De Ninoofse reuzen zijn de reuzenfiguren uit de Oost-Vlaamse stad Ninove. De reuzenfamilie bestaat uit zeven reuzen, die beheerd worden door de vzw VVV Ninove. De reuzenfamilie van Ninove is sinds 2021 een onderdeel van de Reuzen in Vlaanderen vzw, die de reuzencultuur in stand houdt in Vlaamse gemeenten. De reuzenbeheerder maakt officieel geen deel uit van de Inventaris Vlaanderen Immaterieel Cultureel Erfgoed.
Er zijn geen gekende reuzen in de verschillende deelgemeenten.
Geschiedenis De oudste bekende stadsreuzen van Ninove werden vermeld in de stadsrekeningen uit de periode 1528-1530. Deze documenten maken de eerste melding van een reus en een reuzin die eigendom waren van de stad. De reus was vervaardigd uit gevlochten wilgentenen; het hoofd werd gesneden door de Ninovese beeldsnijder Cornelis Cobbaert. De schepenklerk Pieter Warants stond in voor de beschildering van de reus. De reus droeg een gewaad van rode saai (een wollen stof), terwijl de reuzin was gekleed in rood laken.
Ongeveer tien jaar later werd een nieuw reuzenpaar vervaardigd. Geschiedschrijver Vangassen merkte hierover op: “Het ging met de reuzen zoals met de duivels: steeds meer en meer.”Reuzen in Denderland (2018)
In latere perioden kende Ninove nog andere reuzen, waaronder Wannes en Wanna, ook wel de ‘Wortelkrabbers’ genoemd naar de bijnaam van de Ninovieten. Deze figuren, gemaakt in 1948, waren voor het laatst te zien in 1971 tijdens het Ninoofse carnaval. Sindsdien zijn zij spoorloos verdwenen. Daarnaast bestond op de Burchtdam de figuur ‘Mangsken de verstoteling’.
De hedendaagse stadsreuzen zijn sinds 1990 in beheer van de VVV Ninove, die in 1986 als vzw was opgericht.
Op 18 september 2021 vierden Doeken & Doeka hun 75ste huwelijksjubileum. Ze waren naar aanleiding van dit jubileum volledig vernieuwd. De provinciale voorzitter van ‘Reuzen in Vlaanderen’ stelde Ninove officieel aan tot ‘Reuzenvriendelijke gemeente’.
Toen groeide ook het idee voor een boek over de Ninoofse reuzen. Het geïllustreerde naslagwerk bevat verhalen en anekdotes over de geschiedenis van de reuzen. Het boek beschrijft tevens wat er schuilgaat achter het reuzenleven: van mandenmakers en kleedsters tot de onmisbare reuzendragers. Verder kregen enkele bijzondere Vlaamse reuzen een plaats in het boek.
Begin 2026 kregen de reuzen een nieuwe onderstel met wieltjes, waardoor ze gerold in plaats van gedragen kunnen worden. Dit is het werk van de leerlingen van het zesde jaar Lassen-Constructie.
Samenstelling Ninove heeft zeven reuzen: Doeken, Doeka, Geeraard, Bockstael, Hansk Den Belleman, Sint-Pieter en Mandus de ezel.
Doeken, Doeka en Geeraard Het reuzengezin bestaat uit Doeken, Doeka en hun zoon Geeraard. Doeken van de Pinkeling werd geboren op 29 februari 1812 en is de zoon van Koben van de Pinkeling en Hermada van de Molenbeek. In 1946 trad hij in het huwelijk met Doeka van de Spoelfonteyne nadat zij reeds acht jaar samen waren. Doeka, geboren in 1802, is de dochter van Sylvester, kasteelheer van Ninove, en diens echtgenote Sophie van de Reit. Omdat het echtpaar sinds 1934 in de Belanowijk woonde, werd het huwelijk door de Ninovieters omschreven met het dialectgezegde “BEter LAat dan NOoit”. Kort na het huwelijk werd hun zoon Geeraard Lavendel geboren, die in 1947 werd gedoopt. Geeraards familienaam Lavendel verwijst naar de Lavendelstraat.
