De Onafhankelijkheidsverklaring van Oekraïne (formeel: Akte van Verklaring van de Onafhankelijkheid van Oekraïne; Oekraïens: Акт проголошення незалежності України, Akt proholosjennia nezalezjnosti Oekrajiny) werd op 24 augustus 1991 aangenomen door de Opperste Sovjet van Oekraïne (de Verchovna Rada).
De akte maakte de Oekraïense Socialistische Sovjetrepubliek los van de Sovjet-Unie om een onafhankelijk Oekraïne op te richten.Volodymyr Vasylenko. Non-nuclear status of Ukraine: past, present, and future (Без'ядерний статус України: минуле, сучасне, майбутнє). The Ukrainian Week. 31 mei 2018 De verklaring werd op 1 december 1991 door een meerderheid van de Oekraïners in alle oblasten van Oekraïne bekrachtigd via een onafhankelijkheidsreferendum, waarna het land vanaf de volgende dag internationaal werd erkend. De Oekraïense onafhankelijkheid leidde op 8 december tot het Akkoord van Białowieża en op 26 december 1991 tot het uiteenvallen van de Sovjet-Unie. De Onafhankelijkheidsverklaring was het hoogtepunt van de Oekraïense revolutie van 1989–1991.
Resolutie
De akte werd aangenomen in de nasleep van de Augustusstaatsgreep in Moskou op 19–21 augustus, toen hardliners binnen de Communistische Partij van de Sovjet-Unie probeerden de controle van het Centraal Comité van de Communistische Partij over de USSR te herstellen. De tekst werd grotendeels in de nacht van 23 op 24 augustus opgesteld, voornamelijk door Levko Loekjanenko, Serhiy Holovatyi, Mychajlo Horyn, Ivan Zayets en Vjatsjeslav Tsjornovil.A reform that ruined the Soviet Union, The Ukrainian Week (10 november 2018)
Tijdens een spannende buitengewone zitting van 11 uur op zaterdag 24 augustus 1991 debatteerde de Opperste Sovjet van Oekraïne (Verchovna Rada) over de vraag of en hoe de onafhankelijkheid van Oekraïne moest worden uitgeroepen en andere gerelateerde urgente kwesties. Allereerst vond er om 17.57 uur een voorlopige stemming plaats, grotendeels op aandringen van de communistische meerderheid in de Rada, die eiste dat een onafhankelijkheidsverklaring door een volksraadpleging zou worden bevestigd; anders, zo stelden zij, zou de Verklaring mogelijk niet "de wil van het volk" weerspiegelen. Het compromisvoorstel om een stemming te houden over de goedkeuring van de Onafhankelijkheidsverklaring en, indien deze zou worden aangenomen, een bevestigend referendum te houden, werd aangenomen met 321 stemmen voor, 2 stemmen tegen en 6 onthoudingen (op een totaal van 360 aanwezigen). Hieruit bleek dat de communisten de akte vrijwel zeker zouden steunen; toen de uitslag bekend werd gemaakt, barstte de Rada spontaan uit in gejuich, applaus en een staande ovatie. Nadat het enthousiasme in het parlement weer enigszins was weggeëbd, ging Kravtsjoek over tot de stemming over de Onafhankelijkheidverklaring van Oekraïne zelf, die om 18.00 uur met overweldigende meerderheid werd aangenomen: 346 stemmen voor, 1 tegen, 3 onthoudingen en 12 afgevaardigden die niet stemden (op een totaal van 362 aanwezigen).
De Communistische Partij van Oekraïne (CPU), met achter de schermen de steun van haar partijgenoot en parlementsvoorzitter Leonid Kravtsjoek, voelde zich genoodzaakt de verklaring te steunen om daarmee afstand te nemen van de staatsgreep. De Eerste Secretaris van de CPU Stanislav Hurenko stelde dat het "een ramp zou zijn" als de CPU de onafhankelijkheid niet zou steunen. De leden van de CPU waren van slag door het nieuws over de arrestatie in Moskou van voormalig partijleider Volodymyr Ivasjko van de Oekraïense SSR, de herondergeschikking van het Sovjetleger onder de leiders van de Russische SFSR en de verzegeling van het gebouw van het Centraal Comité van de Communistische Partij van de Sovjet-Unie.
