Peter Dmitrijevitsj Soltykoff (Russisch: Пётр Дмитриевич Салтыков; Frans: Pierre Soltikoff), ook wel gespeld als Petr, Pjotr of Pyotr Salty[i]kov (Sint-Petersburg?, 1804 – Parijs, 24 februari 1889), was een Russische prins en een bekend kunstverzamelaar. Hij geldt als een van de belangrijkste negentiende-eeuwse verzamelaars van middeleeuwse kunstvoorwerpen. .
Levensloop Petr Soltykoff was een telg uit de invloedrijke adellijke familie Soltykoff. Geboren als zoon van prins Dmitri Nikolajevitsj Soltykoff (1767–1826) en diens vrouw Anna Nikolaevna Leontieva (1776–1810), dochter van de fabeldichter Nikolai Vasiljevitsj Leontjef. Hij was een kleinzoon van graaf, later prins Nikolaj Ivanovitsj Soltykoff (1736–1816). Petr had een oudere zus, Marija (1795–1823), en drie broers: Ivan (1797–1832), Vladimir (ca. 1799–1835) en Alexej (1806–1859). Laatstgenoemde werd diplomaat en was bekend als reisverslaggever in Perzië en India, en verzamelaar van antieke wapens.
Zijn vader was door aangeboren blindheid niet in staat voor zijn gezin te zorgen. Na de dood van zijn moeder werd zijn oudste broer, de toen dertienjarige Ivan Dmitrijevitsj, feitelijk hoofd van het gezin. Prins Petr bekende later in een brief aan zijn broer: "Je bent niet alleen mijn vriend, je bent mijn ware vader. Ik heb alles aan jou te danken. Alles wat ik heb, alles wat ik weet, komt van jou. Jij hebt mijn fortuin gemaakt, jij hebt me geleerd hoe ik moet redeneren en gelukkig moet zijn. Ik kan het niet beschrijven, maar ik voel het."
Zijn militaire carrière begon bij het pagekorps, maar hij werd al snel overgeplaatst naar het Koninklijk Kurassiersregiment, vanwaar hij overstapte naar het Koninklijk Huzarenregiment, waar zijn broers dienden. Na de dood van zijn vader verzocht Soltykoff op 5 januari 1827 om ontslag "vanwege persoonlijke omstandigheden". Een jaar eerder was hij in het huwelijk getreden met Vera Feodorovna Stempkovskaja. Het gezin Soltykoff vestigde zich in de buurt van de Rode Brug in Sint-Petersburg, waar zijn vrouw een huis bezat. Tijdens deze gelukkige jaren kregen ze twee zoons en een dochter.
In de jaren die volgden gaf Soltykoff er de voorkeur aan om in het buitenland te verblijven, waar hij veel vrienden had. In 1840 vestigde hij zich definitief in Parijs. Soltykoff deelde de bewondering voor romaanse en gotische kunst die kenmerkend was voor de negentiende-eeuwse romantische beweging. Hij wijdde zich volledig aan het verzamelen van meesterwerken, veelal afkomstig uit West-Europese kerken en kloosters. Tegen het einde van de jaren 1850 was zijn collectie middeleeuwse antiquiteiten ongeëvenaard in Europa. In 1858 erfde hij de omvangrijke wapencollectie van zijn in dat jaar overleden broer Alexej. Twee herenhuizen in het centrum van de Franse hoofdstad werden verbouwd om de collecties te huisvesten.
thumb|Het landgoed van Soltykoff in Groussay bij Parijs In 1861 ging prins Soltykoff failliet en werd hij gedwongen zijn collecties te verkopen. De veiling vond plaats gedurende vier weken in het beroemde Parijse veilinghuis Hôtel Drouot. In totaal werden 1109 objecten geveild. Veel van de zeldzaamste stukken gingen naar Engeland, waar ze de basis vormden van de middeleeuwse collectie van het toen opgerichte Victoria and Albert Museum. Soltykoffs Parijse vriend, A.P. Bazilevsky, wist eveneens veel waardevolle objecten te bemachtigen. De van zijn broer geërfde collectie West-Europese wapens werd verworven door de Franse keizer Napoleon III, terwijl de Oost-Europese wapens werden gekocht door de bankier baron Cellier, die ze onmiddellijk doorverkocht aan tsaar Alexander II voor het arsenaal van het keizerlijke paleis Tsarskoje Selo (nu in het Hermitage Museum).
Gebroken en gedesillusioneerd keerde Soltykoff, "le prince des collectionneurs" (de prins der verzamelaars), zoals Franse journalisten hem noemden, terug naar zijn vaderland. Daar vestigde hij zich op het familielandgoed in Nikolsko-Arkhangelskoye, waar later de nederzetting Saltykovka ontstond (tegenwoordig een district van de stad Balasjicha in de oblast Moskou).
