De villa Rustica, oorspronkelijk gebouwd onder de naam Rusthoven, is een monumentaal herenhuis aan de Vaart Noordzijde 114 in Assen. Het pand uit 1897 is een rijksmonument en is gebouwd in een klassicistische neorenaissancestijl. Geschiedenis De locatie
De huisplaats waarop het pand werd gebouwd, maakte oorspronkelijk deel uit van de plantage die in 1766 werd gesticht door Wolter Hendrik Hofstede sr. Dit gebied omvatte ongeveer het huidige Lariksbos en het terrein tussen de Vaart en de Kamerlingh Onneslaan. Nadat de oude opslagplaats bij de Kolk in 1821 werd verkaveld, richtte de overheid direct ten oosten van de huidige locatie een nieuwe opslagplaats in.
In 1850 werd een groot deel van deze grond verkocht aan Gerrit Jacob de Waard, die er zijn stoomoliefabriek en woonhuis bouwde. Toen de nabijgelegen plantage 'De Hofstede' in 1893 werd verkocht, verwierf De Waard ook de bijbehorende boerderij. De villa werd uiteindelijk gebouwd op het perceel precies tussen de boerderij De Hofstede en het eerdere huis van De Waard in. Bouw en aanpassingen
In 1897 liet De Waard het huidige huis bouwen voor zijn gezin. Er zijn sterke aanwijzingen dat het ontwerp van de hand van Jan Smallenbroek is. De naam 'Rustica' is niet de oorspronkelijke naam; het pand werd als 'Rusthoven' gebouwd. De huidige naam werd later gegeven door eigenaar ds. Klaas Bosma.
Het uiterlijk van de villa is in de loop der tijd veranderd. Tussen 1963 en 1977 verdwenen de houten entreepartij met balkon, de serre en het timpaan op de dakkapel. Kenmerkend voor de gevel zijn de gebeeldhouwde vrouwenhoofdjes. Deze zijn identiek aan de decoraties op het pand aan de Vaart Z.Z. 43-45, dat de weduwe van De Waard later liet bouwen. Architectuur
De villa valt op door een "strenge" façade en geveldetaillering enigzinsdie afwijkt van de meeste laat-19e-eeuwse woonhuizen. Het pand is opgetrokken vanuit een rechthoekige plattegrond en heeft een verdieping onder een afgeknot schilddak, gedekt met bouletpannen. Exterieurkenmerken
Voorgevel: De drie traveeën brede, symmetrische gevel heeft rondboog gevelopeningen, een gepleisterde plint en wordt verlevendigd door speklagen en een dunne cordonlijst.
Ornamentiek: De sluitstenen in de vensterbogen bevatten vrouwenhoofdjes. Onder de vensters op de parterre bevinden zich gepleisterde casementen; op de verdieping worden deze geflankeerd door guirlandes.
Dakkapel: Het voorste dakschild heeft een bakstenen dakkapel met een rondboogvenster en vleugelstukken met voluten. Een smeedijzeren windvaan op de dakkapel toont de naam en het bouwjaar van het huis.
Zijgevels: De gevels zijn voorzien van gietijzeren muurankers. De rechterzijgevel is in de loop der tijd gewijzigd met niet-oorspronkelijke vensteropeningen.
Bewoners
Gerrit Jacob de Waard, de eerste bewoner, was een belangrijke grondlegger van de Asser industrie en een sociaal bewogen lokaal politicus. Na zijn vroege overlijden in 1900 bleef zijn weduwe Willemina de Waard-Baving er wonen tot 1902.
Latere bewoners waren:
Adolf van Thijn: Een vooraanstaand wiskundige, hebraïcus en zionist die vanaf 1907 in het pand woonde. Hij schreef talrijke wiskundeboeken en was leraar en waarnemend directeur aan de RHBS.
Paula van Thijn (ook:Puck): Een dochter van Adolf en hier geboren, ze maakte enige naam als beeldhouwer.
Ds. Klaas Bosma: Een emeritus-predikant uit Grootegast die het pand in 1915 kocht.
Cornelia Bosma: De dochter van de dominee, die het pand erfde en er tot haar dood in 1963 bleef wonen. Haar leven werd getekend door een ernstige mishandeling in 1908, waarna zij altijd alleenstaand bleef.
Waardering
Het pand wordt gewaardeerd als karakteristiek voorbeeld van woonhuisarchitectuur voor de gegoede burgerij. Als beeldbepalend onderdeel van de bebouwing aan de Vaart heeft het een grote ensemblewaarde binnen het beschermd stadsgezicht.
Afbeeldingen
Zie ook Lijst van rijksmonumenten in Assen
Categorie:Rijksmonument in Assen Categorie:Woning in Assen Categorie:Bouwwerk van Jan Smallenbroek