Tekst miniatuur|De voorpagina van het parlementaire dagblad Holos Oekrajiny met de tekst van de verklaring op de onderste helft gedrukt (27 augustus 1991)
Directe gevolgen Op dezelfde dag, 24 augustus, riep het parlement op tot een referendum over de steun voor de Onafhankelijkheidsverklaring. Het voorstel om een nationaal referendum uit te schrijven kwam gezamenlijk van de oppositieleiders Ihor Joechnovsky en Dmytro Pavlytsjko van het Democratisch Blok (waarbinnen Roech de grootste factie was). Het parlement stemde ook voor de oprichting van een Nationale Garde van Oekraïne en nam de bevoegdheid over alle strijdkrachten op Oekraïens grondgebied op zich.
Afgezien van een luidruchtige feestvierende menigte die zich bij het parlementsgebouw had verzameld, was het die dag rustig in de straten van Kyiv en waren er nauwelijks tekenen van openlijke feestvreugde.
In de dagen die volgden werden een aantal resoluties en decreten aangenomen: de nationalisatie van alle bezittingen van de CPU en de overdracht daarvan aan de Verchovna Rada en de lokale raden; het uitvaardigen van een amnestie voor alle politieke gevangenen; het opschorten van alle activiteiten van de CPU en het bevriezen van de activa en bankrekeningen van de CPU in afwachting van officieel onderzoek naar mogelijke samenwerking met de coupplegers in Moskou; het instellen van een onderzoekscommissie naar het optreden van de autoriteiten tijdens de staatsgreep; en het instellen van een commissie voor militaire aangelegenheden in verband met de oprichting van een Ministerie van Defensie van Oekraïne.
Op 26 augustus 1991 heeft Hennadiy Udovenko, de permanente vertegenwoordiger van de Oekraïense SSR bij de Verenigde Naties (aangezien Sovjet-Oekraïne een oprichtingslid van de Verenigde Naties was), het bureau van de secretaris-generaal van de Verenigde Naties meegedeeld dat zijn permanente missie bij deze internationale organisatie officieel zal worden aangewezen als vertegenwoordiger van Oekraïne. Diezelfde dag stemde het Uitvoerend Comité van Kyiv er ook voor om alle monumenten van communistische helden uit de openbare ruimte te verwijderen, waaronder het Lenin-monument op het centrale Plein van de Oktoberrevolutie. Het Comité besloot dat het grote plein een nieuwe naam zou krijgen: Majdan Nezalezjnosti (Onafhankelijkheidsplein); dit gold ook voor het centrale metrostation eronder.
miniatuur|Demonstratie voor onafhankelijkheid op het Majdan Nezalezjnosti in Kyiv in september 1991. Spandoek op de voorgrond: "Wij zullen strijden tot de dood voor een vrij Oekraïne". Daarboven: "...voor een ondeelbaar en onafhankelijk Oekraïne! Slava Ukraïni!"Op de achtergrond een monument van Lenin dat ontmanteld wordt volgens besluit van het stadsbestuur van Kyiv. Twee dagen later verklaarden meer dan 200.000 inwoners van de stad Lviv en de oblast Lviv zich bereid om dienst te nemen bij de Nationale Garde van Oekraïne.
Bij het onafhankelijkheidsreferendum van Oekraïne op 1 december 1991 sprak de Oekraïense bevolking haar diepe en brede steun uit voor de Onafhankelijkheidsverklaring: meer dan 90% stemde voor, bij een opkomst van 84% van de kiesgerechtigden. Het referendum vond plaats op dezelfde dag als de eerste rechtstreekse presidentsverkiezingen in Oekraïne; alle zes presidentskandidaten waren voorstander van onafhankelijkheid en voerden campagne voor een "ja"-stem. De goedkeuring van het referendum maakte een einde aan elke realistische kans dat de Sovjet-Unie, zelfs in beperkte vorm, bijeen zou blijven; Oekraïne was in de USSR lange tijd qua economische en politieke macht de op één na grootste macht geweest, na Rusland.
