miniatuur|Het schaakspel (ca. 1823) van Jacques Joseph Eeckhout De Belgische schaakgeschiedenis beschrijft de ontwikkeling van het schaakspel en de schaakgemeenschap in België.

Vanaf de oprichting van de Belgische schaakbond in 1920 wordt het gekenmerkt door de wijze waarop de Belgische schaakwereld zich ontwikkelt binnen een complex politiek bestel, door de ondernemingszin waarmee Belgen internationale bestuursfuncties en schaakgerelateerde initiatieven hebben uitgebouwd, en door de organisatie van internationaal gewaardeerde toernooien ondanks een relatief kleine schaakgemeenschap. Daarnaast draagt een gemêleerd gezelschap bij aan het eigen karakter van de Belgische schaakcultuur.

Geschiedenis

Zuidelijke Nederlanden De Graaf van Vlaanderen, Johanna van Constantinopel, zou omstreeks 1212 haar echtgenoot, Ferrand van Portugal, verslagen hebben in een partijtje schaak. Laatstgenoemde zou haar daarop in woede met zijn vuisten bewerkt hebben. Toen hij niet veel later na een verloren veldslag in de gevangenis terechtkwam, zou ze uit rancune geweigerd hebben hem vrij te kopen. Hij heeft uiteindelijk 13 jaar in de cel gezeten. (1913), A history of chess, Oxford. p.436

Vóór 1403 was een Middelnederlandse bewerking in de omloop van de Ludus scaccorum onder de titel Dat scaecspel. Het was vervaardigd door ene Franconis, een West-Vlaming. De tekst gebruikte het schaakspel als raamwerk om de plichten van de verschillende standen van de maatschappij uiteen te zetten en is daarmee een vroeg getuigenis van de aanwezigheid van schaakcultuur in de zuidelijke Nederlanden. Een van de bewaarde handschriften werd in 1481 in Brugge voltooid door Victoor Hugen. in Middelnederlandse handschriften uit Europese en Amerikaanse bibliotheken, pp.246-8

Aanloop tot het moderne schaaktijdperk Brussel had in het begin van de 19e eeuw een schaakcafé, het Café de l’Europe, waar in 1815 een schaakclub gevestigd was. Tegen het einde van de 19e eeuw, gedurende de eerste helft van de jaren 1890, werd Cercle des Échecs Bruxelles opgericht, thans de oudste schaakclub van België. miniatuur|Spelersgroep van Oostende 1905|300x300px Aan het begin van de twintigste eeuw werd door de Cercle des Echecs schaaktoernooien in Oostende georganiseerd, met de eerste in 1905. Hoewel het in België gehouden werd, zaten in het spelersveld uitsluitend buitenlandse sterren: F.J. Marshall, J.H. Blackburne, A. Burn, R. Teichmann, P.S. Leonhardt, S. Tarrasch, D. Janowski, S. Alapin, J. Taubenhaus, M.I. Tschigorin, C. Schlechter, G. Marco, H. Wolf, en de uiteindelijke winnaar, G. Maroczy. American chess bulletin 1905, Vol.2, Nr.6 (juni) p.223; Nr.7 (juli) pp.241-249; Nr.8 (augustus) pp.266-273. Dit onberispelijk georganiseerde toernooi had een internationale allure en vormde een mijlpaal in de professionalisering van het schaakspel.

Moderne schaaktijdperk Op 17 december 1920 kwamen vertegenwoordigers van de voornaamste clubs van het land samen in de Cercle des Échecs Bruxelles. Daar ondertekenden zij de statuten waarmee de Belgische Schaakbond werd opgericht. miniatuur|L'Échiquier (1925) De eerste secretaris van de Belgische schaakbond, Edmond Lancel, zou later het bekende Belgische schaaktijdschrift L’Échiquier uitgeven, waaraan tussen 1925 en 1939 regelmatig bijdragen werden geleverd door onder anderen Alekhine, Réti en Tartakower.

