De Nieuwe Veenhoop is een voormalig logement en gemeentehuis aan de Veenhoopsweg 58-59 in Smilde. Het pand, dat dateert uit 1856, heeft door de jaren heen diverse functies vervuld, waaronder die van schoolgebouw en onderwijzerswoning. Tegenwoordig is het een woonhuis en staat het geregistreerd als provinciaal monument in Drenthe. Geschiedenis Voorgeschiedenis en bouw
Vóór de bouw van de Nieuwe Veenhoop werd het gemeentebestuur van Smilde gehuisvest in de 'gemeentekamer' van het nabijgelegen logement De Oude Veenhoop. Dit hotel stamde uit circa 1770 en was een van de oudste gebouwen van het dorp. In 1855 besloot eigenares Aaltje Luxwolda een nieuw, moderner logement te laten bouwen: De Nieuwe Veenhoop.
Hoewel er concurrentie was van andere logementhouders om de gemeentelijke diensten binnen te halen, besloot de raad in mei 1856 om het gemeentehuis te vestigen in het nieuwe pand van Luxwolda. Een belangrijke voorwaarde was dat zij de twee benedenvertrekken gratis ter beschikking stelde voor de gemeente. Gemeentehuis (1856–1873)
Op 2 juni 1856 was het pand nagenoeg voltooid. Bij de inrichting bleek echter dat de bestaande archiefkasten niet pasten in de beoogde vertrekken, waardoor de noordoostelijke kamer uiteindelijk als gemeentekamer werd ingericht. Het gebouw bleef tot 1873 dienstdoen als gemeentehuis van Smilde. In deze periode vonden er diverse wisselingen van eigendom en pacht plaats, waarbij de gemeente telkens opnieuw afspraken maakte over de huurprijs en faciliteiten zoals 'vuur en licht'. School en woningen
In 1874 werd het gebouw verkocht aan de Vereniging voor Christelijk Onderwijs. Het pand werd verbouwd tot een christelijke lagere school met een bijbehorende onderwijzerswoning. In 1911 werd het pand formeel gesplitst in twee afzonderlijke woningen. Vandaag de dag heeft het gehele object een woonfunctie. Architectuur en ligging Exterieur
Het gebouw is opgetrokken in een ambachtelijk-traditionele trant met duidelijke doch sobere neoclassicistische invloeden. Het betreft een blokvormig dwarshuis van twee bouwlagen onder een schilddak bedekt met bruine Verbeterde Holle pannen. De gevels zijn uitgevoerd in roodbruine baksteen met een grijze, gestucte plint.
Kenmerkend voor de neoclassicistische stijl is de symmetrische indeling van de voorgevel:
Centrale entree: Een porte brisée (dubbele deur) met panelen, decoratieve deurregel en een gietijzeren deurklopper. De entree wordt geflankeerd door gestucte pilasters met een fries en kroonlijst.
Balkon: Boven de entree bevindt zich een dubbel venster met een balkonhek van siersmeedwerk.
Details: De vensters op de begane grond zijn voorzien van glas-in-lood bovenlichten. Op de hoeken van de nok van het dak staan twee pironen als decoratie.
Bijgebouwen en terrein
Aan de oostzijde bevindt zich een aanbouw (schuur/garage) die haaks op het hoofdgebouw staat. Deze aanbouw bevat opvallende architecturale details zoals staande gietijzeren rondboogvensters en een roosvenster in de vorm van een klaverblad. Het pand ligt markant aan de Drentse Hoofdvaart, iets voor de rooilijn van de overige bebouwing. Monumentale waarde
De Nieuwe Veenhoop is aangewezen als provinciaal monument vanwege:
Cultuurhistorische waarde: Als zeldzaam voorbeeld van een gecombineerde horeca- en overheidsfunctie op het Drentse platteland in de 19e eeuw.
Architectuurhistorische waarde: Vanwege het kenmerkende materiaalgebruik en de zorgvuldige detaillering.
Ensemblewaarde: Door de beeldbepalende ligging aan de Drentse Hoofdvaart, een belangrijke historisch-infrastructurele as in de provincie.
Authenticiteit: De redelijke mate van gaafheid van zowel het exterieur als de omliggende stedenbouwkundige structuur. Zie ook Lijst van provinciale monumenten in Drenthe
Categorie:Bouwwerk in Midden-Drenthe Categorie:Provinciaal monument in Drenthe Categorie:Voormalig gemeentehuis in Nederland