De minister van Asiel en Migratie is een Nederlandse minister zonder portefeuille met een eigen begroting, verantwoordelijk voor het Nederlandse asiel- en migratiebeleid. De functie heeft sinds 2002 verschillende benamingen en organisatorische vormen gekend, waaronder minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie en minister voor Immigratie, Integratie en Asiel.
Afhankelijk van de kabinetsperiode ressorteerde de minister onder verschillende ministeries. Sinds 2026 maakt de minister deel uit van het ministerie van Justitie en Veiligheid, zonder leiding te geven aan een zelfstandig departement.
Geschiedenis 2002–2006: Vreemdelingenzaken en Integratie
De functie werd in 2002 ingesteld als minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie, een minister zonder portefeuille. De eerste bewindspersoon was Hilbrand Nawijn (Lijst Pim Fortuyn) in het Kabinet-Balkenende I (juli 2002 – mei 2003, vanaf oktober 2002 demissionair).
In het Kabinet-Balkenende II nam Rita Verdonk (VVD) deze functie over (2003–2006).
2006–2010: Herverdeling van de portefeuille
Na een op 13 december 2006 aangenomen motie van afkeuring over het niet uitvoeren van een motie inzake een generaal pardon voor asielzoekers, werd besloten dat Verdonk niet langer verantwoordelijk bleef voor Vreemdelingenzaken. Deze portefeuille werd ondergebracht bij de minister van Justitie, Ernst Hirsch Ballin. Verdonks takenpakket werd gewijzigd naar Integratie, Jeugdbescherming, Preventie en Reclassering.
Daarna werd Ella Vogelaar minister voor Wonen, Wijken en Integratie. Het integratiebeleid werd ondergebracht bij het ministerie van VROM, terwijl de justitiële aspecten van het vreemdelingenbeleid bij de staatssecretaris van Justitie kwamen te liggen.
Tussen 2006 en 2010 was er geen aparte minister voor asiel en migratie.
2010–2012: Immigratie en Asiel thumb|Piet Hein Donner (rechts) droeg op 16 december 2011 de portefeuille van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over aan Liesbeth Spies terwijl het onderdeel Integratie overging naar de portefeuille van minister Gerd Leers (links) In het Kabinet-Rutte I (2010–2012) werd de portefeuille in een nieuwe vorm heringevoerd als minister voor Immigratie en Asiel. Gerd Leers (CDA) bekleedde deze functie vanaf 14 oktober 2010. Sindsdien maakt de minister deel uit van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Op 16 december 2011 werd Integratie toegevoegd aan zijn portefeuille, waarmee de titel feitelijk werd: minister voor Immigratie, Integratie en Asiel.
Bij de formatie van het kabinet-Rutte II (2012) verdween de aparte ministerspost. Immigratie en asiel gingen naar het ministerie van Veiligheid en Justitie, terwijl integratie en inburgering werden ondergebracht bij het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
2012–2024: Staatssecretaris In de kabinetten kabinet-Rutte II, kabinet-Rutte III en kabinet-Rutte IV werd de portefeuille Asiel en Migratie beheerd door een staatssecretaris en niet door een aparte minister.
2024–2026: Zelfstandig ministerie
In juli 2024 werd bij het aantreden van het kabinet-Schoof een speciaal ministerie van Asiel en Migratie ingesteld als zelfstandig ministerie. De minister van Asiel en Migratie kreeg daarmee de leiding over een eigen departement. Gidi Markuszower was in eerste instantie de beoogde minister, maar na een screening door de AIVD, waaruit bleek dat er "negatieve bevindingen" waren, werd hij teruggetrokken als kandidaat. Uiteindelijk werd Marjolein Faber (PVV) benoemd als minister van Asiel en Migratie. Na de val van het kabinet-Schoof op 3 juni 2025 is het Ministerie van Asiel en Migratie opgeknipt. Vanwege de val van het kabinet-Schoof en het feit dat de PVV zijn ministers terugtrok, ontstond er onenigheid over wie Marjolein Faber zou opvolgen als minister van Asiel en Migratie. Er werd gekozen voor het opsplitsen van de portefeuille, zodat iedere partij een deel beheerde, terwijl de eindverantwoordelijkheid bij de VVD kwam te liggen via David van Weel.
2026–heden: Onderdeel van het ministerie van Justitie en Veiligheid
Bij de formatie van het kabinet-Jetten (2026) werd het ministerie opgeheven als afzonderlijk departement en ondergebracht bij het ministerie van Justitie en Veiligheid. Sindsdien maakt de minister van Asiel en Migratie deel uit van dit ministerie, zonder leiding te geven aan een zelfstandig departement.
Lijst van ministers Kabinet Periode Minister/staatssecretaris Partij kabinet-Jetten 2026–heden Bart van den Brink CDAvanaf 2026 minister van Asiel en Migratie, als minister zonder portefeuille verbonden aan het ministerie van Justitie en Veiligheid kabinet-Schoof 2025–2026 David van WeelNa de val van het kabinet-Schoof werd ervoor gekozen de portefeuille op te splitsen, zodat David van Weel, Mona Keijzer en Eddy van Hijum elk een deel beheerden, terwijl de eindverantwoordelijkheid bij David van Weel kwam te liggen. VVD 2024–2025 Marjolein Faber PVV vanaf 2024 minister van Asiel en Migratie kabinet-Rutte IV 2022–2024 Eric van der BurgVan der Burg werd in 2023 vanwege ziekteverlof gedurende een maand vervangen door Christophe van der Maat VVD kabinet-Rutte III 2019–2022 Ankie Broekers-Knol VVD 2017–2019 Mark Harbers VVD kabinet-Rutte II 2015–2017 Klaas Dijkhoff VVD 2012–2015 Fred Teeven VVD vanaf 2012 werd de portefeuille voor Asiel en Migratie beheerd door een staatssecretaris van Veiligheid en Justitie kabinet-Rutte I 2010–2012 Gerd Leers CDA vanaf 2010 minister voor Immigratie en Asiel kabinet-Balkenende IV 2007–2010 Nebahat Albayrak PvdA vanaf 2007 werd de portefeuille voor Asiel en Migratie beheerd door een staatssecretaris van 2006 tot 2007 was er geen specifieke bewindspersoon voor deze portefeuille; hij maakte deel uit van het takenpakket van de minister van Justitie kabinet-Balkenende II 2003–2006 Rita Verdonk VVD kabinet-Balkenende I 2002–2003 Hilbrand Nawijn Lijst Pim Fortuyn vanaf 2002 minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie
Categorie:Ambtelijke titulatuur