Een schrödingerpuzzel is een type kruiswoordpuzzel waarin een of meer vakken meerdere geldige oplossingen kunnen bevatten, terwijl alle kruisende woorden in elke variant betekenisvol en correct blijven. Hierdoor kent de puzzel meer dan een volledig consistente eindoplossing. De benaming verwijst naar het gedachte‑experiment van natuurkundige Erwin Schrödinger, waarin een kat zich in een toestand bevindt die tegelijkertijd twee mogelijkheden tegelijk omvat.Erwin Schrödinger, “Die gegenwärtige Situation in der Quantenmechanik”, Naturwissenschaften, 1935.
Kenmerken Een schrödingerpuzzel onderscheidt zich van een traditionele kruiswoordpuzzel doordat: een of meer sleutelwoorden meerdere correcte invullingen kunnen hebben; alle horizontale én verticale woorden in elke variant betekenisvol en correct blijven; de puzzel als geheel meerdere geldige eindoplossingen heeft; elke aanwijzing twee mogelijke antwoorden heeft, wat leidt tot twee compleet verschillende ingewulde diagrammen.
Het ontwerpen van dergelijke puzzels vereist een hoge mate van symmetrie en technische precisie, omdat elke alternatieve oplossing logisch moet passen binnen hetzelfde diagram.
Geschiedenis Het concept werd internationaal bekend door de Amerikaanse wiskundige en puzzelmaker Jeremiah Farrell. Zijn beroemdste voorbeeld is de Clinton–Bob Dole‑puzzel, gepubliceerd in The New York Times op 5 november 1996, de dag van de Amerikaanse presidentsverkiezingen. In deze puzzel kon het sleutelwoord zowel BOB DOLE als CLINTON zijn; alle kruisende woorden waren zo geconstrueerd dat zij in beide varianten betekenisvol bleven.Jeremiah Farrell, The New York Times, 5 november 1996.
Farrell maakte in 1980 al een vergelijkbare puzzel met de namen CARTER en REAGAN, maar deze werd destijds niet gepubliceerd.Will Shortz, interview in NPR Weekend Edition, 6 november 2016.
In de jaren 2010 en 2020 verschenen meerdere analyses en reconstructies van schrödingerpuzzels, zowel door redacteuren van de New York Times als door onafhankelijke puzzelmakers.Ben Zimmer, “The Schrödinger Crossword”, The Wall Street Journal, 3 november 2016.
Bekende schrödinger‑puzzels Jaar Puzzelmaker Publicatie Sleutelwoord(en) met dubbele oplossing Opmerkingen 1980 Jeremiah Farrell – (ongepubliceerd) CARTER / REAGAN Vroeg voorbeeld van een schrödingerconstructie; nooit geplaatst vaak aangehaald in latere analyses.Will Shortz, NPR Weekend Edition, 6 november 2016. 1996 Jeremiah Farrell The New York Times CLINTON / BOB DOLE Beroemdste schrödingerpuzzel; gepubliceerd op de dag van de Amerikaanse presidentsverkiezingen. 2014 Patrick Blindauer American Values Club Crossword YES / NO Thematische puzzel waarin meerdere kruisende woorden beide opties toelaten.Patrick Blindauer, “Yes/No Puzzle”, AVCC, 2014. 2018 Diverse makers The New York Times Meerdere dubbele vakken Onderdeel van de serie Making a Schrödinger Puzzle.The New York Times, 1 augustus 2018. 2019 Matt Gaffney MGWCC Letters / cijfers in dezelfde vakken Puzzel met duale interpretatie van vakinhoud (letter of cijfer).Matt Gaffney, MGWCC #2019.
Betekenis Schrödingerpuzzels worden beschouwd als een bijzonder en technisch uitdagend genre binnen de moderne enigmatiek. Ze illustreren: de mogelijkheden van meerduidigheid binnen een strikt kruiswoorddiagram; de creativiteit en technische vaardigheid van de puzzelmaker; de interactie tussen taal, logica en recreatieve wiskunde.
Door hun zeldzaamheid en complexiteit worden ze vaak gezien als een aparte categorie binnen de kruiswoordpuzzelkunst.
Categorie:Puzzel