Maria Hryhorivna Vavrytsjyn (Startsjak) (Oekraïens: Марія Григорівна Вавричин (Старчак); 20 maart 1935 – 28 december 2010) was een Oekraïense historicus, archiefwetenschapper, bibliograaf en cartografieonderzoeker. Ze was onderzoekster bij de afdeling in Lviv van het Instituut voor Oekraïense Archeografie, lid van de Commissie voor Bibliografie en Boekwetenschap van de Wetenschappelijke Vereniging Sjevtsjenko in Oekraïne en lid van de regionale afdeling in Lviv van de Oekraïense vereniging "Lemkivsjtsjyna" ("Lemkenland").

Biografie Ze werd geboren in een Oekraïense boerenfamilie in Mszana, toen in het district Krosno van het toenmalige woiwodschap Lwów. Ze studeerde af aan de Pedagogische Hogeschool van Lviv (1953) en aan de Faculteit Geschiedenis van de Ivan Franko Staatsuniversiteit van Lviv (1958).

Ze begon haar loopbaan in 1958 als corrector bij de krant van het district Sjtsjyrets. Sinds 1980 werkte ze bij de Nationale Wetenschappelijke Bibliotheek V. Stefanyk van de Academie van Wetenschappen van de Oekraïense SSR als hoofd van de redactie- en uitgeverijafdeling. Zij was verantwoordelijk voor de uitgave van jaarlijkse verzamelingen van werken en bibliografische indexen. Sinds 1993 is zij hoofdarchiefkundige bij de afdeling Lviv van het M.S. Hroesjevsky-Instituut voor Oekraïense Archeologie en Bronnenstudie van de Nationale Academie van Wetenschappen van Oekraïne. Ze hield zich bezig met onderzoek naar het cartografisch erfgoed van Guillaume Le Vasseur de Beauplan en maakte zijn Speciale Kaart van Oekraïne uit 1650 (in samenwerking met anderen) klaar voor publicatie.

Ze gaf regelmatig lezingen voor het grote publiek, nam deel aan wetenschappelijke en theoretische seminars en stuurde daarover voortdurend artikelen in voor het wetenschappelijk tijdschrift Archieven van Oekraïne («Архіви України»).

In 1959 trad zij in dienst bij het Centraal Staatsarchief van de Oekraïense SSR in Lviv. Ze werkte daar als archivaris, onderzoeker, hoofd van de afdeling Speciale Historische Disciplines (vanaf 1976) en hoofd van de afdeling Publicaties en Documentgebruik (vanaf 1978). Ze hield zich bezig met het verbeteren van de collecties en de archiefcatalogus, stelde een aantal methodologische handleidingen op, met name: Schema voor de indeling van documenten uit de pre-Sovjetperiode in de systematische catalogi van de staatsarchieven van Oekraïne (1976), publiceerde artikelen over bronnen- en cartografische studies en sprak op republikeinse bijeenkomsten en conferenties. Ze heeft meegewerkt aan de samenstelling van documentatiebundels: De strijd voor de hereniging van West-Oekraïne met de Oekraïense SSR: 1917–1939 (1979), De boerenbeweging in Oekraïne: 1826–1849 (1985) en de opzet van de tentoonstelling van de afdeling Speciale Historische Disciplines van het Centraal Staatsarchief van de Oekraïense SSR in Lviv. Ze was wetenschappelijk secretaris van het wetenschappelijk-theoretisch seminar over speciale historische disciplines bij het archief.

Tijdens de Tweede Pan-Unie Conferentie over de Historische Geografie van Rusland, die in november 1980 in Moskou werd gehouden, hield zij een lezing getiteld Weinig bekende kaarten van Oekraïne door G. Beauplan over de verzameling van elf kaarten van Beauplan in de collecties van de Stadsbibliotheek van Gdańsk (waarvan er drie hierboven zijn genoemd), die door de Poolse wetenschapper S. Herbst was ontdekt. In haar presentatie beschreef de onderzoekster het onbekende cartografische erfgoed van de beroemde Fransman en zette zij de grenzen van de Oekraïense landen, zoals die door de cartograaf op elke kaart waren vastgelegd, gedetailleerd uiteen. Deze grenzen kwamen duidelijk niet overeen met de grenzen die in de politiek gemotiveerde geschiedschrijving door de Moskovitische historici van die tijd waren getrokken. Een van de aanwezige Sovjetprofessoren merkte zonder omwegen op: "We hebben de grenzen van de Sovjet-Unie nodig, we hebben zulke kaarten van de grenzen van Oekraïne niet nodig." Voor de historica betekende deze toespraak een keerpunt, waardoor ze voor een moeilijke keuze kwam te staan: ofwel instemmen met de 'pan-Unie'-visie op de Oekraïense geschiedenis, ofwel afzien van het reeds goedgekeurde onderwerp van haar proefschrift Cartografische bronnen over de geschiedenis van Oekraïne in de 15e–17e eeuw, waarmee ze was toegewezen aan het Instituut voor Sociale Wetenschappen van de Academie van Wetenschappen van de Oekraïense SSR, en het werk 'in de la' te laten liggen. Ze koos voor het laatste.

Belangrijke publicaties Vavrytsjyn, M., Комплекс карт України Ґ. Боплана та їх збереження в бібліотеках Європи // Картографія та історія України: Зб. наук. праць. [Het kaartcomplex van Oekraïne door G. Beauplan en de bewaring ervan in Europese bibliotheken // Cartografie en geschiedenis van Oekraïne: Verzameling van wetenschappelijke werken.] (2000). Lviv/Kyiv/New York: uitgegeven door M.P. Kots. pp. 18—22. Vavrytsjyn, M., Ґійом Левассер де Боплан — картограф України [Guillaume Le Vasseur de Beauplan - Cartograaf van Oekraïne] // Спеціальна карта України Ґійома Левасера де Боплана 1650 року [De Speciale Kaart van Oekraïne door Guillaume Le Vasseur de Beauplan uit 1650] / redactie M. Vavrytsjyn, О. Holko; onder redactie van Ya. Dasjkevytsj, Y. Loza, R. Sossa.) Україна на стародавніх картах. Кінець XV—перша половина XVII ст. [Oekraïne op oude kaarten. Eind 15e tot begin 17e eeuw.]. (2006). Kyiv: ДНВП Картографія; redactie M. Vavrytsjyn, Yaroslav Dasjkevytsj, U.R. Krystalovytsj. — 208 с. Україна на стародавніх картах. 2 том. Середина XVII — друга половина XVIII [Oekraïne op oude kaarten. 2 delen. Midden 17e eeuw – tweede helft van de 18e eeuw]. (2009). Kyiv: ДНВП Картографія; redactie M. Vavrytsjyn, Yaroslav Dasjkevytsj, U.R. Krystalovytsj. 224 pp.

Zie ook Algemene Kaart van Oekraïne Speciale Kaart van Oekraïne Jaroslaw Pelenski

Categorie:Oekraïens historicus Categorie:Archivaris Categorie:Cartograaf