miniatuur|275px|Katsura-keizerlijke villa, Kyoto, een vroeg voorbeeld van de sukiya-stijl. Het rechtergebouw is ouder dan het linker en vertoont meer overeenkomsten met de oudere shoin-stijl. is een type Japanse woonarchitectuur. Suki (Ateji: 数寄 of 数奇) betekent een verfijnde, gecultiveerde smaak en een genoegen in elegante bezigheden,Kenkyusha's New Japanese English Dictionary, vierde editie 1974, p.1674 en verwijst naar het genieten van de zorgvuldig uitgevoerde Japanse theeceremonie.

Het woord verwees oorspronkelijk naar een klein gebouw voor de Japanse theeceremonie (een chashitsu) en werd geassocieerd met ikebana en andere traditionele Japanse kunstvormen. Later ging de term een architectuurstijl aanduiden voor openbare gebouwen en particuliere woningen die is gebaseerd op de esthetiek van het theehuis.Kodansha Encyclopedia of Japan, eerste editie 1983, deel 7, p.265

Historisch en traditioneel wordt sukiya-zukuri gekenmerkt door het gebruik van natuurlijke materialen, in het bijzonder hout. In de hedendaagse architectuur worden de formele en ruimtelijke principes voortgezet met moderne materialen zoals staal, glas en beton.Itoh (1972), p.224

Ontstaan In 1587 nam Toyotomi Hideyoshi (1536–1598) de theemeester Sen no Rikyū in dienst als adviseur op esthetisch gebied. Binnen het complex van Hideyoshi’s imposante Jurakudai-kasteel in Kyoto ontwierp Rikyū een gebouw van achttien tatami-matten, bekend als de Gekleurde Shoin. Dit wordt beschouwd als het eerste voorbeeld van sukiya-zukuri-architectuur.Itoh (1972), p.12

De stijl ontwikkelde zich verder tijdens de Azuchi-Momoyama-periode (1568–1600) en werd gekenmerkt door kleine ruimten, meestal van vier en een halve tatami of minder, voorzien van een tokonoma en wandplanken. Deze gebouwen werden doorgaans betreden via een tuin, vaak langs een indirect, gebogen of diagonale route die geen direct zicht bood op het theehuis.Itoh (1972), p.96

Sukiya-zukuri omvat uiteenlopende gebouwtypen, waaronder particuliere woningen, villa’s, restaurants en herbergen. Een van de bekendste voorbeelden is het Katsura-keizerlijk landgoed in Kyoto. In de Edo-periode (1600–1868) werd de stijl populair onder stedelingen en werd het merendeel van de woningen in deze stijl gebouwd.

Vergelijking met verwante stijlen Tijdens de Azuchi-Momoyama-periode ontwikkelden zich naast de sukiya-stijl ook de contrasterende shoin-zukuri-residenties van de krijgersklasse. Waar sukiya kleinschalig, sober en ingetogen was, werd shoin-zukuri gekenmerkt door grote, monumentale ontvangstzalen die dienden voor ceremonieel en representatie door feodale heren. In een shoin gaf de bloemschikking in de tokonoma de rijkdom van de gastheer aan; de gast zat met de rug naar de nis. In een theehuis daarentegen zit de gast juist tegenover de tokonoma om deze te bewonderen.Itoh (1972), p.23

In shoin-zukuri verbinden horizontale lijsten (nageshi) vierkante zuilen; transoms zijn rijk gesneden en plafonds zijn cassettevormig. Wanden zijn afgewerkt en vaak voorzien van muurschilderingen. In sukiya-zukuri daarentegen worden vaak onbewerkte of ronde zuilen gebruikt, soms zelfs boomstammen met schors voor de centrale nakabashira. Wanden zijn eenvoudig afgewerkt met natuurlijke leempleister, ornamentiek is minimaal en de schoonheid schuilt in de verfijning van materiaalgebruik en proportie.Kodansha Encyclopedia of Japan

Ontwikkeling In het Gekleurde Shoin-theehuis kleurde Sen no Rikyū het hout met een mengsel van Bengaals rood en zwart om het een verouderde uitstraling te geven. Zijn leerlingen Oribe en Enshū gaven later de voorkeur aan lichtere kleuren en natuurlijke afwerkingen. Deze verandering wordt in verband gebracht met de ontwikkeling van de houtschaaft, die een consistenter oppervlak mogelijk maakte en de waardering voor onbewerkt hout vergrootte.Itoh (1972), p.20

Na de Meiji-restauratie van 1867 verloor de samoeraiklasse haar maatschappelijke positie en daarmee de relevantie van de shoin-stijl, terwijl de sukiya-stijl zich verder ontwikkelde en werd herwaardeerd binnen de modernistische architectuur.

De stijl vereist een subtiele harmonie tussen opdrachtgever, architect en timmerman, evenals een diepgaande kennis van materialen.Itoh (1972), p.25 In 1934 moedigde architect Isoya Yoshida het gebruik van de sukiya-stijl met moderne materialen aan, mits de natuurlijke eigenschappen van het hout centraal bleven staan.Itoh (1972), p.26

Hoewel oorspronkelijk gebaseerd op natuurlijke materialen, vooral hout, paste de sukiya-stijl zich aan moderne materialen zoals beton en staal aan. Architectuurhistoricus Teiji Itoh benadrukt dat de stijl primair gericht is op interieurontwerp en daardoor goed toepasbaar blijft in moderne gebouwen.Itoh (1972), pp.220–221

Invloed miniatuur|Japans theehuis op de World's Columbian Exposition (Chicago, 1893) Tijdens de World's Columbian Exposition in Chicago in 1893 werd een “Nippon Tea House” gebouwd in een vrije interpretatie van de sukiya-stijl.Stewart (2002), p.73 Historici hebben gesuggereerd dat dit invloed had op architecten als Frank Lloyd Wright.Nute (1993), pp.53–67

In 1934 verwerkte architect Sutemi Horiguchi elementen van de sukiya-stijl in het tuinontwerp van zijn Okada-woning, waarbij westerse en oosterse principes werden samengebracht.Stewart (2002), p.129

Categorie:Architectuur in Japan Categorie:Bouwstijl