Piet Callenfels (Maastricht, 3 november 1886 - Woerden, 18 maart 1968) was een Nederlands NSB-burgemeester. Hij was tijdens de nazi-bezetting in de Tweede Wereldoorlog burgemeester van Vlissingen en later van Woerden.

Biografie Callenfels was een zoon van Hendrik Willem Johan Callenfels, Inspecteur der Directe Belastingen, en Maria Gonina de Maret Tak.Familiebericht. "Algemeen Handelsblad". Amsterdam, 02-02-1942. Geraadpleegd op Delpher op 24-03-2026,

Callenfels volgde een opleiding tot zeeofficier en werd luitenant bij de marine. Hij was enige tijd directeur bij de Zeeuwse vestiging van OLVEH, een verzekeringsmaatschappij, en woonde toen in Goes. Daarna woonde hij enige tijd in Voorburg en in 's Hertogenbosch. Piet Callenfels werd in 1933 lid van de NSB.JOODSE BURGERS IN VLISSINGEN: ONTEIGENING EN RECHTSHERSTEL, september 2024.

Callenfels komt voor in de biografie van Annie M.G. Schmidt door Annejet van der Zijl. Hij zou haar aangeraden hebben als au pair naar Hannover te gaan. Later werd hij door de moeder van Schmidt weggestuurd omdat hij lid van de NSB was geworden.

Burgemeester van Vlissingen

In juni 1943 volgde hij in Vlissingen burgemeester Carel Albert van Woelderen op, die door de nazi's was gearresteerd en ontslagen. Het beleid van Callenfels was pro-Duits, maar werd later als gematigd gezien. Bij zijn eerste toespraak voor de gemeenteraad van Vlissingen zei hij het volgende:‘Spr. was de Overheid en den Leider dankbaar, omdat hij hier de gelegenheid kreeg zich in te zetten voor den wederopbouw van ons Vaderland en het zijne bij te dragen in het grootsche bouwwerk van den Führer: het nieuwe Europa. Het is sprekers rotsvaste overtuiging dat dit gebaseerd zal zijn op onderlinge samenwerking van vrije volken, onder voorwaarde dat ook het Ned. volk waarachtig nationaal en sociaal leert denken en voelen.’Callenfels werd door burgers van Vlissingen Piet Surrogaat genoemd. Bij zijn aantreden werd zijn burgemeestersketting ontvreemd. Daarna droeg hij een oude ketting uit het museum, vandaar de naam Piet Surrogaat.

Voor zijn aantreden waren de meeste Joodse inwoners van Vlissingen al vertrokken. Wel ondertekende hij in november 1943 een document dat de gemeente geen kosten had gemaakt voor het transport van Joodse inwoners. Toen Vlissingen bevrijd was na de Slag om de Schelde moest hij vertrekken, omdat de commissaris der Provincie hem dreigde te arresteren. Volgens een andere bron vluchtte hij weg op 16 oktober 1944.

Burgemeester van Woerden Callenfels werd op 1 november 1944 burgemeester van Woerden, dat nog niet bevrijd was. De Vlissingse NSB-wethouder J.P. Walraven, die ook gevlucht was, werd waarnemend burgemeester van Harmelen. Vanaf eind januari 1945 verving Callenfels ook burgemeester Kwint van de toenmalige gemeentes Waarder, Rietveld en Barwoutswaarder. Kwint had zich ziekgemeld.

Tijdens zijn periode als burgemeester van Woerden. werkte hij mee met de bezetters. Zo gaf hij opdracht aan de gemeentesecretaris om arbeiders beschikbaar te stellen voor het slopen van de bovenleiding van het spoor. De gemeentesecretaris weigerde echter en dook onder samen met het grootste deel van het personeel van de gemeente. Niettemin zorgde Callenfels ook voor de voedselvoorziening. Onder druk van de nazi's arresteerde hij een Woerdenaar, Van Dam, in ruil voor de vrijlating van een Gouwenaar, Burger, die betrokken was bij de voedselvoorziening en die door de nazi's gearresteerd was. Van Dam zou Callenfels gemolesteerd hebben op straat.

Callenfels werd na de bevrijding, op 7 mei gearresteerd. Hij werd door de Binnenlandse Strijdkrachten gevangen gezet. Op 8 mei werd hij geschorst als burgemeester.

Veroordeling

Callenfels moest voor een tribunaal verschijnen. Hij zei toen dat hij tot het einde van de nazi-bezetting NSB-lid was gebleven. Hij verklaarde voor dat tribunaal: ‘Ik meende voor mij een oplossing te zien in de Nationaal-Socialistische partijen, die dan later tot een Internationale zouden komen. Des te meer daar ik tijdens mijn verblijf in Duitschland zag, dat alles daar onder het bewind van de Sociaal Democraten spaak liep.Callenfels werd veroordeeld tot 2 jaar en 6 maanden gevangenisstraf, met aftrek van voorarrest, onder andere omdat hij, als waarnemend burgemeester van Souburg 24 fietsen zou hebben gevorderd voor de Duitse bezetter. Er was een jaar meer geëist. Callenfeld zou ambtenaren die hun werk niet goed uitvoerden hebben gemeld bij de Sicherheitsdienst of bij de Feldgendarmerie. Ook zou hij mannen hebben aangewezen voor de Arbeitseinsatz, om spitwerk te doen.

Persoonlijk Callenfels bleef wonen in Woerden, en had eind jaren 1950 een bestuursfunctie bij een werkgemeenschap voor bejaarden. Hij trouwde in 1911 met Petronella Johanna de Witt Hamer, kreeg twee kinderen bij haar, maar scheidde van haar in 1922. In 1942 bleek hij gehuwd te zijn met J.S.M. Bauder. Bij zijn overlijden in 1968 was hij gehuwd met Alida Francisca Antonia Maria Hogenbosch.

Boek In 2010 verscheen een biografie over Callenfels, door Ton Crijnen en Ina Herbers. Het boek kreeg kritiek van Jan Blokker, onder andere omdat er nauwelijks iets in staat over zijn motief om lid van de NSB te worden, maar ook omdat hij beschreven leek te worden als een ‘goede’ burgemeester.

Bronnen en literatuur P.C. Callenfels: het veelbewogen leven van de NSB-burgemeester van Vlissingen en Woerden, Ton Crijnen en Ina Herbers, 2010

Voetnoten

Categorie:Politicus voor de Nationaal-Socialistische Beweging Categorie:Nederlands persoon in de Tweede Wereldoorlog Categorie:Nederlands burgemeester