thumb|300px|Minihandketel verwerkt in een pen. Handketel, Liefdesmeter, Liefdesbarometer, Liefdesthermometer of in het Engels Hand boiler is een glazen gesloten constructie, meestal een buisje met aan weerszijden een klein reservoir, gedeeltelijk gevuld met een heldere, gekleurde, volatiele vloeistof. Dit is een vloeistof die gemakkelijk verdampt; meestal methanol. In de buis bevindt zich een verzadigingsdruk (evenwicht) tussen de vloeistof- en de gasfase van dezelfde stof. Door het toepassen van warmte, middels de hand, zal het gas in de handketel uitzetten, waardoor het volume van het gas groter wordt. Dit heeft als effect dat de vloeistof wordt verplaatst; dit geeft een aantrekkelijk visueel effect. De reservoirs van sommige handketels zijn dermate groot dat er in het onderste reservoir een buisje zit verwerkt, wat verzekert dat middels druk de gekleurde vloeistof het buisje in wordt geduwd en richting het andere reservoir wordt verplaatst. Sol-Expert Group - Handketel, paars (ook wel liefdesbarometer genoemd) sol-expert, geraadpleegd: 14-03-2026
Werking Een handketel functioneert op een gelijkaardige wijze als het drinkend vogeltje. Bij verwarming van het onderste reservoir ontstaat er een verschil in temperatuur van respectievelijk het bovengelegen en het ondergelegen reservoir, waardoor ook de dampdruk in de twee reservoirs verschilt. Doordat de temperatuur in het lagergelegen reservoir hoger is, zal de dampdruk in dit reservoir ook hoger zijn. De vloeistof in het lagergelegen reservoir vloeit naar het hogergelegen reservoir ten gevolge van het verschil in dampdruk. De hoogte van de vloeistof wordt gegeven door:
waarbij: = de hoogte van de vloeistof, gerekend vanaf het reservoir. = het drukverschil tussen de twee reservoirs (die kan worden vastgesteld middels de Vergelijking van Antoine). = de dichtheid van de vloeistof. = de valversnelling.
Wanneer de temperatuur van een gas in een gesloten systeem toeneemt zal de druk ook toenemen. Door het toepassen van warmte aan een van de reservoirs zal er een temperatuurverschil ontstaan tussen de twee reservoirs en daardoor ontstaat er ook een drukverschil, hierdoor zal de vloeistof worden verplaatst. De vloeistof heeft de eigenschap dat deze gemakkelijk verdampt wat het beoogde effect vergroot. Het toevoegen van warmte zal tevens de vloeistof doen koken, waardoor er een nog groter drukverschil ontstaat. Het koken van de vloeistof veroorzaakt dat het gas zal gaan bubbelen door de vloeistof heen.
Een handketel wordt soms gebruikt voor het demonstreren van destillatie. Hierbij wordt één uiteinde in een ijsbad geplaatst, het gas zal gaan condenseren in het gekoelde reservoir. De vloeistof in het systeem bestaat uit twee componenten, namelijk een vloeistof die gemakkelijk verdampt (volatiel) en een kleurstof. De volatiele vloeistof heeft een ander kookpunt dan de kleurstof. Wanneer de volatiele stof kookt zal het de kleurstof achterlaten in het verwarmde reservoir. De volatiele vloeistof condenseert in het gekoelde reservoir, zonder de kleurstof; deze is dus kleurloos.
Liefdesmeter Handketels worden ook weleens liefdesmeters genoemd, dit komt omdat bij sommige varianten de buis tussen het bovenste en het onderste reservoir in een hartvorm was gevormd en de vloeistof in de handketel rood was gekleurd. Door het onderste reservoir te verwarmen kon men dan een hoge mate van passie 'bewijzen'. Tegenwoordig worden handketels vooral gebruikt als een populair wetenschappelijke curiositeit.
Geschiedenis Handketels werden reeds beschreven in 1767, door de Amerikaan Benjamin Franklin, hij kwam ze tegen in Duitsland. Franklin heeft een verbeterde versie ontwikkeld in 1768, waarna ze Franklin's pulse glass werden genoemd. National Archives - Founders Online - Benjamin Franklink to John Winthrop, 2 July 1768 founders.archives.gov, geraadpleegd: 14-03-2026
Zie ook Drinkend vogeltje Algemene gaswet
Categorie:Speelgoed Categorie:Thermodynamica Categorie:Natuurkundig leermiddel