Het Natura Apparaat was een Nederlandse verzetsorganisatie tijdens de Tweede Wereldoorlog die zich richtte op de logistieke ondersteuning van de illegaliteit. De organisatie verzorgde de inzameling, opslag en distributie van levensmiddelen, kleding en andere goederen voor onderduikers en verzetsgroepen die buiten het officiële distributiesysteem vielen.
Oorsprong en ontwikkeling De organisatie vond haar oorsprong in de hulp aan gezinnen van zeevarenden. In oktober 1941 kregen rederijen de opdracht van de bezetter om de uitbetaling van gages aan families van buitengaats verblijvend personeel te staken. Hierop ontstonden lokale hulpcomités, waaronder de Zeemanspot onder leiding van Abraham Filippo. Hoewel de Zeemanspot financiële steun bood, bleek er een groeiende behoefte aan directe middelen zoals voedsel en kleding voor de gezinnen van zeelieden. In reactie en in coordinatie met de Zeemanspot richtten Jan Verschure en Jan Bottema in 1941 het Natura-apparaat op.
Verschure en Bottema waren werkzaam als inspecteurs bij de Rijksverkeersinspectie. Deze functie bood hen toegang tot vervoermiddelen en de benodigde vergunningen om goederen te transporteren. Het Natura Apparaat fungeerde als de logistieke tak van het verzet, waarbij de financiering nauw verweven was met het Nationaal Steun Fonds (NSF). Andries Teunissen, binnen het verzet bekend onder de schuilnaam 'De Visser', vormde de directe schakel tussen de financiële leiding van het NSF en de logistieke operaties van het Natura Apparaat.
Activiteiten en ondersteuningsnetwerk De kernactiviteit van het apparaat was het beheer van een clandestien distributienetwerk. Goederen zoals graan en kookolie werden aangekocht, of gevorderd onder dekmantel van officiële instanties zoals de Crisis Controle Dienst (CCD) of het Aan- en Verkoopbureau van Akkerbouwproducten (AVA). In sommige gevallen werden goederen geconfisqueerd van zwarthandelaren. Het netwerk maakte gebruik van opslaglocaties door het hele land, waaronder loodsen van de Holland-Amerika Lijn in Rotterdam. Voor het transport werd onder meer gebruikgemaakt van de Auto Bevrachtingsdienst (ABD), een systeem dat door Verschure was opgezet voor het Ministerie van Verkeer en Waterstaat. Natura werkte nauw samen met andere groepen zoals de Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers (LO) en leverde goederen voor Rode Kruis-pakketten aan kampen zoals Amersfoort, via Dienst voor Speciale Hulpverlening van het Nederlandse Rode Kruis opgezet door Loes van Overeem, en Vught.
Voor de adviezen op het gebied van de voedselpositie bestond direct contact van het Natura-apparaat met de leiding van het Rijksbureau voor Voedselvoorziening in Oorlogstijd van het Ministerie van Landbouw en Visserij dat onder leiding stond van Stefan Louwes.
Organisatiestructuur Natura was vertegenwoordigd in 'de Kern', een coördinerend orgaan van de belangrijkste verzetsorganisaties, waaronder de LO, de LKP, de Raad van Verzet en het NSF. Binnen dit orgaan werd overleg gepleegd over onderduikhulp en financiering. De organisatie onderhield tevens contacten met Stefan Louwes van het Rijksbureau voor Voedselvoorziening in Oorlogstijd voor advies over de voedselpositie.
Vanwege het risico op infiltratie en arrestaties werd de aanvankelijk gecentraliseerde structuur in augustus 1944 gedecentraliseerd. Schattingen van het aantal betrokkenen variëren van 500 tot 3.000 medewerkers, van wie velen ook deelnamen aan andere verzetsinitiatieven.
Natura Apparaat was deel van de Kern, een door Walraven van Hall (Van Tuyl), leider van het NSF, met Dijkstra van het National Comité (NC) en De Ridder van het LO, in januari '44 opgezette organisatie om het nationale verzet te coördineren.
Uitdagingen en risico's De leiding van de organisatie leed zware verliezen door arrestaties. Jan Verschure werd in maart 1943 opgepakt, gevolgd door Andries Teunissen in augustus 1944 en Jan Bottema in november 1944. Van hen overleefde alleen Teunissen de oorlog; Verschure en Bottema kwamen om in gevangenschap. Ondanks deze uitdagingen zette Natura door en speelde het een cruciale rol in het ondersteunen van het Nederlandse verzet, vooral tijdens de barre omstandigheden van de Hongerwinter en de Spoorwegstaking.
Na de bevrijding Direct na de bevrijding is en voorlopig bestuur gevormd van de Naturagroep bestaande uit S.J. Mansholt, Schagen van Leeuwen, C.J. Schut, Andries Teunissen, en Jan Idema. In de eerste naoorlogse vergadering op 14 juli 1945 van het Natura Apparaat spreekt Andries Teunissen en de notulen lezen:
Het Natura Apparaat heeft zelf zorg gedragen voor het afhandelen van alle openstaande rekeningen en verplichtingen terwijl de nabestaanden werden verzorgd via de Stichting 1940-1945 die opgezet was met resterende gelden van NSF.
Nalatenschap en betekenis Natura bood essentiële steun aan mensen in nood, waardoor tallozen konden overleven en de algehele verzetsinfrastructuur werd versterkt. Natura's inspanningen getuigen van de veerkracht en solidariteit van een netwerk van Nederlanders uit alle lagen van de bevolking samengebracht door een gezamenlijk doel: het helpen van hun medemens als tastbare daad van verzet. De geschiedenis van het Natura Apparaat wordt bewaard en gepresenteerd via natura-apparaat.nl en ondersteund door de Stichting Future Memory.
Categorie:Nederlands verzet in de Tweede Wereldoorlog