miniatuur|Een vrijstaand borduurraam uit 1912 Een borduurraam is een hulpmiddel bij het borduren. Het principe lijkt op dat van een borduurring, maar een borduurraam is rechthoekig en over het algemeen groter van formaat. Daarom is het beter geschikt dan een borduurraam om grotere ontwerpen te borduren, en bovendien is het eenvoudiger om de stof recht op te spannen.
De term borduurraam wordt ook gebruikt voor een hulpmiddel om machinaal te borduren met een naaimachine die ook borduursteken kan maken. Dit raam wordt dan rondom de naald gelegd en kan bewogen worden, terwijl de naald op en neer gaat. Dergelijke ramen worden ook voor het machinaal quilten gebruikt.
Functie miniatuur|Een vrouw in Tunis werkt aan een borduurraam. Zij neemt op dit moment waarschijnlijk een kraal uit een schaaltje met haar borduurnaald. Te zien is dat ze een vingerhoed gebruikt aan haar middelvinger. Haar linkerhand wordt gebruikt aan de onderkant. De basale functie van een borduurraam is het strak houden van de stof of het stramien waarop geborduurd wordt. Daarmee wordt voorkomen dat de stof gaat rimpelen of scheef trekt. Bij het opspannen moet ervoor gezorgd worden dat de stof recht van draad blijft, dat wil zeggen dat schering en inslag haaks op elkaar staan.
De borduursteken worden regelmatiger bij gebruik van dit hulpmiddel. De persoon die borduurt kan dan het borduurgaren strak aantrekken zonder dat de stof gaat rimpelen. Een borduurraam kan zowel gebruikt worden voor vrij borduurwerk als voor borduren met een telpatroon. miniatuur|Gravure van een borduurster met cupido, waar te zien is dat de ene hand boven het borduurwerk gehouden wordt, de andere eronder. Rond 1627. Een groot voordeel van een borduurraam op een standaard of op de tafel is dat de borduurster beide handen vrij heeft. De borduurster, meestal een vrouw, houdt haar ene hand boven het stramien, haar andere hand pakt de naald als die door de stof is gestoken, en steekt hem op de juiste plaats weer terug voor de volgende steek. Bij het traditioneel borduren op een borduurraam wordt de naald dus heen en weer gestoken. De stof is ook te strak aangespannen om de naald in een beweging op en neer te steken, zoals gebeurt bij het borduren zonder raam, uit de losse hand, bijvoorbeeld bij de stiksteek. Dat beide handen vrij zijn, heeft ook grote voordelen van het opnaaien van een lint of koord.
Op een groot borduurraam kan de gebruiker ook andere materialen neerleggen - mits deze niet te zwaar zijn - zoals een schaaltje met kralen, de borduurgarens en het telpatroon.
Afmetingen De afmetingen van borduurramen lopen uiteen. De grootste hebben zijden tot 1 meter, maar die zijn eigenlijk te groot om praktisch te zijn. Een maximale afmeting van 70 cm is nog goed hanteerbaar, twee keer de lengte van een gemiddelde onderarm. Dan kan er vanaf beide kanten van het raam tot aan het midden geborduurd worden zonder te moeten reiken.
Soorten en materiaal Er bestaan verschillende types: tafelmodellen en modellen die zelfstandig op de grond staan. Losse ramen kunnen ook op twee schragen worden gelegd. Het is praktisch als het borduurraam kan worden omgedraaid, om ook de andere zijde van het borduurwerk te bekijken. Dat is bijvoorbeeld onontbeerlijk bij het afhechten van het borduurgaren. Er bestaan ook in lengte en breedte verstelbare modellen.
Er zijn ook modellen waar een lange strook stof op een van de zijden kan worden opgerold en weer afgerold om telkens een stuk verder te werken. Kleine modellen kunnen in de hand gehouden worden, net zoals een borduurring, maar dan gaat een groot voordeel van een borduurraam, dat beide handen vrij zijn voor het werk, verloren.
Borduurramen kunnen zijn gemaakt van metalen buizen of van houten latten. Er bestaan ook varianten van kunststof. In alle gevallen wordt de stof over de gehele lengte en langs alle zijden mechanisch vastgeklemd, met een klem- of schroefconstructie. De stof waarop geborduurd wordt, mag daarbij niet beschadigd worden.
Geschiedenis
miniatuur|Borduurraam op een fresco in het Palazzo Schifanoia. Het fresco dateert uit 1470 en is gemaakt door Francesco del Cossa. De zittende vrouw links heeft het borduurraam op haar schoot. Het rust aan een zijde op een schraag. Naast haar een vrouw met een schaar. Al in de jaren 1400 ontstonden de borduurramen om de stof strak te spannen. Een boekilluminatie uit 1440 laat de maagd Maria zien die op een borduurraam werkt. In een fresco uit 1470 van Francesco del Cossa is ook een borduurraam te zien.
De eerste types borduurramen waren al verstelbaar via gaatjes of sleuven met pinnen. De stof werd met stevig garen aan het raam bevestigd om het strak te houden. miniatuur|Borduurraam in de Encyclopedia of Needlework uit 1886 van Thérèse de Dillmont. In de 19e eeuw was het ontwerp nauwelijks veranderd. Op een tekening uit 1886 is te zien dat het stramien werd opgespannen door een draad om de latten heen te slaan en aan de andere kant door de stof te steken. In deze periode werden zulke grote borduurramen gebruikt dat twee vrouwen er tegelijk aan konden werken. links|miniatuur|Madame de Pompadour, schilderij uit 1763 Borduren was in de 18e eeuw een bezigheid voor dames uit de betere standen. Er is een schilderij bekend van Madame de Pompadour waar zij werkt op een borduurraam. Zij is hier bezig met tambourborduren, een bepaalde borduurtechniek, waarbij de kettingsteek wordt gebruikt, al dan niet gecombineerd met kralen. Haar borduurraam, in zwart gelakt hout of ebbenhout, is zeer luxe uitgevoerd. miniatuur|Schilderij van Mary Cassatt, "Lydia at a Tapestry Frame", 1881 In de 18e eeuw verschenen ook de eerste ramen waarop langere stroken stof konden worden opgerold. Twee zijden werden gebruikt om de stof op te rollen, de andere twee om de stof onder spanning te houden. Daarbij werd voor lief genomen dat de stof slechts in een richting op grote spanning kon worden gehouden. Zo'n raam is afgebeeld op een schilderij van Mary Cassatt uit 1881.
In de tijd dat er nog geen kunstlicht was, werd een borduurraam bij het venster gezet.
Categorie:Borduren