Doeken, Doeka en Geeraard zijn de wijkreuzen van de Belanowijk, de handelswijk rond de Geraardsbergse- en Lavendelstraat, die werd opgericht in 1929. Het is niet bekend of deze reuzen gebaseerd zijn op historische personen. Wel is bekend dat het woord doeken in het Ninovese dialect een onnozele goedzak aanduidt. De verwijzingen naar ‘Pinkeling’ en ‘Spoelfonteine’ zijn vandaag niet meer te duiden. De naam ‘Reit’ in Doeka’s afstamming verwijst mogelijk naar de Rijt, een zijrivier van de Dender.
De reuzen hebben een lichaam van wijmen (flexibele wilgentakken). De hoofden van Doeken en Doeka waren oorspronkelijk vervaardigd uit geperst karton, terwijl Geeraard een uit hout gesneden hoofd heeft. De kledij van de reuzen werd doorheen de jaren meermaals aangepast. In de jaren 1980 kregen Doeken en Doeka een nieuwe outfit. In 2011 ontving Geeraard, ter gelegenheid van zijn 65-jarig bestaan, een nieuw matrozenpak; datzelfde jaar kreeg ook het echtpaar nieuwe kledij. In 2016, bij hun platina huwelijksjubileum, werden de kartonnen hoofden van Doeken en Doeka, die tekenen van slijtage vertoonden, vervangen door replica’s in polyester. De VVV Ninove lande in 2018 om op termijn ook hun manden en kledij te restaureren.
Reus Bockstael Reus Bockstael werd gedoopt op 24 september 1988. De reus is geïnspireerd op de volksfiguur Frans Blanckaert (1900–1963), bijgenaamd Bockstael. Hij was in Ninove een bekende figuur over wie verschillende volksverhalen de ronde deden. Zo zou hij met een kan de cafés van de stad hebben bezocht om bierrestjes uit glazen te verzamelen. Daarnaast droeg hij steevast een Franstalige krant bij zich die hij niet kon lezen en stond hij bekend om zijn te korte broek, waarvan hij de pijpen inkortte wanneer hij een nieuwe kreeg.
Reus Bockstael is opgebouwd rond een brede bamboemand en is de zwaarste van de Ninovese reuzen. Het hoofd werd ontworpen door de Ninovese kunstenaar Rufijn De Decker.
Hansken (Hans) Den Belleman Sinds 17 oktober 2015 heeft Ninove een reus met de stadsbelleman Hans Van Laethem also inspiratiebron. De figuur is gebaseerd op Hans Van Laethem, stadsbelleman van Ninove en winnaar van Belgische, Europese en wereldtitels in het bellemanambt. Op de dag van de onthulling werd hij gehuldigd als ambassadeur van de stad. Als erkenning kreeg hij, in aanwezigheid van collega-bellemannen uit binnen- en buitenland, een reuzenbeeld naar zijn evenbeeld. De reus kreeg de naam Hans.
De reus is vier meter hoog en werd vervaardigd door Lieve Lieckens. De kledij werd gemaakt door doopmeter Hilde Baeyens. Het hoofd werd gerealiseerd door Kris De Poorter uit Aalst.
Sint-Pieter Reus Sint-Pieter verwijst naar de apostel Petrus. De reus werd geïntroduceerd naar aanleiding van de Sint-Pietersfeesten in de Stationsstraat en omgeving. Hij is afgebeeld met een vislijn waaraan een rieten wortel en een rieten pint bevestigd zijn. Aan het koord rond zijn pij draagt hij een sleutel, een traditioneel attribuut dat in de iconografie verwijst naar de sleutels van de hemelpoort en daarmee naar Sint-Pieter.
