gereguleerde vorm van relaties tussen volwassen mannen en adolescenten, die doorgaans eindigde bij het bereiken van volwassenheid. Male Colors: The Construction of Homosexuality in Tokugawa Japan, door: Gary P. Leupp; Uitgeverij: Berkeley and Los Angeles: University of California Press; 1995;
Twee historische tradities vormden deze homoseksuele cultuur. De eerste was het monastieke boeddhisme, waarin seksuele onthouding met vrouwen werd voorgeschreven, terwijl seks met jongens als een minder kwaad werd beschouwd en algemeen werd beoefend. De tweede was de cultuur van de samoerai, waarin mannen in krijgersgroepen intieme en langdurige relaties konden vormen, vooral door de afwezigheid van vrouwen in militaire kampen. De meest opvallende relaties waren die tussen heren en vazallen, waarbij de loyaliteit van de ondergeschikte soms homoerotische trekken aannam. Zelfs beroemde krijgers, zoals Tokugawa Ieyasu, zouden jonge pages hebben bemind.
Edo-periode tot en met de Meiji-periode Tijdens de Edo-periode (1603–1868) waren homoseksuele relaties zichtbaar in stedelijke cultuur, literatuur en theater. Mannelijke prostitutie en kabuki-theater speelden hierbij een belangrijke rol, en relaties tussen mannen werden in deze periode breed gedocumenteerd in kunst en literatuur. Vanaf de Meiji-periode (vanaf 1868) veranderden maatschappelijke opvattingen onder invloed van westerse normen. In tegenstelling tot veel Westerse landen heeft Japan nooit een sodomiewet gehad of homoseksuelen actief vervolgd. Japan heeft enkel de zogenaamde Keikanritsu jōrei (鶏姦律条例) (1872-1882) ingevoerd, een wet die enkel anaal geslachtsverkeer verbood. Cambridge : University Press - Whent he law is silent: stigma and challenges faced by male sex workers in Japan cambridge.org door: Mana Takahashi 11-10-2021; geraadpleegd: 06-01-2026 Equaldex - LGBT Rights in Japan equaldex.com; geraadpleegd: 06-01-2026 国立公文書館デジタルアーカイブ (National Archives of Japan Digital Archive) - 鶏姦律条例 digital.archives.go.jp; geraadpleegd: 06-01-2026
Religie in Japan Shintoïsme Het shintoïsme, de oudste religieuze traditie van Japan, bevat geen expliciete morele veroordeling van homoseksualiteit. Seksualiteit wordt in shintoïstische scheppingsmythen niet als zondig voorgesteld, maar als een scheppende kracht die voorafgaat aan het ontstaan van het land en zijn volk. Hoewel het shintoïsme het concept van rituele ‘verontreiniging’ kent, werd man-manseksualiteit niet als theologisch problematisch beschouwd en ontbreekt elke expliciete afkeuring in de canonieke teksten.
Boeddhisme Het boeddhisme, geïntroduceerd in de zevende eeuw, benadrukte in theorie onthouding van seks als onderdeel van spirituele discipline. In de praktijk werd echter onderscheid gemaakt tussen verschillende vormen van seksuele activiteit. Heteroseksuele relaties golden als ernstigere overtredingen dan homoseksuele relaties, mede door boeddhistische opvattingen over vrouwen als spiritueel bezoedelend. Seks tussen mannen werd doorgaans gezien als een tijdelijke zwakte, niet als een zware morele misstap. Boeddhistische regelgeving bleef vaag over wat als ‘juist’ of ‘onjuist’ seksueel gedrag moest worden beschouwd en hanteerde eerder een pragmatische dan dogmatische benadering. Binnen bepaalde esoterische stromingen werd seks zelfs opgevat als een middel tot spirituele verlichting, los van voortplanting.
Homoseksualiteit in het Boeddhistische Japan In het Boeddhistische Japan was homoseksualiteit geen expliciet taboe, maar eveneens geen moreel ideaal. De dominante houding was pragmatisch-neutraal.
Diverse auteurs, waaronder de Portugese Jezuïet Gaspar Vilela schreef over de openlijke biseksualiteit en homoseksualiteit binnen mannelijke boeddhistische kloostergemeenschappen in Japan en noemde het pecado nefando (gruwelijke zonde). Link naar boek op archive.org The Christian Century in Japan (1549-1650); auteur: C.R. Boxer; uitgeverij: University of California Press Berkely and Los Angeles (1967) Toen de Japanse tendai-priester Genshin (源信) homoseksualiteit als immoreel veroordeelde, werd die kritiek foutief geïnterpreteerd als zijnde kritiek op het hebben van seksuele contacten met acolieten die aan anderen toebehoorden.
Sinds de 16e eeuw merkten Westerse christelijke reizigers, tijdens hun bezoek aan Japan, de prevalentie en acceptatie van vormen van homoseksualiteit onder Japanse boeddhisten op, vaak met afkeuring. Zo schreef de Portugese jezuïet Francis Cabral (1529-1609) in 1596 dat bepaalde seksuele handelingen en praktijken in Japan “Als geheel eervol werden beschouwd; mannen van aanzien vertrouwden hun zonen toe aan Bhikkhu om door hen onderwezen te worden en tegelijkertijd hun lust te dienen”.