Een week na de verkiezingen ondertekende de nieuw gekozen president Leonid Kravtsjoek samen met zijn Russische en Belarussische ambtgenoten (Boris Jeltsin respectievelijk Stanislav Soesjkevitsj) het Akkoord van Białowieża, waarin werd verklaard dat de Sovjet-Unie niet langer bestond.Robert A. Saunders & Vlad Strukov, Historical Dictionary of the Russian Federation (2010). p. 75. Scarecrow Press. . De Sovjet-Unie werd officieel ontbonden op 26 december 1991.
Sinds 1992 wordt 24 augustus in Oekraïne gevierd als Onafhankelijkheidsdag.
Internationale erkenning Polen en Canada waren de eerste landen die de onafhankelijkheid van Oekraïne erkenden, beide op 2 december 1991. Op dezelfde dag, 2 december, werd tijdens de late-avonduitzending van het televisienieuwsprogramma Vesti gemeld dat president van de Russische SFSR Boris Jeltsin de onafhankelijkheid van Oekraïne had erkend.
Tegen het einde van 1991 was er brede internationale erkenning. Die maand werd de onafhankelijkheid van Oekraïne door 68 landen erkend, en in 1992 volgden nog eens 64 landen. De Verenigde Staten erkenden Oekraïne op 25 december 1991. Nederland, België, Luxemburg en verschillende andere Europese landen erkenden Oekraïne op oudjaarsdag 1991. In januari 1992 keurde de Amerikaanse president George H. W. Bush een programma goed voor Amerikaanse humanitaire hulp aan Oekraïne en de rest van de voormalige Sovjet-Unie, onder toezicht van de minister van Defensie.
+ Tijdlijn van de internationaleerkenning van de onafhankelijkheid van Oekraïne Datum Land 2 december 1991 Rusland 3 december 1991 4 december 1991 5 december 1991 9 december 1991 10 december 1991 (Belarus) 11 december 1991 12 december 1991 16 december 1991 18 december 1991 19 december 1991 20 december 1991 23 december 1991 24 december 1991 25 december 1991 26 december 1991 27 december 1991 28 december 1991 29 december 1991 30 december 1991 31 december 1991 1 januari 1992 2 januari 1992 3 januari 1992 4 januari 1992 5 januari 1992 7 januari 1992 8 januari 1992 10 januari 1992 15 januari 1992 17 januari 1992 19 januari 1992 22 januari 1992 24 januari 1992 6 februari 1992 11 februari 1992 14 februari 1992 3 maart 1992 4 maart 1992 7 mei 1992 2 juni 1992 8 juni 1992 23 juli 1993
Zie ook Taalwet Oekraïne 1989 (28 oktober 1989) Oekraïense parlementsverkiezingen 1990 (maart 1990) Verklaring van Staatssoevereiniteit van Oekraïne (16 juli 1990) Revolutie op Graniet (oktober 1990) Onafhankelijkheidsreferendum Oekraïne (1 december 1991) Akkoord van Białowieża (8 december 1991)
Noten
Referenties
Externe links Teksten
Declaration of Independence of Ukraine – The Windsor Viter, jaargang 12, nummer 1, juli 2001, deel 2, vertaling door Andrew Gregorovich "Great Saturday" – een interview met schrijver en parlementslid Stepan Poesjyk over de gebeurtenissen van 24 augustus 1991.
Videobeelden
(fragmenten van gebeurtenissen op 24 augustus 1991 in het Oekraïens met Engelse ondertiteling)
* Categorie:Gebeurtenis in 1991 Categorie:Oekraïense overheid Categorie:Onafhankelijkheidsverklaring Categorie:Uiteenvallen van de Sovjet-Unie Categorie:Oekraïens recht