In de tweede helft van de jaren 1860 keerde prins Soltykoff terug naar Parijs, waar hij in 1868 trouwde met de 46-jarige gravin Henriette Charlotte Dufourc d'Hargeville. In 1873 verwierf het echtpaar het landgoed Groussay in Montfort-l'Amaury, niet ver van Parijs. In zijn latere jaren bracht hij veel tijd door met zijn oudste zoon Dimitri in de Londense wijk Mayfair. Hij stierf op 24 februari 1889 in Parijs en werd begraven op de begraafplaats van Montmartre. Zijn echtgenote overleefde hem een jaar.
Huwelijk en nakomelingschap Peter Dmitrijevitsj Soltykoff trouwde op 30 januari 1826 met zijn achternicht Vera Feodorovna Stempkovskaja (?–1838), een 'kleindochter' van de voormalige gouverneur-generaal van Moskou, Joeri Vladimirovitsj Dolgoroekov (1740–1830). In werkelijkheid was zij het adoptiekind van Dolgoroekovs dochter Barbara Joerjevna Dolgoroekov (1776–1828), een hofdame en bekend societyfiguur. Het echtpaar kreeg drie kinderen: Dimitri Petrovitsj Soltykoff (1827–1903), paardenfokker en societyfiguur in Engeland. Hij was in 1865 in Londen getrouwd met Elizaveta Ivanovna Yakovleva (1827–1872). Vanaf 1867 was hij lid van de prestigieuze Jockey Club. In 1874 richtte hij in het Engelse Newmarket de 'Kremlin Stables' op, een renpaardenstal die nog steeds bestaat. Zijn renpaarden wonnen herhaaldelijk de prestigieuze races op Ascot. Dimitri Soltykoff had omgang met de Britse high society, inclusief het koninklijk paar. Hij stierf aan een longontsteking in Londen en is begraven op Kensal Green Cemetery. Ter nagedachtenis aan hem worden in Newmarket de Soltykoff Maiden Stakes gehouden. Natalia Soltykoff (1829–1860), gehuwd met de staatsraad Vasili Arkadjevitsj Koschoebej (1826-1897), zoon van de gouverneur van Orjol. Ivan Soltykoff (1831–1906), woonde in Frankrijk; een jaar voor zijn dood trouwde hij met Amelia-Valentine Mestre (1860–1940). Hij stierf aan een darmontsteking in Nice en is begraven in Parijs. Op 1 juli 1868 hertrouwde Soltykoff met gravin Henriette Charlotte Dufourc d'Hargeville (ca. 1822-1890). Dit huwelijk bleef kinderloos.
Nalatenschap De Soltykoff-collectie omvatte zilveren, verguld koperen, glazen en ivoren kunstvoorwerpen, houtsnijwerk en hardstenen beelden, wapens, horloges en manuscripten. Veel middeleeuwse kunstvoorwerpen bevinden zich thans in het British Museum of Victoria and Albert Museum in Londen, of in het Louvre of Musée national du Moyen Âge in Parijs. Niet onbelangrijk waren de wapens en militaire uitrustingen, geërfd van zijn broers Ivan en Alexey Dmitrievich Soltykoff, die later belandden in musea in Sint-Petersburg en Parijs. Een catalogus van 16e- en 17e-eeuwse horloges uit de Soltykoff-collectie, gepubliceerd in 1858, is bekend onder liefhebbers van antieke horloges. (1858): Collection archéologique du prince Pierre Soltykoff. Horlogerie: Description et iconographie des instruments horaires du XVIme siècle (gearchiveerde link). Russian Watch Collectors Club - Watches from the collection of Prince Pyotr Dmitrievich Saltykov.
De collectie Soltykoff bevatte meerdere kunstwerken afkomstig uit Belgische en Nederlandse kerken en kloosters: Reliekhouder van paus Alexander, ca. 1145, uit de abdijkerk van Stavelot, tot 1861 in de Soltykoff-collectie, thans in het Museum Kunst & Geschiedenis in Brussel; Vier 12e-eeuwse reliekgevels behorende bij de Noodkist, in 1846 door Soltykoff verworven uit de kerkschat van de Sint-Servaaskerk in Maastricht, sinds 1861 in het Museum Kunst & Geschiedenis in Brussel; Twee koperen kandelaars, in 1846 verworven uit dezelfde kerk in Maastricht, huidige verblijfplaats onbekend; "Beweningsretabel", gebeeldhouwd en geschilderd altaarretabel uit ca. 1483, afkomstig uit de Caroluskapel van het voormalige kartuizerklooster in Roermond, in 1849 verworven door Soltykoff uit de collectie Louis Fidel Debruge-Dumenil, sinds 1861 in het Musée de Cluny in Parijs;Objectnr. 288416 op rkd.nl. Passieretabel, Antwerps retabel uit ca. 1500-1510, herkomst onbekend, sinds 1912 in het Bode-Museum in Berlijn;Objectnr. 283483 op rkd.nl. Mariaretabel, toegeschreven aan Jan Borreman, ca. 1515-1520, herkomst onbekend, tot 1861 in de Soltykoff-collectie, sinds 1902 in het Royal Ontario Museum in Toronto.Objectnr. 288979 op rkd.nl.
Categorie:Adel in het keizerrijk Rusland Categorie:Russisch kunstverzamelaar