De oprichting van de Belgische Schaakbond droeg bij aan de totstandkoming van de FIDE, vier jaar later. De Belgische vertegenwoordiger Léon Weltjens ondertekende in 1924 in Parijs de FIDE-statuten, terwijl de Belgische schaakkampioen Edgard Colle met een derde plaats op het eerste wereldkampioenschap voor amateurs indruk maakte. Colle groeide vervolgens uit tot een vaste deelnemer aan internationale professionele toernooien, maar zijn vroegtijdige overlijden in 1932 verhinderde dat België zich onder de toonaangevende Europese schaaklanden kon scharen.

De Belgische schaaktraditie werd voortgezet door sterke meesters en grootmeesters, onder wie vooral Luc Winants, die jarenlang gold als de sterkste speler van het land en België op vele olympiades vertegenwoordigde.

Daniel Dardha werd in 2017 wereldkampioen blitz in de categorie tot 14 jaar. Twee jaar later werd hij op dertienjarige leeftijd de jongste Belgisch schaakkampioen ooit. Kenmerken Belgische schaakgemeenschap De Belgische schaakgemeenschap is in de tijd gevormd door aanpassingsvermogen, ondernemingszin en een bourgondische levensstijl: (2020)

De gemeenschap toont een grote mate van flexibiliteit en aanpassingsvermogen. In een klein land met een complexe politieke structuur had de opsplitsing van België in drie taalgemeenschappen in 1970 ook gevolgen voor de schaakorganisatie. Onder de nationale bond werden drie regionale federaties opgericht, die elk gebonden zijn aan eigen regionale regels en beslissingen. Zo wordt schaken alleen in de Duitstalige gemeenschap officieel als sport erkend, terwijl in de Franstalige gemeenschap het ministerie van Onderwijs aanzienlijke middelen uittrekt voor de ontwikkeling van schoolschaak. In de andere gemeenschappen gebeurt dat niet, wat het voeren van een coherent nationaal beleid bemoeilijkt.

De Belgische schaakgeschiedenis laat de ondernemingszin binnen de Belgische schaakgemeenschap zien. Zo zijn er bijvoorbeeld Willy Iclicki, Chief Operating Officer bij FIDE, en Patrick Van Hoolandt, voorzitter van de A.I.D.E.F., de internationale Franstalige schaakvereniging. Daarnaast zijn er Belgische initiatieven zoals het schaakprogramma Houdini en uitgeverij Thinkers Publishing, die internationaal bekendheid genieten.

Ondanks het ontbreken van een grote groep absolute topspelers wist België in de loop van de tijd belangrijke toernooien te organiseren, zoals Spa 1926, Luik 1930, Antwerpen 1932 en Oostende in 1936 en 1937. Later kwamen topspelers naar België voor onder meer de Lost Boys-toernooien in Antwerpen, de Swift-toernooien in Brussel en de Grand Chess Tour in Leuven. In de loop van de tijd hebben sowieso diverse sterke spelers zich in België gevestigd, zoals Victor Soultanbeieff, Georges Lalevitch, Akiba Rubinstein, Vladimir Chuchelov en Michail Gurevich. Magnus Carlsen kwam op zevenjarige leeftijd naar België om er naar een internationale school te gaan.

Gegeneraliseerd zou de Belgische schaakgemeenschap de gewoonte hebben om voor een partij schaak iets te drinken aan te bieden en nadien vaak nog meer tijd samen door te brengen. Toernooien worden met deze benadering van het spel niet alleen georganiseerd voor schaakliefhebbers, maar ook voor mensen die waarde hechten aan sociale contacten. In dat verband zouden plaatsen als Gent, Brugge, Charleroi, Brasschaat en Luik een eigen aantrekkingskracht op schakers hebben.

Belgische bijdragen aan het schaakspel Enkele bijdragen van Belgische bodem aan het schaakspel: Colle-opening, van Edgard Colle

Jadoul-variant, een variant in het Scandinavisch, van Michel Jadoul De O’Kelly-variant in het Siciliaans, met 1.e4 c5 2.Nf3 a6, van Albéric O’Kelly de Galway. Het O’Kelly-gambiet in het Nimzo-Indisch, ook van O’Kelly.

Meer lezen

, Geschiedenis van Belgische correspondentieschaak, ICCF

Bronnen en referenties

Categorie:Schaken in België