Raadpleging van de tovenares (Italiaans: ) is een mozaïek uit de late tweede of vroege eerste eeuw voor Christus. Het kleine paneel, dat deel uitmaakt van de collectie van het Museo Archeologico Nazionale in Napels, is een van de weinige gesigneerde werken uit de oudheid.
Geschiedenis Bovenin, centraal op het kunstwerk, is de naam van de maker vereeuwigd met de Griekse tekst ΔΙΟΣΚΟΥΡΙΔΗΣ ΣΑΜΙΟΣ ΕΠΟΙΗΣΕ ("Dioskourides van Samos heeft dit gemaakt"). Hoewel er nauwelijks feiten over zijn leven bekend zijn, verraadt zijn naam zijn wortels op het eiland Samos. Tijdens de Hellenistische bloeitijd stond dit eiland bekend als een voornaam knooppunt voor kunst en cultuur.
De ontdekking van het mozaïek vond plaats in mei 1764 bij de opgravingen van de "Villa van Cicero", een imposant wooncomplex gelegen vlak buiten de Herculaneumpoort van Pompeï. De benaming van deze villa werd in de achttiende eeuw bedacht; hoewel de beroemde redenaar Cicero inderdaad een landgoed in Pompeï had, is het nooit bewezen dat deze villa daadwerkelijk van hem was. Het kunstwerk vormde het pronkstuk in het midden van een witte mozaïekvloer, die was afgezet met een kleurrijke meanderband.
In een andere kamer van ditzelfde complex was een jaar eerder, in april 1763, al een gesigneerd mozaïek van Dioskourides gevonden, Straatmuzikanten. Beide werken werden na hun vondst uit de oorspronkelijke vloeren gehaald om deel uit te maken van de koninklijke verzameling van het Huis Bourbon. De villa zelf is in 1778 weer met aarde bedekt en sindsdien niet meer blootgelegd.
Voorstelling Het werk is uitgevoerd in opus vermiculatum met tesserae die soms een afmeting hebben van minder dan een vierkante millimeter. Het mozaïek werd oorspronkelijk vervaardigd als een emblema, een kant-en-klaar paneel op een marmeren plaat dat in een atelier werd gemaakt en later als centraal pronkstuk in een eenvoudiger uitgevoerde vloer werd geplaatst. Het thema van het werk is het raadplegen van een tovenares voor het maken van liefdesdrankjes. In Zeugma en in Menanders huis in Mytilini op Lesbos zijn soortgelijke mozaïeken gevonden, waarschijnlijk bewerkingen van een schilderij uit de derde eeuw voor Christus. De voorstelling komt uit het oude Griekse theater, waarschijnlijk uit Aristophanes' Synaristoi of Menanders Synaristosai (De ontbijtende vrouwen).
De scène lijkt zich af te spelen op een theaterpodium: aan de basis bevinden zich trappen met versieringen die leiden naar een podium. De gekleurde panelen daarachter zouden de coulissen kunnen voorstellen. Rond een kleine tafel met leeuwenpoten zitten drie vrouwen: links twee jonge vrouwen en een scheel kijkende tovenares (of koppelaarster) rechts. De vrouw links zit op een kline (ligbank) waarop een gekleurd kussen en een geruit kleed te zien zijn. De oude vrouw houdt een zilveren beker met een toverdrank in haar hand. Op tafel liggen enkele rituele voorwerpen die hiermee verband houden, zoals een takje om mee te sprenkelen en twee zilveren vazen. Alle vrouwen zijn gekleed in een chiton en een himation en dragen theatrale maskers voor hun gezicht. Helemaal rechts staat een jonge bediende, in profiel afgebeeld, gekleed in een mantel.
Afbeeldingen
Literatuur (2023). Museo archeologico nazionale di Napoli - La Guida. Milaan: Electa. p. 135 (1978). Pompeji • Herkulaneum. Untergang und Auferstehung der Städte am Vesuv. Bergisch Gladbach: Lübbe. (2013). Città Vesuviane antichità e fortuna: il suburbio e l'Agro di Pompei, Ercolano, Oplontis e Stabiae. Rome: Istituto dell'Enciclopedia Italiana. (2010). Mosaici greci e romani. Tappeti di pietra in età ellenistica e romana. Milaan: Arsenale edizioni.
Externe links
Categorie:Kunstwerk in het Museo Archeologico Nazionale di Napoli Categorie:Romeinse kunst Categorie:Mozaïek Categorie:Pompeï