Een zeventiende-eeuwse Japanse boeddhistische geleerde, Kitamura Kigin (北村季吟), noteerde dat Boeddha het nastreven van homoseksualiteit boven heteroseksualiteit onder geestelijken toelichtte.
* De berg Imose werd geassocieerd met een plek alwaar liefde ontstond of werd bedreven.
Nanshoku en monastieke relaties Binnen boeddhistische instellingen ontwikkelden zich de traditie van nanshoku (Nederlands: '‘mannelijke kleuren'’), een sociaal gereguleerde relatie-vorm tussen een volwassen man en een adolescente jongen. Deze relaties werden gekenmerkt door duidelijke rollen, rituelen en morele verwachtingen. Het seksuele aspect was tijdelijk en eindigde bij het bereiken van volwassenheid, waarna de relatie idealiter overging in een levenslange spirituele vriendschap. Hoewel deze relaties vanuit hedendaags perspectief problematisch worden beoordeeld, waren zij in hun historische context wijdverbreid en maatschappelijk aanvaard, zowel binnen kloosters als daarbuiten.
Literatuur en cultuur Van de 17e eeuw tot de 18e eeuw kende Japan een bloeiperiode waarin homoseksualiteit een prominent thema was in literatuur, theater en beeldende kunst. Er verschenen geschriften, poëzie en fictie waarin homoliefde openlijk werd besproken. In deze werken werd homoseksualiteit niet gepathologiseerd, maar behandeld als een esthetisch, emotioneel en sociaal fenomeen. De grote steden kende daarnaast een bloeiende markt voor mannelijke prostitutie, mede als gevolg van verstedelijking, demografische scheefgroei en de commercialisering van seksuele diensten.
Neergang en modernisering Vanaf de 18e eeuw leidde strengere regelgeving tot een afname van openlijke homoseksuele praktijken. De definitieve breuk kwam echter in de 19e eeuw, tijdens de modernisering van Japan. Onder invloed van Westerse normen en medische theorieën werd homoseksualiteit geleidelijk herdefinieerd als afwijkend en onnatuurlijk. Tegelijkertijd stortte het feodale systeem in dat de sociale structuren had voortgebracht waarin man-mansrelaties functioneerden. Met het verdwijnen van deze structuren verdween ook de culturele legitimatie van nanshoku en wakashudō. Homoseksualiteit werd gemarginaliseerd en later geassocieerd met psychologische aandoeningen.
Homoseksualiteit in het moderne Japan In het hedendaagse Japan is homoseksualiteit legaal, maar het huwelijk tussen personen van hetzelfde geslacht is nationaal nog niet erkend. Diverse rechtbanken hebben geoordeeld dat het verbod hierop strijdig is met de grondwet. Publieke steun voor gelijke rechten is toegenomen, met name onder jongere generaties. Lokale overheden hebben in sommige gevallen partnerschapsregelingen en antidiscriminatiemaatregelen ingevoerd. Het Japanse Lagerhuis heeft op 23 juni 2023, na maandenlange debatten, een wet tegen discriminatie van seksuele minderheden in procedure gebracht. Deutschlandfunk - Parlament bringt Gesetz zum Schutz von LGBTQ deutschlandfunk.de 13-06-2023; geraadpleegd: 06-01-2026 Japanese Law Translation - Act on the Promotion of Public Understanding of the Diversity of Sexual Orientation and Gender Identity (Act No. 68 of 2023) japaneselawtranslation.go.jp 23-06-2023; geraadpleegd: 06-01-2026 Tokio, met name de wijk Ni-chōme in Shinjuku, geldt als het belangrijkste centrum van homo-cultuur in Japan.
Namen voor homoseksuelen in Japan Namen die worden gebruikt voor homoseksuelen in Japan zijn:
Japanse term Hepburn IPA Morae Vocabulair Register Vertaling en/of toelichting 同性愛者 dōseiaisha do̞ːse̞aiɕa̠ 6 Kango Neutraal Persoon met gelijkgeslachtelijke liefde. お釜 okama o̞kama̠ 4 Wago Pejoratief Ketel (slang), vooral gebruikt voor effeminate of gender non-conformistische homoseksuele mannen. Vergelijkbaar met "nicht". ゲイ gei ɡe̞ː 2 Gairaigo Neutraal Direct ontleend aan het Engelse 'gay'. ホモセクシャル homosekusharu ho̞mo̞se̞kɯ̥ɕa̠ɾɯ̠ 7 Gairaigo Formeel Direct ontleend aan het Engelse 'homosexual'. Verouderd, werd vooral in medische contexten gebruikt. ビアン bian bʲa̠ɴ 3 Gairaigo Informeel Afgekorte vorm van het Engelse 'Lesbian' en dan de suffix: '-bian'. レズ rezu ɾe̞zɯ̠ 3 Gairaigo Pejoratief Afgekorte vorm van het Engelse 'Lesbian' en dan de prefix: 'les-', vergelijkbaar met "lesbo". Vaak gebruikt in de context van porno. レズビアン rezubian ɾe̞zɯ̠bʲa̠ɴ 5 Gairaigo Neutraal Direct ontleend aan het Engelse 'lesbian'.
Zie ook Homoseksualiteit Homohuwelijk
Externe links Equaldex - Japan - Profiel van Japan op Equaldex. Tofugu - The Gay of the Samurai - Informatief artikel over homoseksualiteit in Japan
Categorie:Mens en maatschappij in Japan Categorie:Homoseksualiteit