De draagmand van de reus heeft een smalle basis en stevige draagstokken, wat het dragen bemoeilijkt. De kledij en attributen zijn nog oorspronkelijk bewaard gebleven. Sint-Pieter behoort tot de jongere generatie Ninovese reuzen. Het hoofd en de handen zijn vervaardigd uit papier-maché door kunstschilder Jan Van der Smissen uit Pollare.
Mandus, de ezel De meest recente Ninovese reus stelt geen mens voor, maar een ezel. Deze figuur verwijst naar de bijnaam van de Ninovieters. Volgens de overlevering verdween tijdens een inval van Aalstenaars de sluitpin van de Koepoort, waarna de stadspoort noodgedwongen met een wortel werd vergrendeld. Toen een ezel de wortel opat, konden de Aalstenaars de stad binnentrekken. Aan deze gebeurtenis zou de bijnaam ‘wortelkrabbers’ voor de Ninovieters zijn ontleend.
De exacte ouderdom van de ezel is onbekend. Het hoofd is uit hout gesneden en de ogen zijn uitgevoerd als lichtjes. De ezel behoort tot de wijk Koekelberg. Tegenwoordig is de figuur gemonteerd op wieltjes; vroeger werd hij gedragen door twee personen. In 2011 werd de ezel volledig gerestaureerd, nadat hij jarenlang niet was tentoongesteld.
Evenementen Tijdens het jaarlijkse Ninove carnaval openen de reuzen, na de Karnavalraad, de carnavalsstoet.
Toen de historische Koepoort opgefrist was, werd dit gevierd op 10 en 11 maart 2012 met optredens, folkloristische festiviteiten en de opgeknapte reuzenezel. De reuzenezel maakte opnieuw deel uit van de Ninoofse reuzenfamilie.
Tijdens de Autovrije Zondag op 16 september 2018 vond in de Hospitaalkapel een lezing plaats over de reuzencultuur in Vlaanderen. De aanwezige reuzenverenigingen ondertekenden het erfgoedzorgplan van Reuzen in Vlaanderen vzw en werden toegevoegd aan de lijst van erkende reuzen. In de namiddag verbroederen de reuzen uit de Denderende steden Aalst en Ninove tijdens een reuzenstoet, onder begeleiding van de Koninklijke Harmonie Sint-Cecilia van Appelterre-Eichem. De reuzendag ‘Reuzen in Denderland’ was een organisatie van Erfgoedcel Denderland, de stad Ninove en VVV Ninove.
Op zondag 27 februari 2022 stonden de reuzen aan de aankomst van de 77ste editie van de Omloop Het Nieuwsblad de renners op te wachten.
Gerelateerde vereniging De vzw VVV Ninove staat in voor het onderhoud en de restauratie van de reuzen en verzorgt de praktische afspraken met de reuzendragers. De Ninoofse reuzenfamilie wordt tentoongesteld in het toeristisch bezoekerscentrum van de Oude Hospitaalkerk.
In september 2018 waren er twaalf reuzendragers om de zeven reuzen te dragen. Er kwam toen een oproep naar nieuwe reuzendragers. Voor de zwaarste reus, Hansken Den Belleman, zijn vijf dragers nodig, vooral tijdens carnaval. Voor Sint-Pieter en Bockstael, zijn er best vier dragers.
Bierkaartjes Naar aanleiding van de geboorte van Hansken de Belleman werden er vijf bierkaartjes uitgebracht op 50.000 exemplaren met de afbeeldingen van de zeven Ninoofse reuzen.
Zie ook Lijst van termen in de reuzencultuur Lijst van stadsreuzen
Externe links
Reuzen op Ninove leeft en op Reuzen van Ninove op Histories.be Ninoofse reuzen op Photofinish.be
Categorie:Ninove Categorie:Cultuur in Oost-Vlaanderen Categorie:Stadsreuzen uit België