Afrofuturisme is een cultureel stromingsveld dat elementen van sciencefiction, geschiedenis en technologie verbindt met kunst en cultuur van de Afrikaanse diaspora, met name die van de Afro-Amerikaanse gemeenschap. De term werd in 1993 geïntroduceerd door de Amerikaanse cultuurcriticus Mark Dery.
Het afrofuturisme uit zich in onder meer literatuur, muziek, beeldende kunst en film. Thema's als kolonialisme, identiteit en technologische moderniteit worden in deze werken op nieuwe manieren verbeeld. Door middel van futuristische of alternatieve werelden wordt ruimte gecreëerd om historische ervaringen van onderdrukking te herinterpreteren.
De stroming vindt zijn weerslag in het werk van uiteenlopende kunstenaars en auteurs, waaronder schrijvers als Samuel R. Delany en Octavia Butler, muziekartiesten zoals Sun Ra, en beeldend kunstenaars als Jean-Michel Basquiat. Ook in populaire cultuur, bijvoorbeeld in hiphopprojecten zoals Deltron 3030 en Warp 9 of in stripfiguren zoals Black Panther, zijn duidelijke afrofuturistische elementen terug te vinden.
Geschiedenis Ontstaan in de muziek (jaren 1970) Een vroeg voorbeeld van deze esthetiek is de film Space Is the Place (1974), waarin jazzmuzikant Sun Ra met zijn band in een sciencefictionverhaal verschijnt. In de film bereidt hij een groep jonge zwarte mensen voor om een andere planeet te koloniseren en daar een nieuwe afrocentrische beschaving op te bouwen. Het idee van de ruimte als plaats van bevrijding en heruitvinding werd een belangrijk motief binnen afrofuturistische kunst.
thumb|George Clinton (links boven) tijdens een optreden met Parliament-Funkadelic, 2008
George Clinton en zijn bands Parliament en Funkadelic waren zeer invloedrijk in het populariseren van afrofuturistische muziek. Het album Mothership Connection (1975) gebruikte ruimtevaart en sciencefiction als metaforen voor zwarte emancipatie. Clinton trad op in futuristische kostuums en ontwikkelde een uitgebreid fictief universum rond zijn muziek, met personages en alter ego's zoals Star Child. Het gebruik van zulke fictieve personages werd later een terugkerend element in afrofuturistische muziek, bijvoorbeeld bij Janelle Monáe. Een andere belangrijke invloed was DJ Kool Herc, een Jamaicaans-Amerikaanse dj die in de jaren 1970 actief was in New York. Hij combineerde het krachtige geluid van Jamaicaanse soundsystems met R&B en vroege rap.
Vergelijkbare futuristische elementen zijn ook te vinden in het werk van Jimi Hendrix (bijvoorbeeld op het album Electric Ladyland) en Herbie Hancock, die in de jaren zeventig veel experimenteerde met elektronische instrumenten en synthesizers. Albumhoezen en visuele kunst speelden daarbij een belangrijke rol, met futuristische of kosmische beeldtaal.
Culturele analyse (jaren 1990) In de vroege jaren 1990 werd de cultuurstroming voor het eerst onderzocht, onder meer door de Amerikaanse cultuurcriticus Mark Dery, die het fenomeen beschreef in zijn essay 'Black to the Future' (1993). Hij gebruikte daar de term afrofuturism. Sindsdien hebben verschillende cultuurwetenschappers, waaronder Alondra Nelson, het concept verder onderzocht. Een terugkerend thema is het idee van de "alien" of "ander". In Afrofuturistische kunst kan buitenaardsheid zowel letterlijk (ruimte en aliens) als figuurlijk (maatschappelijke uitsluiting) worden begrepen.
Nelson bekritiseerde het idee van een zogenaamde digitale kloof: het argument dat raciale en economische ongelijkheid automatisch leidt tot minder toegang tot technologie. Volgens haar kan zo'n benadering onbedoeld het beeld versterken dat zwarte gemeenschappen buiten technologische vooruitgang staan.
21ste eeuw thumb|Janelle Monáe in 2010
In de eenentwintigste eeuw ontwikkelde het afrofuturisme zich verder als brede culturele beweging in muziek, kunst, literatuur, film en mode. Artiesten zoals Solange Knowles, Rihanna en Beyoncé gebruiken afrofuturistische elementen in hun muziek en visuele stijl.
Het werk van Janelle Monáe wordt vaak gezien als een belangrijk voorbeeld van hedendaags afrofuturisme. In haar muziek en videoclips gebruikt zij een fictief personage, Cindi Mayweather, een androïde die in opstand komt tegen een onderdrukkend systeem. Deze verhaallijn verwijst naar thema's als slavernij, vrijheid en maatschappelijke controle.
Zie ook Cyberpunk
Referenties
Externe link Afrofuturism – Literary and Critical Theory , Oxford Bibliographies
Categorie:Futurisme Categorie:Afro-Amerikaanse muziek