De spelling Duyvendak-Hulsewé is een romanisatiesysteem voor het Standaardchinees. Het maakt een fonetische weergave van het Mandarijn mogelijk in het Nederlandse alfabet. Een andere naam voor deze transcriptiemethode is het Leids systeem. De Nederlandse sinoloog A. F. P. Hulsewé, verbonden aan het Sinologisch Instituut van Leiden, formaliseerde het systeem in de jaren ‘50. Het systeem is gebaseerd op conventies geïntroduceerd door de sinoloog J. J. L. Duyvendak.
De spelling werd een standaard in de vakliteratuur in het Nederlandse taalgebied en werd ook in gebruik genomen door de Nederlandstalige media. De laatste decennia werd deze rol overgenomen door Hanyu Pinyin.
In populariserende werken duikt het Leids systeem af en toe nog op. Het gebruik van Hanyu Pinyin door een leek leidt namelijk tot een lezing die fonetisch erg afwijkt van de Chinese uitspraak. Het systeem Duyvendak-Hulsewé daarentegen benadert Chinese klanken met behulp van Nederlandstalige spellingsconventies en kent dit probleem dus veel minder.
Daarnaast bestaan er bepaalde termen uit het Standaard Chinees die zo ingeburgerd raakten in de oude spellingsvorm dat men verkiest om deze spelling te behouden, bijvoorbeeld de I Tjing (Yijing) of de stad Sjanghai (Shanghai).
Schrijfwijze
De schrijfwijze evolueerde sterk doorheen de decennia. De weergave hieronder is gebaseerd op een late versie gepubliceerd in 1969, onder toezicht van A.F.P. Hulsewé zelf en goedgekeurd door een Nederlands-Belgisch subcomité voor transliteratie.
Beginklanken De onderstaande tabel toont de Duyvendak-Hulsewé-weergave voor elke Chinese beginklank. Om de uitspraak te illustreren staat onder elke beginklank een voorbeeldwoord en het overeenkomstige symbool uit het Internationaal Fonetisch Alfabet (tussen vierkante haken).
+ Beginklanken Labiaal Alveolaar Retroflex Alveolo-palataal Velaar Plosief ongeaspireerd p 玻 [p] t 得 [t] k 哥 [k] geaspireerd p' 坡 [pʰ] t' 特 [tʰ] k' 科 [kʰ] Nasaal m 摸 [m] n 讷 [n] Affricaat ongeaspireerd ts 资 [ts] tsj 知 [ʈʂ] tj 基 [tɕ] geaspireerd ts' 雌 [tsʰ] tsj' 蚩 [ʈʂʰ] tj' 欺 [tɕʰ] Fricatief f 佛 [f] s 思 [s] sj 诗 [ʂ] s(i) 希 [ɕ] h 喝 [x] Liquida l 勒 [l] zj 日 [ɻ] ~ [ʐ] Halfklinkers j [j] , w [w] en ju [ɥ] Eindklanken
In elke cel hieronder geeft de eerste regel de Duyvendak-Hulsewé-notatie weer voor de eindklank, de tweede regel bevat een voorbeeldwoord om de uitspraak te illustreren en het overeenkomstige IPA-fonetische symbool (tussen vierkante haken).
Een eindklank kan voorafgegaan worden door een beginklank maar kan ook in een op-zichzelf-staande vorm voorkomen. Net als in Hanyu Pinyin leidt dit tot een andere notatie. In dat geval staat de schrijfwijze van de eindklank wanneer deze op een beginklank volgt eerst, voorafgegaan door een liggend streepje.
+ Eindklanken ∅ e a éi ai ow au en aan eng ang er ∅ e 时 [ɨ] e 鹅 [ɤ] / 诶 [ɛ] a 啊 [a] éi [ei̯] 诶 ai [ai̯] 哀 ow [ou̯] 欧 au [au̯] 熬 en [ən] 恩 -aan / an [an] 安 eng 亨 [əŋ] ang 昂 [aŋ] er 儿 [ɚ] j- -i- -i 衣 [i] -iè / je 耶 [je] -ia / ja 呀 [ja] -ioe / joe 优 [jou̯] -iau / jau 腰 [jau̯] -in / jin 因 [in] -ièn / jen 烟 [jɛn] -ing / jing 英 [iŋ] -iang / jang 央 [jaŋ] w- -oe- -oe / woe 乌 [u] -o / wo 喔 [ɔ] / 窝 [wo] wa 蛙 [wa] wéi 威 [wei̯] wai 歪 [wai̯] -oen / wen 温 [un] / [wən] waan 弯 [wan] -oeng / weng 翁 [ʊŋ] / 轰 [wəŋ] wang 汪 [waŋ] ju- -u- u / ju 迂 [y] uè 约 [ɥe] -iuun / juun 晕 [yn] -uaan / juaan 冤 [ɥɛn] -ioeng / joeng 雍 [jʊŋ]
Opmerkingen
Het Duyvendak-Hulsewé systeem kent geen officiële notatie voor tonen.
Net als in Wade-Giles noteert Duyvendak-Hulsewé -o als -wo na de k, k’, h en sj.
Men maakt geen onderscheid tussen de alleenstaande medeklinkers (bijvoorbeeld 时) en deze die eindigen op [ɤ] of [ɛ].
Hulsewé gebruikte in plaats van je en jen ook jè en jèn, wat consistenter is voor de alleenstaande versies van -iè en -ièn.
Referenties
Categorie:Transcriptie Categorie:Mandarijn (taal) Categorie:Romanisatievorm van het Chinees