miniatuur|Een "bootje" takoyaki Takoyaki (Japans: たこ焼き of 蛸焼) is een bolvormige Japanse snack gemaakt van een beslag op basis van tarwebloem, eieren en bouillon op basis van bonito (dashi), gevuld met stukjes octopus (tako). Het gerecht ontstond in Osaka en is een bekend voorbeeld van konamono (gerechten op basis van bloem). Takoyaki wordt doorgaans gegeten als tussendoortje, maar in sommige regio's (zoals de Kansai-regio) wordt het ook geserveerd als bijgerecht bij rijst.
Yaki (焼き) verwijst naar de bereidingswijze, wat 'bakken' of 'grillen' betekent. De term komt ook voor in de namen van andere gerechten uit de Japanse keuken, zoals okonomiyaki en ikayaki (andere bekende gerechten uit Osaka).
Bereiding miniatuur|Een man bereidt takoyaki Het beslag wordt gegoten in een speciale pan die lijkt op een poffertjespan (een takoyaki-ki) met halfronde mallen. Naast het hoofdingrediënt octopus worden er vaak extra smaakmakers aan toegevoegd, zoals fijngehakte tempuraresten (tenkasu of agedama), ingelegde gember (beni shoga) en bosui (negi).
Zodra de onderkant van het beslag gaar is, wordt de snack met een prikker negentig graden gedraaid en wordt het overtollige beslag naar binnen gevouwen om een perfecte bal te vormen. Dit proces wordt herhaald tot de bal rondom goudbruin is. Een goed bereide takoyaki kenmerkt zich door een knapperige buitenkant en een zachte binnenkant.
Takoyaki wordt traditioneel bestreken met takoyakisaus en mayonaise en vervolgens bestrooid met groen zeewier (aonori) en geschaafde katsuobushi. Tegenwoordig bieden veel zaken varianten aan, waaronder vullingen met kaas, of varianten met sojasaus in plaats van de zoetere takoyakisaus.
Geschiedenis miniatuur|Hoofdlocatie van Aizuya in Osaka Takoyaki werd voor het eerst populair in Osaka, waar de uitvinding van het gerecht in 1935 wordt toegeschreven aan de straatverkoper Tomekichi Endo. Aan het begin van de 20e eeuw bestonden er in Osaka snacks genaamd choboyaki (ちょぼ焼き) en radioyaki (ラジオ焼き of ラヂオ焼き, rajioyaki), waarbij laatstgenoemde vernoemd zou zijn naar de destijds moderne radio. Deze snacks bevatten stukjes rundvlees, konjak of andere ingrediënten. Ondertussen bestond er in Akashi in de prefectuur Hyōgo een snack gemaakt van een eirijk beslag en octopus die dateert uit de Meijiperiode (1868–1912), die later akashiyaki (明石焼き) werd genoemd. Endo combineerde deze elementen en begon het product te verkopen onder de naam takoyaki. Het gerecht verspreidde zich door Osaka, waar verschillende kraampjes verbeteringen aanbrachten en verkreeg in de jaren 1950 grote populariteit in de bredere Kansai-regio. Na de Tweede Wereldoorlog ontstond het gebruik om takoyaki met saus en mayonaise te eten. Endo's takoyaki-zaak, genaamd Aizuya (vernoemd naar zijn geboorteplaats), bestaat nog steeds en serveert de originele takoyaki zonder saus of mayonaise.
Takoyaki was aanvankelijk populair in de regio Kansai en verspreidde zich later naar de regio Kantō en andere delen van Japan. In de hoofdstad Tokio werd takoyaki lange tijd beschouwd als een zeldzaamheid die voornamelijk op zomerfestivals te verkrijgen was, voordat het in de afgelopen decennia in de hele regio op grote schaal populair werd. Takoyaki wordt geassocieerd met yatai (eetkraampjes), maar er zijn ook veel gevestigde restaurants die gespecialiseerd zijn in takoyaki, met name in de regio Kansai. Takoyaki wordt tegenwoordig ook verkocht bij commerciële verkooppunten, zoals supermarkten en 24-uursgemakswinkels. Volgens overheidsstatistieken uit 2014 zijn er landelijk meer dan 16.500 officieel geregistreerde zaken die takoyaki of het verwante okonomiyaki serveren. De grootste landelijke takoyaki-keten is Tsukiji Gindaco.
Het gerecht is tevens verspreid naar de Taiwanese keuken, waar het onder meer op nachtmarkten door straatverkopers als lokale variant van de snack wordt aangeboden.
Categorie:Japanse snack