thumb|Marmontkaart met linksboven een inzet met een gezicht op de pyramide van Austerlitz, opgetrokken in 1804 door de aldaar gelegerde soldaten. De Marmontkaart is een militaire topografische kaart uit 1804, vervaardigd in opdracht van de Franse generaal Auguste de Marmont tijdens de aanleg van het Camp d’Utrecht, beter bekend als het kamp van Austerlitz, op de Utrechtse Heuvelrug. De kaart geldt als een van de vroegste en meest gedetailleerde weergaven van het landschap rond Austerlitz, Zeist, Woudenberg en Driebergen-Rijsenburg in de Napoleontische tijd.
Achtergrond In 1804 liet generaal Auguste de Marmont een groot oefenkamp aanleggen voor het Franse leger op de Utrechtse heuvelrug. Het kamp, dat plaats bood aan tienduizenden soldaten, vereiste een nauwkeurige topografische documentatie van het omliggende terrein. De Franse genie‑officieren vervaardigden daarom een reeks kaarten, waarvan de Marmontkaart de meest gedetailleerde is.
De kaart is van groot belang voor historisch onderzoek naar zowel de militaire activiteiten van de Franse bezetting als de ontwikkeling van landgoederen en waterstructuren in de regio, waaronder de sprengen en vijvers bij Sparrendaal en de latere Lourdesgrot in Driebergen-Rijsenburg.
Doel van de kaart De kaart diende meerdere militaire en logistieke doeleinden: het in kaart brengen van het kampterrein, het vastleggen van hoogteverschillen en strategische punten, het documenteren van wegen, waterlopen en landgoederen, het ondersteunen van troepenbewegingen en oefeningen.
Beschrijving De Marmontkaart toont een groot deel van de Utrechtse Heuvelrug, met onder meer het Camp d’Utrecht en de toenmalige Mont Marmont (de huidige Pyramide van Austerlitz). Daarbij staan de omliggende bossen, heidevelden en zandverstuivingen aangegeven, maar ook landgoederen zoals Sparrendaal, Beerschoten, Bornia en Den Treek.
Een opvallend element is de nauwkeurige weergave van sprengkoppen, gegraven waterlopen en vijvers en beken. De sprengkop die tegenwoordig de vijver bij de Lourdesgrot Driebergen‑Rijsenburg) voedt, staat al op de Marmontkaart aangegeven. Dit maakt de kaart een belangrijke bron voor de reconstructie van historische waterhuishouding in het gebied.
Betekenis voor historisch onderzoek De kaart is een primaire bron voor onderzoek naar de Franse aanwezigheid in Nederland, de organisatie van het kamp van Austerlitz en de aanleg van de Pyramide van Austerlitz.
Voor historici van de Utrechtse Heuvelrug is de kaart waardevol omdat zij: het landschap toont vóór de grote ontginningen van de 19e eeuw, inzicht geeft in de ontwikkeling van landgoederen, de oudste betrouwbare weergave is van diverse waterstructuren.
Bewaring en toegankelijkheid Het Nationaal Archief in Den Haag bewaart de originele militaire kaarten uit de Franse tijd, waaronder de Marmontkaart. Het Regionaal Archief Zuid‑Utrecht (RAZU) beschikt over reproducties en detailuitsneden van het gebied rond Driebergen‑Rijsenburg en Austerlitz. De Universiteitsbibliotheek Utrecht heeft digitale kopieën van Franse militaire kaarten in haar kaartcollecties. De Historische Vereniging Driebergen‑Rijsenburg bezit kopieën en gebruikt de kaart voor onderzoek naar lokale waterlopen, landgoederen en religieuze monumenten zoals de Lourdesgrot in Driebergen-Rijsenburg.
Literatuur - De Franse Tijd op de Utrechtse Heuvelrug, Uitgeverij Matrijs, Utrecht (2004). - Topografie van de Utrechtse Heuvelrug in de 18e en 19e eeuw, Rijksarchief Utrecht (1998).
Categorie:Geografie van Utrechtse Heuvelrug