miniatuur|Een portret van James Allen uit 1829, getiteld The Female Husband! Vrouwelijke echtgenoten, beter bekend onder de Engelse term female husbands, zijn personen die bij de geboorte de vrouwelijke sekse toegewezen kregen, maar later in hun leven zich kleedden en gedroegen als mannen. Zij trouwden ook met vrouwen, (ruim) voor de legalisering van het homohuwelijk en vaak in tijden waarin sodomie nog strafbaar was. Veelal zijn we op de hoogte van hun geschiedenissen door juridische of kerkelijke vervolgingen voor sodomie en andere aanverwante strafbare feiten.

Verspreiding en gebruik van de term Schrijver en toneelschrijver Henry Fielding was de eerste die de term 'female husband' gebruikte in 1746. De term sloeg aan en zou in het Engelse taalgebied tot begin 20e eeuw gebruikt worden. De term werd in deze tijd vooral toegepast op blanken uit de arbeidersklasse. Historica en professor Emily Skidmore meent dat transmannen, een anachronistische term, zich in de Verenigde Staten niet alleen ophielden in steden zoals vaak wordt gedacht, maar ook op het platteland woonden. Zolang ze hard werkten, kostwinner waren en een huwelijk aangingen, werden zij volgens Skidmore geaccepteerd in deze landelijke gemeenschappen. Voorwaarde daarvoor was wel dat zij blanke Amerikanen waren. Naarmate de tijd vorderde, werd afwijken van de gangbare gendernormen echter steeds meer als een niet-Amerikaans verschijnsel ervaren.

In Nederland kennen we geen term om het verschijnsel te beschrijven. Toch zien we in Nederland ook zeker mensen die zich als female husbands gedroegen. Historici Rudolf Dekker en Lotte van de Pol publiceerden in 1988 een artikel waarin zij 120 Nederlandse vrouwen noemden die tussen 1500 en 1800 zich kleedden en gedroegen als mannen terwijl zij werkten op zee of in de krijgsmacht. Opvallend is dat zij benoemen dat in vroegmodern Europa gedacht werd dat een romantische relatie tussen twee mensen van hetzelfde geslacht onmogelijk was. Men meende dat iemand die verliefd werd op een vrouw, daarmee direct een man was en zich ook als zodanig diende te gedragen. Daar hoorde bij dat deze persoon trouwde met de vrouw die diens liefde had opgewekt. Toch was travestie verboden, wat vrouwelijke echtgenoten in een lastige positie dwong.

Publieke ontvangst Historica Jen Manion meent dat de opkomst van kranten essentieel was voor de verspreiding van het concept 'female husband'. In Amerika en Groot-Britannië werden verhalen over deze personen breed gedeeld, wat volgens haar wijst op een 'fascinatie met en zorgen over seksuele verschillen, gender-rollen en het huwelijk'.

Toch eindigden de verhalen van vrouwelijke echtgenoten vaak niet positief; ze werden in de bronnen belachelijk gemaakt en als onbelangrijk weggezet. Zoals al eerder gezegd, zijn (de verhalen van) veel van de echtgenoten doordat ontdekt werd dat ze bij hun geboorte de vrouwelijke sekse toegewezen kregen, maar zich toch presenteerden als man. Geen enkele van deze echtgenoten kon het eerdere leven dat zij gehad hadden voortzetten; allen werden ze gedwongen zich te conformeren aan de vrouwelijke stereotypen.

Reacties echtgenotes Opvallend daarbij is dat ook de echtgenotes van deze vrouwelijke echtgenoten niet altijd aan de kant van hun echtgenoot bleven staan. Hoewel Manion niet uitsluit dat velen van hen tegenwoordig ook als queer omschreven zouden kunnen worden, hielden ze ook een gevaarlijk geheim in handen dat de machtsbalans in de relatie sterk veranderde. Zij hadden dan ook veel meer agency dan de gemiddelde echtgenote in deze tijd. In sommige gevallen onthulden ze het geheim van hun echtgenoot. Zij deden veelal dit om twee redenen. De eerste reden was dat zij tot hun schrik uitvonden dat hun echtgenoot niet geboren was als man. Daarnaast gebruikten ze de informatie ook om een gunstige scheiding af te kunnen dwingen.

Bij naam bekende vrouwelijke echtgenoten Er is, veelal door verschillende juridische procedures, een aantal namen van vrouwelijke echtgenoten overgeleverd. Onder hen zijn onder meer: James How (Verenigd Koninkrijk, circa 1716 - 1780) Ann Marrow (Verenigd Koninkrijk, circa 1777) Enriqueta Favez (Zwitserland, circa 1791 – Verenigde Staten, 1856)

Uit de Nederlanden zijn bekend: Barbara Adriaens (Brouwershaven, circa 1611 - na 31 mei 1636) Maria van Antwerpen (Breda, gedoopt 17 januari 1719 – aldaar, begraven 16 januari 1781)

Categorie:Vrouwen vermomd als mannen in het leger Categorie:Historische transpersoon Categorie:Historische lhbti'er Categorie:Homoseksualiteit in de geschiedenis